Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арбереш ақыны Джулио Варибоба (арбërisht: Jul Variboba; 1725–1788) – албан тіліндегі әдебиетке маңызды үлес қосқан арбереш ақыны болды.
Arbëresh poet
Giulio Variboba (Arbërisht: Jul Variboba; 1725–1788) was an Arbëresh poet that gave an important contribution to the literature in the Albanian language.
Өмір
Варибоба Козенца провинциясындағы Сан-Джорджо-Албанезе қаласында, Албанияның оңтүстігіндегі Маллакастра аймағынан шыққан отбасында дүниеге келді. Ол Сан-Бенедетто-Ульянодағы Корсини семинариясында оқыды, бұл итальяндық-албандық католик шіркеуінің дін қызметкерлерін оқыту және даярлау орталығы еді. 1732 жылы Папа Клемент XII құрған бұл семинария, Сицилия арберештері үшін Палермодағы грек семинариясының әсеріне ұқсас, Калабрия арберештерінің мәдени дамуына XVIII ғасырда зор ықпал етті. Варибоба, оның алғашқы студенттерінің бірі, 1749 жылы дін қызметкері болып тағайындалды және туған жері Сан-Джорджоға оралып, қарт әкесі Джованниге, приходтың архиерейіне көмектесті. Варибоба Корсини семинариясында оқып жүрген кезінде де Арбереш шіркеуіндегі стандартты византиялық рәсімдерге қарағанда латын литургиялық рәсімдерін қалауын көрсеткен. Кейінірек, латын рәсімдеріне өтуді қолдаған пікірлері оны қауымымен де, Россанодағы жергілікті шіркеу иерархиясымен де жақтырмас етті, әсіресе ол тікелей Папаға жүгінгеннен кейін. Соңында ол елден қуылды, бастапқыда Кампания мен Неапольге, ал 1761 жылы Римге қоныстанды, онда өмірінің соңына дейін тұрды.
Variboba was born in San Giorgio Albanese in the province of Cosenza to a family originally from the Mallakastra region of southern Albania. He studied at the Corsini seminary in San Benedetto Ullano, a centre of learning and training for the priesthood of the Italo Albanian Catholic Church. This seminary, founded in 1732 by Pope Clement XII, affected the cultural advancement of the Arbëresh of Calabria in the eighteenth century similar to that of the Greek seminary of Palermo for the Arbëresh of Sicily. Variboba, one of its first students, was ordained as a priest in 1749 and returned to his native San Giorgio to assist his elderly father Giovanni, archpriest of the parish. Even during his studies at the Corsini seminary, Variboba had shown a definite preference for the Latin liturgical rites over the standard Byzantine Rite in the Arbëresh church. In later years, his polemic support for a transition to the Latin rites made him quite unpopular with both his parish and with the local church hierarchy in Rossano, in particular after his direct appeal to the Pope. He was eventually forced into exile, initially to Campania and Naples, and in 1761 settled in Rome where he spent the rest of his days.
Өлең шығармалары
Осы жылдардағы қырқылысқа қарамастан, Варибоба тыныштық сәттерін де бастан өткерген болуы керек, себебі Римге келгеннен кейін көп ұзамай оның ұзақ лирикалық поэмасы – Ghiella e Shën Mëriis Virghiër, Рим 1762 (қазіргі уақытта Gjella сөзі ағылшын тілінде «өмір» дегенді білдіреді) жарық көрді. Бұл XVIII ғасырда басылған жалғыз арбереш кітабы еді. 4717 жолдан тұратын, еркін құрылымдалған бұл поэма толығымен Сан-Джорджо-Албани диалектісінде жазылған және көптеген калабро-сицилиялық сөздермен толы. Ол Қыз Мәриямның дүниеге келген сәтінен бастап, көкке көтерілуіне дейінгі өміріне арналған. Ақынның өмірбаяны мен шіркеудің діни рәсімдеріне қатысты бейшаралық және келіспеушілік көзқарасынан, оның өлеңдері терең рухани ойларға толы болар деп күтуге болар еді. Алайда, «Гиелла» көңіл көтеріп, қарапайым халыққа жақын балладалық үлгіде жазылған. Варибобаның туған жері – Калабрияны туған орта ретінде бейнелейді, ал Жаңа Ұпайдың (Жаңа Келісімнің) адал кейіпкерлерін он сегізінші ғасырғы Калабрия шаруаларының бейнесінде көрсетеді.
Despite the turmoil of these years, Variboba must have known moments of tranquillity, too, for it was soon after his arrival in Rome that his long lyric poem Ghiella e Shën Mëriis Virghiër, Rome 1762 (, in modern , with Gjella meaning Life in English), was published. It was the only Arbëresh book printed in the eighteenth century. This loosely structured poem of 4,717 lines, written entirely in the dialect of San Giorgio Albanese and loaded with much Calabro Sicilian vocabulary, is devoted to the life of the Virgin Mary from her birth to the Assumption. Though from the poet's own life history and his uncompromising and polemic attitude to church rites, one might be led to expect verse of intense spiritual contemplation, the Ghiella evinces more of a light hearted, earthy ballad tone, using Variboba's native Calabria as a background for the nativity and transforming the devout characters of the New Testament into hearty eighteenth century Calabrian peasants.
Мұра
Варибоба албан әдебиетінің ерте кезеңдерінде өзінің айқын және қарапайым поэзиялық сезімталдығымен және ырғақтық өрнегінің алуан түрлілігімен ерекшеленеді, әйтсе де оның өлеңдерінің сапасы айтарлықтай өзгеріп тұрады. "Күңгей Марияның өмірі" атты шығармасының күші, халық әндерімен тікелей байланысты болғандықтан, оның реалистік және қарапайым стилінде, көбінесе юмор мен тазалыққа толы, сондай-ақ оның бейнелерінің жаңағы жергілікті бояуында жатыр.
Variboba is unique in early Albanian literature, both in his clear and simple poetic sensitivities and in the variety of his rhythmic expression, though the quality of his verse does vary considerably. The strength of The life of the Virgin Mary interspersed as it is with folk songs, lies indeed in its realistic and down to earth style, often pervaded with humour and naivety, and in the fresh local colour of its imagery.