Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Смирна / Измир аймағының грек әкімшілігі (1919–1922)
Greek administration of the area around Smyrna/İzmir (1919–1922)
Смирна қаласы (қазіргі Измир) және оның айналасындағы аймақтар 1919 жылдың 15 мамырынан 1922 жылдың 9 қыркүйегіне дейін грек әскери оккупациясы астында болды. Одақтас державалар Осман империясының бөлінуіне қатысты келіссөздер кезінде, қалада және оның төңірегінде тұратын грек халқын қорғау мақсатымен Смирна аймағын (Ζώνη Σμύρνης) басып алуға және құруға рұқсат берді. 1919 жылдың 15 мамырындағы грек әскерлерінің кіріп келгені жергілікті грек халқы тарапынан қуанышпен қарсы алынды, бірақ бұл аймақта этникалық зорлық-зомбылыққа тез әкелді. Бұл зорлық-зомбылық оккупацияға халықаралық қолдауды азайтты және түрік ұлтшылдығының күшеюіне себеп болды. Смирнаның жоғарғы комиссары Аристоидис Стергиадис әкімшілік тарапынан түрік халқына жасалған кемсітушілікке қатысты түрде қарсы болды, алайда этникалық шиеленістер мен кемсітушілік сақталды. Стергиадис сондай-ақ грек босқындарының орналасуы, университет құру және денсаулық сақтау саласындағы бірнеше жобалар бойынша жұмыс бастады. Смирна Грек-Түрік соғысы (1919–1922) кезінде Анатолиядағы грек әскерлерінің маңызды операциялық базасы болды. Гректердің Смирнаны оккупациялауы 1922 жылдың 9 қыркүйегінде Мұстафа Кемал Ататүрік басқаратын түрік әскерлерінің Смирнаны басып алуымен аяқталды. Түрік әскерлерінің Смирнаға шабуыл жасауынан кейін, наразы халық православиелік епископ Хризостомды өлтірді, ал бірнеше күннен кейін Смирнадағы Ұлы өрт қаланың көп бөлігін (оның ішінде грек және армян аудандарының басым бөлігін) өртеді. Грек және армян халқының қаза тапқандарының саны 10 000-нан 100 000-ға дейін бағаланады. Смирна оккупациясының аяқталуымен Анатолиядағы грек және түрік әскерлері арасындағы ірі шайқастар көбінесе тоқтатылды, ал 1923 жылдың 24 шілдесінде тараптар соғысты аяқтау үшін Лозанна шартына қол қойды.
The city of Smyrna (modern day İzmir) and surrounding areas were under Greek military occupation from 15 May 1919 until 9 September 1922. The Allied Powers authorized the occupation and creation of the Zone of Smyrna (Ζώνη Σμύρνης) during negotiations regarding the partition of the Ottoman Empire to protect the ethnic Greek population living in and around the city. The Greek landing on 15 May 1919 was celebrated by the substantial local Greek population but quickly resulted in ethnic violence in the area. This violence decreased international support for the occupation and led to a rise in Turkish nationalism. The high commissioner of Smyrna, Aristeidis Stergiadis, firmly opposed discrimination against the Turkish population by the administration; however, ethnic tensions and discrimination remained. Stergiadis also began work on projects involving resettlement of Greek refugees, the foundations for a university, and some public health projects. Smyrna was a major base of operations for Greek troops in Anatolia during the Greco Turkish War (1919–1922). The Greek occupation of Smyrna ended on 9 September 1922 with the Turkish capture of Smyrna by troops commanded by Mustafa Kemal Atatürk. After the Turkish advance on Smyrna, a mob murdered the Orthodox bishop Chrysostomos and a few days later the Great Fire of Smyrna burnt large parts of the city (including most of the Greek and Armenian areas). Estimated Greek and Armenian deaths range from 10,000 to 100,000. With the end of the occupation of Smyrna, major combat in Anatolia between Greek and Turkish forces largely ended, and on 24 July 1923, the parties signed the Treaty of Lausanne ending the war.
Өмірбаян
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін (1914-1918), одақтас державалардың назары Осман империясының аумағын бөлуге аударылды. Лондон келісімінің (1915) аясында Италия Үштік одақтан (Германия және Австрия-Мажарстанмен) шығып, Франция, Ұлыбритания және Ресейге Үштік Антантаға қосылды. Италияға Додеканез аралдары және Осман империясының бөлінуі жағдайында Анатолиядағы Анталия және оның айналасындағы провинциялар, ықтимал түрде Смирна да уәделенді. Бірақ 1915 жылдың соңында, соғысқа қатысуын ынталандыру мақсатымен, Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Эдвард Грей сол кездегі Грекия премьер-министрі Элефтериос Венизелоспен жеке кездесуде Грекияға Анатолия жағалауының үлкен бөлігін, соның ішінде Смирнаны да уәде етті. 1918 жылдың 30 қазанында Антанта державалары мен Осман империясы арасында Мудрос келісімшартына қол қойылып, Бірінші дүниежүзілік соғыстың Осман майданындағы соғыс аяқталды. Ұлыбритания, Грекия, Италия, Франция және АҚШ Осман империясының аумағын бөлу туралы келісімнің шарттарын талқылай бастады, нәтижесінде Севр келісімі жасалды. Бұл келіссөздер 1919 жылдың ақпан айында басталды, және әр елдің Смирнаға қатысты келіссөздерде өзгеше пікірлері болды. Аймақта үлкен инвестициялары бар Франция, Смирна аймағын қамтитын түрік мемлекетінің аумақтық тұтастығын қолдады. Британдықтар бұл мәселеде келіспеушілікке ұшырады, соғыс және Үндістан кеңселері аумақтық тұтастық идеясын қолдады, ал премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж және Лорд Керзон басқаратын Сыртқы істер министрлігі бұл ұсынысқа қарсы болды және Смирнаның жеке басқаруда болуын қалады. Италияның ұстанымы бойынша Смирна олардың заңды иелігінде болғандықтан, дипломаттар гректердің аймаққа бақылауы талқыланған кезде ешқандай пікір білдіруден бас тартты. Грекия үкіметі Венизелос қолдаған Мегали идеясын (көпшілігі грек халқы тұратын немесе Грекиямен тарихи немесе діни байланыстары бар аймақтарды грек мемлекетінің бақылауына алу) және Ллойд Джорджтың қолдауымен, Смирнаға қатысты өз талаптарын насихаттау үшін үлкен үгіт-насихат жұмыстарын бастады, соның ішінде сыртқы істер министрі басқаратын миссия құрды. Келіссөздерде, француз және итальяндық қарсылықтарға қарамастан, 1919 жылдың ақпан айының ортасында Ллойд Джордж талқылауды грек әкімшілігінің қалай жұмыс істейтініне, ал грек әкімшілігінің болатынына ауыстырды. Ұлыбритания мен Францияда зорлық-зомбылық туралы хабарлар үкіметтерде аймаққа қатысты грек бақылауына қарсылықты күшейтті. Зорлық-зомбылық туралы мәлімдемелерге жауап ретінде француз премьер-министрі Клемансо Смирнаға одақтастар аралық тергеу комиссиясын құруды ұсынды: комиссия АҚШ үшін адмирал Марк Ламберт Бристоль, Франция үшін генерал Буност, Англия үшін генерал Хард, Италия үшін генерал Даллолио және дауыс беру құқығы жоқ бақылаушы ретінде Грекия үшін полковник Мазаракистен тұрды. 1919 жылдың тамызында жұмыс басталып, 175 куәгермен сұхбат жүргізілді және көптеген зұлымдықтар орын алған жерлерге барды. Қабылданған шешім бойынша, грек куәгері мен түрік куәгері келіспеген жағдайда, еуропалық куәгер баяндама үшін қорытынды жасауға жіберіледі. Бұл жүйені Венизелос жоққа шығарды, өйткені ол Смирнада тұратын еуропалықтар Осман империясының билігі кезінде берілген артықшылықтардан пайдаланып, грек билігіне қарсы болды деп мәлімдеді, немесе бұл одақтастарға оккупация туралы оң көзқарас ұсынуға жасалған әрекет пе. Грек әкімшілігінің алғашқы кезеңіндегі маңызды кедергі грек мандатының нақты анықтамасы болмауы еді. Осыған байланысты, функциялары грек билігімен жиі тоғысқан одақтас билік органдарының қатар өмір сүруі екі тарап арасында түсініспеушіліктер мен шиеленістерге әкелді. Бұл жағдай Союзшылдардың Жоғарғы Кеңесінің грек армиясының барлық қозғалыстарын фельдмаршал Джордж Милн мақұлдауы керек деген шешімінен кейін туындады. Смирна аймағының әкімшілігі негізінен бұрынғы Осман жүйесіне негізделген бөлімшелерде ұйымдастырылды. Смирнаның қазасы және оған іргелес Айасолук аймағынан басқа, олар Смирнаның жоғарғы комиссиясының тікелей бақылауында болды, қалған аймақ бір провинцияға (Νομαρχία Nomarchia) бөлінді: Маниса, сондай-ақ келесі округтер (Υποδιοικήσεις Ypodioikiseis): Одемиш, Тире (Тир), Байндер (Ваиндирион), Нимфеон, Крини, Карабурна, Сиврихисар, Врюла, Палеа Фокаэа, Менмен, Касаба, Бергама және Айвали.
At the end of World War I (1914–1918), attention of the Allied Powers (Entente Powers) focused on the partition of the territory of the Ottoman Empire. As part of the Treaty of London (1915), by which Italy left the Triple Alliance (with Germany and Austria Hungary) and joined France, Great Britain and Russia in the Triple Entente, Italy was promised the Dodecanese and, if the partition of the Ottoman Empire were to occur, land in Anatolia including Antalya and surrounding provinces presumably including Smyrna. But in later 1915, as an inducement to enter the war, British Foreign Secretary Edward Grey in private discussion with Eleftherios Venizelos, the Greek Prime Minister at the time, promised large parts of the Anatolian coast to Greece, including Smyrna. On 30 October 1918, the Armistice of Mudros was signed between the Entente powers and the Ottoman Empire ending the Ottoman front of World War I. Great Britain, Greece, Italy, France, and the United States began discussing what the treaty provisions regarding the partition of Ottoman territory would be, negotiations which resulted in the Treaty of Sèvres. These negotiations began in February 1919 and each country had distinct negotiating preferences about Smyrna. The French, who had large investments in the region, took a position for territorial integrity of a Turkish state that would include the zone of Smyrna. The British were at a loggerhead over the issue with the War Office and India Office promoting the territorial integrity idea and Prime Minister David Lloyd George and the Foreign Office, headed by Lord Curzon, opposed this suggestion and wanting Smyrna to be under separate administration. The Italian position was that Smyrna was rightfully their possession and so the diplomats would refuse to make any comments when Greek control over the area was discussed. The Greek government, pursuing Venizelos' support for the Megali Idea (to bring areas with a majority Greek population or with historical or religious ties to Greece under control of the Greek state) and supported by Lloyd George, began a large propaganda effort to promote their claim to Smyrna including establishing a mission under the foreign minister in the city. In negotiations, despite French and Italian objections, by the middle of February 1919 Lloyd George shifted the discussion to how Greek administration would work and not whether Greek administration would happen. In Great Britain and France, the reports of violence increased opposition in the governments to a permanent Greek control over the area. As a response to the claims of violence, the French Prime Minister Clemenceau suggested an Interallied Commission of Inquiry to Smyrna: the commission was made up of Admiral Mark Lambert Bristol for the United States, General Bunoust for France, General Hare for England, General Dall'olio for Italy and, as a non voting observer, Colonel Mazarakis for Greece. It began work in August 1919 and interviewed 175 witnesses and visited multiple sites of alleged atrocities. The decision reached was that when a Greek witness and Turkish witness disagreed, a European witness would be used to provide the conclusions for the report. This system was dismissed by Venizelos because he claimed that the Europeans living in Smyrna benefited from privileges given to them under the Ottoman rule and were thus opposed to Greek rule. or whether it was an attempt to present a positive vision of the occupation to the allies. A significant obstacle during the first period of the Greek administration was the absence of a clear definition of the Greek mandate. In this context the coexistence of interallied authorities whose functions often overlapped with that of the Greek authorities resulted in a series of misunderstandings and friction between the two sides. This situation resulted after a decision by the Supreme Allied Council that all movements of the Greek army had to be approved by Field Marshal George Milne. The administration of the Smyrna zone was organized in units largely based on the former Ottoman system. Apart from the kaza of Smyrna and the adjacent area of Ayasoluk which were under the direct control of the Smyrna High Commission, the remaining zone was divided into one province (Νομαρχία Nomarchia): that of Manisa, as well as the following counties (Υποδιοικήσεις Ypodioikiseis): Ödemiş, Tire (Thira), Bayındır (Vaindirion), Nympheon, Krini, Karaburna, Sivrihisar, Vryula, Palea Phocaea, Menemen, Kasaba, Bergama and Ayvali.
Босқындарды елге қайтару
Осман билігінің қуғын-сүргіні мен депортациясы салдарынан Грекия Корольдығына пана сұраған Кіші Азия гректерін елге қайтару 1919 жылдың мамыр айынан бастап басты міндет болып табылды. Грекия билігі босқындардың қажетті бақылау мен жоспарлаусыз қайтып оралуына жол бергісі келмеді. Осы мақсатта Жоғары комиссия құрамында арнайы бөлім құрылды. Босқындар департаменті жүргізген сараптама көрсеткендей, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жағалау бойындағы (Эдремиттен Сокеге дейінгі) 150-ден астам қала мен ауыл қиратылған. Атап айтқанда, жергілікті гректерге тиесілі 45 000 үйдің 18 000-ы ішінара зақымдалған, ал 23 000-ы толығымен жойылған. Жалпы алғанда, грек әкімшілігінің кезеңінде Қызыл Крест және грек "Патриотикалық Ұйымы" (Πατριωτικό Ίδρυμα) сияқты қайырымдылық мекемелерінің көмегімен босқындар ағыны үздіксіз жалғасты. Бірінші дүниежүзілік соғыста жерлерін жоғалтқан 100 000 грек, олардың көпшілігі Осман империясының кемсітуінен зардап шеккен, Стергиадис басшылығымен қоныстандырылып, жан-жақты несиелер мен ауыл шаруашылығы құралдарына қол жеткізді. Осыған байланысты Смирнада арнайы политехникалық мектеп ашылды, ол тез арада 210 мұсылман студентімен жұмыс істеді, ал шығындары грек әкімшілігімен өтелді. Дегенмен, ұлтшылдық сезімдер мен күдіктер Стергиадис әкімшілігінің тиімділігін шектеуге әрі қарай себеп болды. Гректердің қоныстандырылуы және армия мен жергілікті грек халқының қатал мінез-құлқы көптеген түрік тұрғындарының кетуіне әкелді, бұл босқындар мәселесін тудырды. Грек әкімшілері мен әскери шенеуніктердің кемсітуі Смирна аймағындағы түрік халқының наразылығын күшейтті. Ең маңызды археологиялық қазбалар 1921-1922 жылдары жүргізілді, нәтижесінде Иониядағы Клазоменаи, Эфес және Ниса қалаларында маңызды жәдігерлер табылды. 1922 жылдың жазында құрылысы аяқталып, 110 000 түрік лирасына бағаланды. Бұл құрылысқа 70 лекциялық зал, үлкен амфитеатр, бірнеше зертхана және университет қызметкерлері үшін жеке кішігірім ғимараттар кірді. Университеттің түрлі факультеттері мен бөлімдері біртіндеп жұмыс істеуге кірісуі тиіс болды. Сонымен қатар, микробиология зертханасы, жергілікті Пастер институты және денсаулық сақтау департаменті жаңа университеттегі алғашқы оқу орталықтары болды. Ең қызықтысы, православие епископы Хризостом түрік азаматтарының наразылық толқынынан қаза тапты. Бірнеше күннен кейін өрт грек және армян аудандарын қамтыды, ал түрік және еврей аудандары зардап көрмеді. Түрік тарапынан бұл оқиғалар Измирді азат ету деп аталады, ал грек тарапынан Смирна трагедиясы деп танылды. Грек әскерлерінің Смирнадан эвакуациясы Грек-Түрік соғысындағы ірі қақтығыстардың көпшілігін аяқтады, ол 1923 жылдың 24 шілдесінде Лозанна шарттымен ресми түрде аяқталды. Грек халқының көп бөлігі 1923 жылғы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуына қатысты, нәтижесінде Грекияға және басқа елдерге көшіп кетті.
The repatriation of the Asia Minor Greeks who had sought refuge in the Greek Kingdom as a result of the deportations and persecutions by the Ottoman authorities, assumed top priority, already from May 1919. The Greek authorities wanted to avoid a situation where refugees would return without the necessary supervision and planning. For this purpose, a special department was created within the High Commission. A survey conducted by the refugees department indicated that more than 150 towns and villages along the coastal area (from Edremit to Söke) had been destroyed during World War I. Especially from the 45,000 households belonging to local Greeks, 18,000 were partially damaged, while 23,000 completely destroyed. In general the period of the Greek administration experienced a continuous movement of refugee populations aided by charitable institutions such as the Red Cross and the Greek "Patriotic Institution" (Πατριωτικό Ίδρυμα). In total, 100,000 Greeks who had lost their land during World War I, many a result of Ottoman discrimination, were resettled under Stergiadis, given generous credit, and access to farm tools. Under this context a special polytechnic school was established in Smyrna which soon operated with 210 Muslim students and with costs covered by the Greek administration. However, nationalist sentiments and suspicion continued to limit the impacts of Stergiadis' administration. The resettlement of Greeks and harsh treatment by the army and local Greek population led many Turkish residents to leave which created a refugee problem. Discrimination by junior Greek administrators and military members further contributed to Turkish hostility in the Smyrna zone. The most important excavation were conducted during 1921–1922, where important findings were unearthed in the Ionian sites of Klazomenai, Ephesus and Nysa. In the summer of 1922, its facilities were completed at a cost of 110,000 Turkish liras. The latter included 70 lecture rooms, a large amphitheatre, a number of laboratories and separate smaller structures for the university personnel. Its various schools and departments of the university were to start operating gradually. Moreover, a microbiology laboratory, the local Pasteur institute and the department of health became the first fields of instruction at the new university. Most notably, Chrysostomos, the Orthodox Bishop, was lynched by a mob of Turkish citizens. A few days afterward, a fire destroyed the Greek and Armenian quarters of the city, while the Turkish and Jewish quarters remained undamaged. On the Turkish side, the events are known as the Liberation of İzmir, while on the Greek side, they are known as the Catastrophe of Smyrna. The evacuation of Smyrna by Greek troops ended most of the large scale fighting in the Greco Turkish war which was formally ended with an Armistice and a final treaty on 24 July 1923 with the Treaty of Lausanne. Much of the Greek population was included in the 1923 population exchange between Greece and Turkey resulting in migration to Greece and elsewhere.