Кіріспе

Авиация саласында Кук-Крейги жоспары – азаматтық және әскери ұшақтарды әзірлеу процесінің бір тәсілі. Ол жаңа үлгіні пайдалануға енгізуге қажетті уақытты қысқарту мақсатында жасалған. 1940 жылдардың соңында АҚШ Әуе күштерінің генерал-майоры Лоуренс К. Крейги, даму жөніндегі бас штаб орынбасары, және Орвал Р. Кук, материалдық-техникалық жабдықтау жөніндегі бас штаб орынбасары, жаңа үлгілерді прототиптер құрастырмай-ақ тікелей өндіріске көшіруді ұсынды. Осыдан бері бұл тәсіл авиациялық жобаларда көбірек қолданылып келеді.

Әдіс

Әдеттегі ұшақ жобалауда жобалық сызбалар (немесе "көк жоспарлар") дайындалғаннан кейін, ұшақ тұжырымдамасын сынау үшін ұшақ үлгілерінің шағын сериясы құрастырылады. Ұшу сынақтарынан алынған деректер жобаға енгізілген өзгертулерге әсер етеді. Егер бұл өзгерістер ауқымды және/немесе маңызды болса, одан көп прототиптер жасалуы керек. Прототиптік цикл аяқталғаннан кейін, дамыту "сериялық өндіріске дейінгі" кезеңге және одан әрі бағалауға өтуі мүмкін. Бұл кезең қанағаттанарлық деңгейде аяқталғаннан кейін сериялық өндіріс басталуы мүмкін. Кук-Крейги жоспары прототиптік циклдің барлығын жоюды және тікелей сериялық өндіріске дейінгі кезеңге өтуді ұсынды. Егер бұл үлгілер күтілгендей ұшса, өндіріс дереу басталуы мүмкін еді. Жоспарға бастапқыда жобаға үлкен сенімділік қажет болды; егер жобада ішкі кемшілік болса, сериялық өндірісте қолданылатын құралдарды ауыстыру қажет болар еді. Бұл жоспар дәстүрлі прототиптік циклге қарағанда қауіптірек сияқты көрінеді, бірақ Кук пен Крейги 1940 жылдардың соңында пайдалануға енгізілген жетілдірілген жобалар үшін кез келген прототип өндіріс үлгісінен соншалықты ерекшеленуі мүмкін, сондықтан алынған кез келген дерек толығымен жаңылыстыруы мүмкін деп мәлімдеді. Сонымен қатар, әдетте бірнеше ұшақ жобалары бәсекелестік сынақтар үшін тапсырылады, сондықтан барлық жобалардың сәтсіздікке ұшырау ықтималдығы өте төмен, және тіпті бір жоба ғана сынақтан өтсе, ол дереу өндіріске кіре алады. Бұл жоспарды қолданған алғашқы жобалардың бірі F 102 Delta Dagger болды. Бұл жобада бірқатар жаңа ерекшеліктер болғанымен, ол негізінен бұрынғы XF 92 прототипіне негізделген, сондықтан жақсы түсінілген жоба деп есептелді. Алайда, бұл сенім расталмады, өйткені F 102 ұзақ жаңартулар сериясынан өтті және ақырында жаңадан жобаланған нұсқасы, F 106 Delta Dart, қызметке енгізілді. Кук-Крейги әдісінің тағы бір мысалы - Avro CF 105 Arrow-тың дамуы, ол аз өзгерістермен сынақ кезеңінен өтті. 1950 жылдан бері компьютерлік жобалаудың мүмкіндіктері артып келе жатқандықтан, ұшақ жобалары көбінесе бастапқы мақсаттарына жақындау болып келеді. Мысалы, Boeing 777 ұшағының өндіріс сипаттамалары болжамды салмағынан 20 фунтқа дейін ауытқымады. Бүгінде Кук-Крейги тәсілі стандарт ретінде қолданылады және оның аты енді еске алынбайды.