Кіріспе

Бірнеше медиа ағынын бір мезгілде пайдалану

Медиа-мультитаскинг – бірнеше цифрлық медиа ағынын бір мезгілде пайдалану. 318 қатысушы қатысқан зерттеуде медиа-мультитаскинг депрессиялық белгілер мен әлеуметтік алаңдаушылықпен байланысты екені анықталды. 2018 жылғы шолу көрсеткендей, әдебиеттер жеткіліксіз және нақты тұжырымға келмейді, бірақ көп медиа-мультитаскингпен айналысатын адамдардың бірнеше когнитивтік салаларда нәтижелері нашарлайды. Авторлардың бірі деректердің "медиа-мультитаскинг назар мен есте сақтауды өзгертеді" деп нақты көрсетпейтінін, бірақ медиа-мультитаскинг – тиімсіз практика, ол "тапсырманы ауыстыру" салдарына, соның ішінде "есту және көру қабілетін өңдеудегі шектеулерге" әкеледі деді. Көп жағдайда медиа-мультитаскинг міндетті түрде біріктірілмеген немесе үйлестірілмеген тәжірибелерден құралады. Мысалы, пайдаланушы интернетте жүріп, музыка тыңдап, бейне ойындар ойнап, электрондық поштаға жазысып немесе телефонмен сөйлесіп отырып, телевизор көруі мүмкін. Медиа-мультитаскингтің қасақана үйлестірілген түрлері "бірлескен медиа" және әсіресе "бірлескен теледидар" түрінде пайда болып келеді.

Ұрпақ бойынша

Зерттеулерге қарамастан, жас ұрпақтың өкілдері көп нәрсені бір уақытта жасауды оңай деп санайды, тіпті оны "өмір салты" деп есептейді. Олар өздерін мұндайда жақсы екендіктерін сезінеді және уақытының көп бөлігін түрлі тапсырмаларды бір уақытта орындаумен өткізеді (мысалы, үй жұмысын істеп тұрып теледидар қарау, үй жұмысын істеп тұрып музыка тыңдау, тіпті осы үш нәрсені бірдей жасау). Керісінше, ересек ұрпақтың өкілдері көп нәрсені бір уақытта жасауды жақсы меңгермейтіндіктерін ашық мойындайды, оны қиындықпен байланыстырады, сондықтан жастарға қарағанда оны сирек істейді.

Жұмыс күшінде

Жұмыс ортасында көп міндетті атқару мінез-құлқы 1990 жылдан бері үнемі артып келеді, себебі адамдар ақылды технологиялар арқылы ақпарат пен байланысқа оңай және осылайша жылдам қол жеткізе алады, ал бұл технологиялар уақыт өте келе арзандады. Көп міндетті атқару жұмыстың сапасын төмендетсе де, парадокс - ұйымдық өнімділік бәрібір жоғары қарқынмен өсуде. Жұмыс күшінде көп міндетті атқарудың күшеюімен және оның нәтижесінде өнімділік пен жалпы көп міндетті атқарудың артуымен бірге, әдебиетте стрестің күшеюі, назар шоғырланбауы, зейін тапшылығы және гипербелсенділік синдромына (ЗТГС) ұқсас симптомдар және тіпті интеллект деңгейінің төмендеуі туралы көбірек хабарлар пайда болуда.

Жүргізу кезінде

Нақты әлемдегі медиа-мультитаскты зерттеулер көбінесе жүргізу кезінде ұялы телефонды пайдалануға бағытталған. Көлік жүргізу кезінде телефонмен сөйлесудің өте қауіпті екеніне мол дәлел бар, бұл көбінесе жол-апаттарына, соның ішінде жүргізушілер мен жаяу жүргіншілер үшін қазаға әкеледі. Айдау кезінде ай сайын бір сағат телефонмен сөйлескен адамның апатқа ұшырау қаупі төрттен тоғыз есеге дейін артады. Ал көлік жүргізу кезінде хабарлама жіберіп жүргендер жол апатына 23 есе жиі ұшырайды. Көлік жүргізу кезінде медиа-мультитаскты қолдану туралы зерттеулердің кең ауқымды шолуы, қолға ұсталатын телефонды пайдалану, қолдан босатылған телефонды пайдаланумен бірдей қауіпті екенін көрсетті, және екеуі де тоқтау белгілерін қабылдамау, қажет болғанда жылдамдықты азайтуды ұмыту, тым жақыннан ілесу сияқты көптеген қателіктерге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, MP3 ойнатқыштар, дауыстық электрондық пошта, көліктің музыкалық жүйесі және тіпті GPS сияқты басқа технологияларды қолдана отырып, жүргізу кезінде медиа-мультитаскты жасау да телефонды пайдаланумен бірдей ауырлықпен алаңдатады. Жүргізушімен ұялы телефон арқылы сөйлесу, ересек жолаушымен (бірақ балалар емес) сөйлесуден өзгеше, себебі ересек жолаушылар көбінесе жүргізушіні ықтимал қауіптер туралы ескертеді немесе кем дегенде қиын жағдайларда жүргізушінің жолға назар аударуы үшін сөйлесуді тоқтатады.

Оқу

Студенттер көбінесе ноутбуктер, планшеттер және смартфондар сияқты бірнеше портативті цифрлық технологияларды қолданады, олар сымсыз интернетке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Студенттерге таңдау берілгенде, олар сабақта технологияны екі нақты жолмен көп тапсырмалы орындауға болады: біріншіден, оқуды толықтырып, оқу процесін жеңілдететін мақсаттар үшін, екіншіден, ойын-сауық немесе әлеуметтік байланыс сияқты оқумен байланыссыз мақсаттар үшін. Жалпы, зерттеулер цифрлық технологиялардың білім беру құралдары ретінде қолданылғанда оқуды жақсартатынын, себебі олар қолжетімді және өте ыңғайлы екенін көрсетеді. Дегенмен, зерттеулер цифрлық технологияларды қолдана отырып, дұрыс емес көп тапсырмалы орындау студенттердің үлгеріміне зиян келтіретінін тұрақты түрде көрсетеді.

Тапсырманы бірнеше рет орындау

Студенттер технологияны көптеген түрлі мақсаттарда қолданады, соның ішінде жазба жасау, әдебиет іздеу, бейне/аудио файлдарды қарау, электрондық кестелер мен PowerPoint слайдтарын жасау және қарау, онлайн тесттер мен тапсырмаларды орындау, тіпті курстық материалдар туралы сұрақтар қою үшін достарына хабарламалар жіберу. Сабақтан тыс уақытта студенттер басқа студенттермен байланыс жасау, топтық жұмысты үйлестіру, маңызды файлдар мен үй тапсырмаларын бөлісу және мотивацияны арттыру үшін әріптестерін қолдау топтарын құру үшін жылдам хабар алмасу сияқты технологияны жиі пайдаланады. Бастауыш мектеп және жоғары сынып оқушылары технологияны оқу мақсатында пайдаланудан ең көп пайда көреді. Бұл, негізінен, мектептерде технология оқу жоспарына енгізілгендіктен және мұғалімдер қажетті құрылым мен бақылауды қамтамасыз етеді. Мұндай жағдайлар студенттерге ақпаратты тереңірек өңдеуге, жаңадан алынған ақпаратты жаңа жағдайларға қолдануға және студенттер арасындағы ынтымақтастықты арттыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, университет студенттері көбінесе технологиядан пайда көре бермейді. Бір зерттеудің нәтижелері ноутбук пайдаланған студенттердің орташа үлгерім көрсеткіші (GPA) ноутбук пайдаланбаған студенттерге қарағанда жоғары болмағанын көрсетті. Тағы екі зерттеуде ноутбук пайдаланбаған студенттердің үлгерімі ноутбук пайдаланған студенттерден жақсы болды. Жалпы алғанда, технологияны оқу мақсатында пайдаланудың тиімділігі бастауыш мектептен университет деңгейіне қарай төмендеу тенденциясын көрсетіп тұр. Бұл технологияны пайдалану еркіндігінің артуымен және нақты курстық материалды жобалауда нақты технологияны интеграциялау деңгейінің төмендеуімен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, интернетті көп пайдаланатын жас студенттер мен қаржылық жағдайы нашар отбасылардан шыққан студенттердің үлгерім көрсеткіші нашарлау қаупі жоғары.

Оқушылардың көп тапсырмалылығы

Оқушылардың үйде қалай оқығанын бақылау арқылы жүргізілген зерттеу олардың оқу әдеттері мен стратегияларын қарастырды. Нәтижелер көрсеткендей, көптеген студенттер бірнеше тапсырманы жиі алмастырып, сүйікті цифрлық құрылғысына жету үшін шамамен 6 минутқа ғана назар аударады. Бұған қоса, тапсырманы ауыстыруды ұнататын студенттер, бір оқу тапсырмасына назар қойып, осыдан көп технологияға қол жеткізе алмайтын студенттерге қарағанда, оны жиірек және көбірек технологиялармен жасайды. Бұрынғы зерттеулермен сәйкес, назар қоюға бейім және тиімді оқу стратегияларын қолданатын студенттердің GPA-сы тапсырманы жиі алмастыруды ұнататындардан жоғары болды. Оқып үйрену кезінде көп тапсырмалы жұмыс істеудің проблемаларын болдырмау үшін "цифрлық мета-таным" – цифрлық құрылғыларды пайдалану мен олардың әсерін білу – деген ұғым ұсынылған.