Кіріспе
Босния және Герцеговинаның үшінші деңгейдегі әкімшілік бөлімшелері
Босния және Герцеговинада ең кіші әкімшілік бірлік – муниципалитет ("opština/општина" немесе "općina/опћина" елдің ресми тілдері мен жазуында). 1992–1995 жылдардағы Босния соғысына дейін сол кездегі Босния және Герцеговина Социалистік Республикасында 109 муниципалитет болды. Олардың оны Сараево қаласының аумағында орналасқан. Соғыстан кейін муниципалитеттердің саны 142-ге дейін артты, олар келесідей топтастырылды: 79 муниципалитет Босния және Герцеговина Федерациясын (БГФ) құрайды, бұл елдің жалпы аумағының 51% құрайды. Федерациядағы муниципалитеттер он кантонға бөлінеді. 64 муниципалитет Серб Республикасын (РС) құрайды, бұл елдің жалпы аумағының 49% құрайды. Бұған қоса, Брчко ауданы ешбір ұйымға қарасты болмайды және БГФ мен РС ұйымдарының бірлескен басқаруында (кондоминиум) жүреді. Аудан соғысқа дейінгі Брчко муниципалитетіне сәйкес келеді. Техникалық тұрғыдан муниципалитет деп аталмаса да, статистикалық мақсаттар үшін муниципалитет ретінде қарастырылады. Әкімшілік жағынан әр муниципалитетте муниципалитет кеңесі мен муниципалитет басшысы болады, және олар әдетте қалалық аймақтан және оны қоршаған ауылдар мен ауылдық жерлерден тұрады. Босния және Герцеговинада 32 ресми түрде тағайындалған қала бар: Баня-Лука, Бихач, Тузла, Мостар, Зеница, Добой, Приедор, Биелина, Требинье, Широки Бријег, Казин, Горажде, Ливно, Зворник, Градишка, Живинице, Грачаница, Сребреник, Градачац, Високо, Любушки, Чапљина, Дервента, Лукавац, Завидовићи, Конжич, Босанска Крупа, Орашје, Столац және Лакташи – әрқайсысы сол аттас муниципалитетке сәйкес келеді. Сараево және Источно Сараево қалалары тиісінше төрт және алты муниципалитеттен тұрады, бұл шамамен астананы құраған он соғысқа дейінгі муниципалитетке сәйкес келеді.
79 municipalities constitute the Federation of Bosnia and Herzegovina (FBiH), which comprises 51% of the country's total territory. The municipalities within the federation are grouped into ten cantons. 64 municipalities constitute the Republika Srpska (RS), which comprises 49% of the country's total territory. In addition, Brčko District does not belong to either entity and is governed as a condominium of both FBiH and RS entities. The district corresponds to the pre war Brčko municipality. Although technically not called a municipality, it is treated as such for statistic purposes. Administratively, each municipality has a municipality council and a municipality head, and they usually consist of an urban area with the surrounding villages and rural areas around it. Bosnia and Herzegovina also has 32 officially designated cities: Banja Luka, Bihać, Tuzla, Mostar, Zenica, Doboj, Prijedor, Bijeljina, Trebinje, Široki Brijeg, Cazin, Goražde, Livno, Zvornik, Gradiška, Živinice, Gračanica, Srebrenik, Gradačac, Visoko, Ljubuški, Čapljina, Derventa, Lukavac, Zavidovići, Konjic, Bosanska Krupa, Orašje, Stolac and Laktaši each correspond to a single eponymous municipality. The cities of Sarajevo and Istočno Sarajevo consist of four and six municipalities respectively, which roughly correspond to the ten pre war municipalities which constituted the capital city.
Австрия-Мажарстан
1878 жылы қазіргі Босния мен Герцеговина аумағын Австрия-Мажарстан империясы басып алды. Австрия-Мажарстан негізінен Османдық әкімшілік бөлінісін сақтап қалды, осылайша Босния вилаяты Рейхсландқа, санджақтар округке (Kreise), казалар котарларға (Bezirke) айналды, ал нахиялар бекеттерге (Expositure;) айналды. Осы ретте вали жер басқарушысы (Landesschef;), ал мутасарриф (санжақтың әкімшісі) округ жетекшісіне (Kreiseleiter;) айналды. Австрия-Мажарстанның оккупациясы сонымен қатар ауылдық және қалалық муниципалитеттердегі Османдық муниципалдық өздік басқару жүйесін – баладияларды қабылдады.
Югославия Корольдігі
1918 жылы қазіргі Босния және Герцеговина аумағы Сербтер, хорваттар және словендер патшалығына қосылды, 1929 жылы Югославия патшалығы болып қайта аталды. Жаңа үкімет Австрия-Мажарстаннан мұра еткен жергілікті ұйымды сақтап қалды. Жаңа Видовдан Конституциясы елді облыстарға бөлуді көздегенмен, жаңа мемлекет Босния және Герцеговинаны басқарған аймақтық әкімшілікті құрды. 1922 жылғы 26 сәуірде елді конституциялық облыстарға бөлуді жүзеге асыру үшін «Аймақтық және округтік өзін-өзі басқару туралы» заң қабылданды. Заң бойынша ел 33 облысқа бөлінді. Қазіргі Босния және Герцеговина аумағы 6 облысқа бөлінуге тиіс болды: Бихач облысы, Мостар облысы, Сараево облысы, Травник облысы, Тузла облысы және Врбас облысы. Алайда, бұл заң Босния және Герцеговинада 1924 жылы Аймақтық әкімшілік таратылғанға дейін күшіне енбеді. Облыстың басшысы – grand župan, ал округтің (ауданның) басшысы – округ басшысы болды. Одан әрі, округтер округтік бекеттерге бөлінді. 1929 жылғы 6 қаңтарда Александр патша диктатура орнатты және көп ұзамай «Муниципалды және облыстық өзін-өзі басқару туралы» заң қабылдады. Жаңа заң бойынша облыстық комитеттер мен жиналыстар облыстық комиссарлармен алмастырылды. 1929 жылғы 3 қазанда ол Корольдіктің атауы мен әкімшілік аймақтарға бөліну туралы заң қабылдады. Жаңа заң бойынша елдің атауы Югославия болып өзгертілді, ал әкімшілік басқару бановиналар, округтер және муниципалитеттер арқылы жүзеге асырылды. 1929 жылғы 19 маусымдағы Ішкі әкімшілік туралы заңға сәйкес, бановиналар округтерге, ал округтер муниципалитеттерге бөлінді. 14 наурыздағы Муниципалитеттер туралы заңға сәйкес, муниципалитетке муниципалитет президенті басшылық етті. Қазіргі Босния және Герцеговина аумағы 4 бановинаға бөлінді: Дрина бановинасы, Жағалау бановинасы, Врбас бановинасы және Зета бановинасы. 1939 жылғы 26 тамызда Хорватия бановинасы туралы жарлық қабылданды, және жарлыққа сәйкес Сава бановинасы мен Жағалау бановинасы Дубровник, Шид, Илок (қазіргі Хорватияда орналасқан), Брчко, Дервента, Градачац, Травник және Фойница (қазіргі Босния және Герцеговинада орналасқан) округтерімен бірге Хорватия бановинасына біріктірілді.
On 6 January 1929, King Alexander imposed a dictatorship and soon enacted the Law on the Municipal and Oblast Self Administration. The new law replaced the oblast committees and assemblies with the oblast commissars. On 3 October 1929, he enacted the Law on the name and the division of the Kingdom into administrative areas. By the new law, the name of the country was changed to Yugoslavia, while the administrative rule was exercised through banovinas, srezs and municipalities There were 9 banovinas, each headed by a ban. Under the Law on Internal Administration of 19 June 1929, the banates were divided into srezs, and srezs into municipalities. The head of the srez was the srez president Under the Law on the Municipalities of 14 March 1933, the municipality was headed by the municipal president. The territory of present day Bosnia and Herzegovina was divided among 4 banovinas: Drina Banovina, Littoral Banovina, Vrbas Banovina and Zeta Banovina. On 26 August 1939, the Decree on Banovina of Croatia was enacted, and under the decree, Sava Banovina and Littoral Banovina were joined, together with the srezs of Dubrovnik, Šid, Ilok (located in present day Croatia), Brčko, Derventa, Gradačac, Travnik and Fojnica (located in present day Bosnia and Herzegovina) into Banovina of Croatia.
Социалистік республика
1945 жылғы 16 тамызда Босния мен Герцеговина Ұлттық Ассамблеясының Президиумы Федеративтік Босния мен Герцеговинаның округтар, срездер және жергілікті халық комитеттерінің аумақтары бойынша аумақтық бөлінісі туралы акт қабылдады. Осы актқа сәйкес Босния мен Герцеговина 7 округқа бөлінді: Сараево, Герцеговина, Травник, Баня-Лука, Добой және Травник. 1949 жылы әкімшілік-аумақтық бөлініс туралы жаңа заң қабылданды. Босния мен Герцеговина Халық Республикасы кейіннен төрт облысқа бөлінді: Сараево, Мостар, Баня-Лука және Тузла. 1952 жылы Босния мен Герцеговина Ұлттық Ассамблеясы Босния мен Герцеговина Халық Республикасының аумағын бөлу туралы акт қабылдап, жергілікті әкімшілікті тағы да өзгертті. Облыстар таратылып, ел 66 срезге, 5 қалаға және 418 муниципалитетке бөлінді, оның ішінде 53-і қалалық муниципалитеттер еді. 1955 жылдың ортасында тағы бір заң, Босния мен Герцеговина Халық Республикасындағы срездер мен муниципалитеттердің аумағы туралы заң қабылданды. Содан бері Босния мен Герцеговина 15 срезге бөлінді: Баня-Лука, Бихач, Брчко, Дервента, Добой, Горадже, Яйце, Ливно, Мостар, Приедор, Сараево, Требинье, Тузла, Зеница және Зворник. Әр срезде бірнеше муниципалитет болды. Аталған срездердің орталықтары олардың аттарымен аталатын тиісті муниципалитеттерде орналасқан еді. Бұл акт 1958 жылы өзгертілді, Дервента, Требинье және Зворник срездері таратылды. 1968 жылы акт тағы да өзгертілді, Босния мен Герцеговина 6 срезге бөлінді: Баня-Лука, Бихач, Добой, Мостар, Сараево және Тузла. 1966 жылы срездер таратылып, бүгінгі күнге дейін тек муниципалитеттер ғана сақталды.