Кіріспе

Newfoundland (Treasury Board) v Newfoundland and Labrador Assn of Public and Private Employees, [2004] 3 S. C. R. 381 – Канада Жоғарғы Сотының маңызды шешімі, онда Сот Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының 1-тарауы арқылы құқықтарды бұзуды фискалдық дағдарыс негіздеуі мүмкін деген тұжырым жасады.

Өмірбаян

1988 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор провинциялық үкіметі Ньюфаундленд мемлекеттік және жеке сектор қызметкерлерінің қауымдастығымен (NAPE) жалақы теңдігі туралы келісімге келді. Бұл келісімге сәйкес, әдетте әйелдер жұмыс істейтін ауруханалардағы қызметкерлердің жалақысы, ерлер көп шоғырланған лауазымдардағы жалақы деңгейімен салыстырылатын болды. Келісімде жалақының 1992 жылға дейін бес жыл ішінде жоғарылатыны көрсетілген. Алайда, 1991 жылы провинциялық үкімет 120 миллион долларлық дефицитке тап болып, ауыр қаржылық дағдарысқа ұшырады. Осыған байланысты, үкімет келісімді күштен шығаратын және соңғы үш жыл ішінде қызметкерлерге тиіс болған, шамамен 24 миллион доллар көлеміндегі қарызды жоятын заң қабылдады. Кәсіподақ үкіметке қарсы сотқа шағымданып, заңның әйелдерге қатысты кемсітушілік құратынын және Жарғының 15(1)-бабын бұзғанын мәлімдеді. Төрелік кеңесі кәсіподақ пайдасына шешім шығарды, заңның әйел қызметкерлерді кемсітіп, оларға қиындықтардың үлкен бөлігін жүктегендігіне байланысты 15-баптың бұзылғанын анықтады. Сондай-ақ, үкімет ақша табудың кем зардапты жолдарын қарастырмағандықтан, заңды 1-бап бойынша қорғау мүмкін емес деп шешім шығарды. Ньюфаундленд және Лабрадор Жоғарғы соты кеңестің шешімін жойды. 15-баптың бұзылуы расталды, бірақ бұл 1-бапқа сәйкес жұмысшылардың құқықтарын шектеу ретінде қарастырылды. Сот судьясы қоғамның әртүрлі топтары арасындағы құқықтарды теңестіргенде, үкіметке басымдық беру қажеттігін айтты. Ньюфаундленд және Лабрадордың апелляциялық соты Ньюфаундленд Жоғарғы сотының шешімін қолдады. Канада Жоғарғы сотының қарауына түскен мәселе – төменгі соттардың 1-бап шеңберіндегі бұзушылықтың ақылға қонымды шектерінде болғандығы туралы шешімінде қателік жасағандығы еді. Бірауыздан қабылданған шешім бойынша апелляция қабылданбады.

Себептері

Соттың бірауыздан қабылдаған шешімін судья Бинни жариялады. Ол төменгі соттың заңның әйелдерге пропорционалсыз зиян келтіргені және ол Жарғының 15(1)-бабын бұзғаны туралы шешімімен келісті. 1-бапқа қатысты, Бинни заңның жұмысшылардың құқықтарын ұқсас шектеу ретінде қарастырғанын айтты. Ол кәсіподақтың қаржылық жағдайлар ешқашан құқықтарды шектеуге негіз бола алмайды деген аргументін қабылдамады, керісінше, қаржылық дағдарыс сияқты ерекше жағдайларда "сайланған үкіметтерге түзету шараларын қабылдау үшін маңызды кеңдік берілуі керек, тіпті қабылданған шаралар Жарғыдағы құқықтарға кері әсер етсе де". Дегенмен, Бинни Nova Scotia v. Martin (2003) ісінде бұрын айтылған ескертуді нақтылады, онда "бюджеттік қарастырулар өздігінен Жарғының 1-бабы мақсатындағы маңызды және негізгі мақсат ретінде қарастырыла алмайды" делінген. Үкімет үлкен қысымда болды және көптеген салаларда шығындарды қысқарды. Үкімет мектептерге қаржыландыруды тоқтатты, жалақыны мұздатып қойды, ауруханаларда төсек орындарын жапты және мыңдаған қызметкерлерді жұмыстан шығарды. Осыған байланысты Бинни үкіметтің барлық әрекеттері фискалдық дағдарысты көрсететінін, бұл "маңызды және негізгі мақсатқа" сай келетінін атап өтті. Аймақтың қаржылық денсаулығы – барлық нәрсенің негізі болып табылатын алтын қаз. 1991 жылы үкімет тек құқықтар мен қаржыны ғана емес, сонымен қатар аурухана төсек орындары мен жұмыстан босатуларды, жұмыс орындары мен білім беруді, әлеуметтік әл-ауқатты да талқылады. Шығыстарды қысқарту қажеттілігі және қажетті қысқартулардың бөлінуі еркін және демократиялық қоғамның басқа құндылықтарын ілгерілету үшін жасалды. Теңдік құқықтарының шектелу дәрежесін қарастыра отырып, Бинни бұл шектелу қажеттіліктен артық емес деп тапты, өйткені 24 миллион долларлық қысқартулар басқа жерден жасалуы керек еді және бұл "одан да үлкен қайғы мен әлеуметтік дүрбелеңге" әкелуі мүмкін еді. Заңның мүмкіндігінше аз зиян келтіретінін бағалағанда, Бинни басқа әлеуметтік, білім беру және экономикалық бағдарламаларға тигізетін салдарларын ескеру қажеттігін атап өтті. Осылайша, бұзушылықтың ауыр және өкінішті екенін мойындағанмен, Бинни оны Жарғының 1-бабына сәйкес негіздеуге болатынын шешті.