Ағаш: Ежелгі Грек дерегіндегі қорқыныш

Кіріспе

1921 жылы Х.П. Лавкрафттың "Ағаш" атты қысқа әңгімесі – американдық қорқыныш әдебиетінің шебері Х.П. Лавкрафттың макабрлық қысқа әңгімесі. Ол 1920 жылы жазылып, 1921 жылғы қазанда "The Tryout" журналында жарияланды. Оқиға ежелгі Грекияда өтеді және екі мүсіншінің ирониялық салдарға әкелетін тапсырысты қабылдауы туралы айтады. Лавкрафт "Ағашты" өзінің мансабының басында жазған. 1936 жылғы хатында ол бұл әңгімеге сынды көзбен қарады. Оның сөзіне сүйенсек, мұндай әңгімелер "жақсы қағазға басылса, тек сөредегі қағаз ретінде ғана қолданылуы мүмкін". Лавкрафт зерттеушісі С.Т. Джошидің пікірінше, әңгіме "біршама түсінікті болғанымен, Лавкрафттың тарихи ортаны шеберлікпен бейнелеуінің тиімді мысалы".

Сюжет

Аркадиядағы Маэнал тауының бір беткейінде мәрмәр қабірдің және ескі вилланың қираған қалдықтарын қоршап жатқан зәйтүн ағаштары бар. Сол жердегі бір алып ағаш қорқынышты бұрмаланған адамға ұқсайды, ал ағаш тамырлары қабірдің тас блоктарын жылжытып алған. Баяндаушы көрші ара шаруасынан осы ағаш туралы әңгіме естігенін айтады: Калос пен Мусидес есімді екі белгілі мүсінші, сол кезде "сәнді" болған колонналы виллада тұрған. Екеуі де кеңінен танылып, мақтауға ие болған туындылар жасады. Олар берілген дос болған, бірақ мінездері әртүрлі: Мусидес түнгі өмірді ұнатса, Калос зәйтүн ағаштарының тыныштығын арқалаған. Ол сол жерде шабыттанатынын айтады. Бір күні "Сиракуза тиранының" елшілері мүсіншілерден Тихе (τύχη) мүсінін жасауды сұрайды. Мүсін "үлкен және шебер" болуы керек, өйткені ол "ұлттардың таңғажайыбы және саяхатшылардың мақсаты" болмақ. Ең әдемі мүсін тиранның Сиракуза қаласында орнатылады. Калос пен Мусидес тапсырманы қабылдайды. Тиран мүсіншілерден бәсекелестік күтіп қана қоймай, бірлесіп жұмыс істеуді талап етеді, нәтижесінде шынымен керемет мүсін тууы тиіс. Жұмыс жүргізіледі, және Мусидес әлі де қоғамдық және белсенді болса да, ол мұңды көрінеді, себебі Калос ауырып қалған. Калостың денсаулығы нашарлағанмен, оның келушілері оның тыныштығын байқайды, бұл Мусидестің қайғысына қарама-қайшы. Дәрігерлер мен досы Мусидес күш салғанмен, Калос әлсірей береді. Калостың өлімі жақын болғанда, Мусидес жылап, оған әсем мәрмәр қабір жасауға уәде береді. Калос зәйтүн ағаштарының белгілі бір бұтақтарын өзінің басына жақын жерге көмуді сұрайды. Көп ұзамай Калос зәйтүн ағаштарының арасында қайтыс болады. Мусидес қабірді салып, зәйтүн бұтақтарын жерлейді. Бұтақтар жерленген жерден өте тез өсіп, алып зәйтүн ағашы пайда болады. Ағаштың ең үлкен бұтағы вилла мен Мусидес жасаған мүсінге тіреліп тұрады. Үш жылдан кейін Мусидес мүсінді аяқтайды. Тиранның өкілдері келіп, түнде қалаға барып қонақтайды. Сол күні кешке таудан қатты жел соғады. Тиранның адамдары ертесіне таңертең виллаға келгенде, оны толығымен қираған күйде табады: үлкен ағаш бұтағы құлап, Мусидес жасаған мүсін танылмас күйге жеткен бөлшектерге айналады. Мусидес із-түзсіз жоғалып кеткен. Әңгіменің соңы мәтінге жазылған латын афоризмін еске түсіреді: "Fata viam invenient" ("Тағдыр жолын табады").

On a slope of Mount Maenalus in Arcadia is an olive grove that grows around a marble tomb and the ruin of an old villa. There, one gigantic tree resembles a frighteningly distorted man, and the roots of the tree have shifted the blocks of the tomb. The narrator explains that the beekeeper who lives next door told him a story about the tree: Two renowned sculptors, Kalos and Musides, lived in the colonnaded villa, which was "resplendent" in its day. Both men created works that were widely known and celebrated. They were devoted friends, but different in disposition: Musides enjoyed the nightlife, while Kalos preferred the quiet of the olive grove. It was there he was said to receive his inspiration. One day, emissaries from "the Tyrant of Syracuse" ask the sculptors each to create a statue of Tyché (τύχη). The statue, they are told, must be "of great size and cunning workmanship", since it is to be "a wonder of nations and a goal of travellers." The most beautiful statue will be erected in the Tyrant's city, Syracuse. Kalos and Musides accept the commission. Secretly, the Tyrant expects the sculptors not only to compete but to cooperate, resulting in statuary that will be truly magnificent. The work proceeds, and although Musides is still social and active, he seems morose—apparently because Kalos has fallen ill. Despite Kalos' weakened state, his visitors detect in him a serenity that contrasts Musides' dismay. Despite the efforts of his doctors and his friend Musides, Kalos weakens. When Kalos' death seems imminent, Musides weeps and promises to carve for him an elaborate marble sepulchre. Kalos asks that twigs from specific olive trees in the grove be buried near his head. Soon after, Kalos dies in the olive grove. Musides builds the tomb and buries the olive twigs. From the burial place of the twigs an enormous olive tree grows at an incredible rate. An especially large branch hangs over the villa and Musides' statue. Three years later, Musides' work on the statue is complete. The Tyrant's agents arrive, then head to town to stay the night. That evening, a windstorm whips down the mountain. When the Tyrant's people return to the villa the next morning, they find it utterly destroyed; the great tree branch has fallen, and Musides' statue has been crushed into unrecognizable pieces. Musides himself is nowhere to be found. The end of the story recalls the Latin aphorism that precedes the text: "Fata viam invenient" ("fate will find a way").