Түрік халқына қарсы зұлымдық және қарымтастық

Кіріспе

Түрік халқына деген қарым-қатынастың жаушылдығы, қорқынышы немесе төзбеушілігі

Түрікке қарсы сезім, сондай-ақ Анти-түркизм (Түрк karşıtlığı) немесе Түркофобия (Түркофобия) – түрік халқына, түрік мәдениетіне және түрік тіліне қарсы жаушылдық, төзімсіздік немесе шетелдіктерге деген жек көрушілік. Бұл термин барлық аймақтардағы түріктерге ғана емес, сонымен қатар Осман империясының азаматтарына, сондай-ақ сириялық түрікмендер мен ирактық түрікмендер сияқты этникалық түріктердің ұрпақтарына да қатысты қолданылады. Бұл термин түрік мәдениеті мен дәстүрінің ықпалымен ислам дінін қабылдаған және әсіресе Осман империясы кезінде қалыптасқан топтарға, мысалы, албандар, босниялықтар және Балқан аймағындағы басқа да кіші этникалық топтарға да қолданылады.

Ерте заманауи кезең

Ерте заманауи дәуірде Константинопольдің құлауы және Еуропадағы Осман соғыстары – Еуропалық христиандардың Түркияның алдын бауыр Осман империясының кеңеюін тоқтатуға жасаған күш-жігерінің бір бөлігі болды – антитүркизмнің дамуына ықпал етті. 15 ғасырдың ортасына қарай, Еуропаның түрлі аймақтарында "мисса контра туркос" (латын тілінде "түріктерге қарсы мисса") деп аталатын арнайы діни қызметтер өткізіліп, Осман империясын жеңу үшін Құдайдың көмегі ғана қажет екені және түріктерге қарсы тұру үшін біртұтас христиан қауымдастығының қажеттігі таратылды.

XVI ғасыр

Осман империясы батысқа қарай кеңейген сайын, Батыс Еуропа түріктермен жиірек қарым-қатынасқа түсті, көбінесе әскери тұрғыдан. Төртінші Осман-Венеция соғысы кезінде Османдықтар Кипрді жаулап алды. XVI ғасырда Еуропаға түріктер туралы 2500-ге жуық кітап жарық көрді, оның ішінде 1000-нан астамы неміс тілінде болды, бұл «қанқұмар түрік» бейнесін кеңінен таратып, нығайтты. 1480 жылдан 1610 жылға дейін Түркияның Еуропаға қауіп төндіруі туралы кітаптар, Жаңа әлемнің ашылуы туралы кітаптардан екі есе көп басылды. Вена епископы Иоганн Фабер: «Түріктерден аяусыз және батыл зұлымдар жоқ, олар жасқа және жынысқа қарамастан, ересектерді де, балаларды да аяусыз өлтіреді және аналардың құрсағынан піспеген жемістерді жұлып алады» деді. Протестанттық реформацияның көшбасшысы Мартин Лютер осы қорқыныштан пайдаланып, түріктерді «Ібілістің өкілдері, Римдегі Католик шіркеуінің ішінде орналасқан Антихристпен бірге соңғы күндерді және Апокалипсисті бастайтын» деп мәлімдеді. Лютер Осман империясының шапқышылығының себебі – христиандардың Киелі орын мен Католик шіркеуіндегі жемқорлыққа жол беруі болды, осылайша Құдайдың жазасы түсті деп сенді. 1518 жылы 95 тезисін қорғай отырып, Лютер Құдайдың соғыстар, оба және жер сілкінісі сияқты христиандарды жазалау үшін түріктерді жібергенін айтты. (Бұған жауап ретінде Папа Лев X Лютерді қауымнан шығарумен қорқытып, оны түріктерге бағынуға шақыратын көтерілісшіл ретінде бейнеледі.) Осы аргументке сүйене отырып, Шығыс Африка мен әлемнің басқа бөліктерін басып алуға ұмтылған Португалия империясы «қорқынышты түрікпен» кездесуді «өзге еуропалықтармен тең дәрежеде діннің қорғаушысы ретінде өзін көрсетудің тиімді мүмкіндігі» ретінде пайдаланды. «Ит-түрік» туралы әңгімелер оның жағымсыз бейнесін күшейтті. Ит-түрік – жартылай жануар, жартылай адам, иттің басы мен құйрығы бар, адам жейтін жаратылыс деп есептелді. 1683 жылғы Вена шайқасынан кейін ит-түрік бейнесі карнавал процессияларында және маскарадтарда түріктерді мазақтап көрсету үшін қолданылатын кейіпкерге айналды, онда «ит-түрік» кейіпкерлері әйелдер мен клоундармен бірге пайда бола бастады. Вольтер және басқа да еуропалық жазушылар түріктерді Еуропаның мұрасын жойған тирандар деп сипаттады, ал Вольтер түріктерді «әйелдердің тирандары және өнердің жаулары» және «Еуропадан қуылған варварлық узурпаторлар» деп сипаттады.

As the Ottomans expanded their empire west, Western Europe came into more frequent contact with the Turks, often militarily. During the Fourth Ottoman–Venetian War, the Ottomans conquered Cyprus. In the 16th century, around 2,500 publications about the Turks—including more than 1,000 in German—were released in Europe, spreading the image of the "bloodthirsty Turk". From 1480 to 1610, twice as many books were published about the Turkish threat to Europe than about the discovery of the New World. Bishop Johann Faber of Vienna claimed, "There are no crueler and more audacious villains under the heavens than the Turks, who spare no age or sex and mercilessly cut down young and old alike and pluck unripe fruit from the wombs of mothers." Martin Luther, the German leader of the Protestant Reformation, took advantage of these fears by asserting that the Turks were "the agents of the Devil who, along with the Antichrist located in the heart of the Catholic Church, Rome, would usher in the Last Days and the Apocalypse". Luther believed that the Ottoman invasion was God's punishment of Christians for allowing corruption in the Holy See and the Catholic Church. In 1518, when he defended his 95 Theses, Luther claimed that God had sent the Turks to punish Christians just as he had sent war, plague, and earthquakes. (In response, Pope Leo X issued a papal bull in which he threatened Luther with excommunication and portrayed him as a troublemaker who advocated capitulation to the Turks.) Spurred by this argument, the Portuguese Empire, seeking to capture more land in East Africa and other parts of the world, used any encounter with the "Terrible Turk" as "a prime opportunity to establish credentials as champions of the faith on par with other Europeans". Stories of the "dog Turk" reinforced the negative image. The dog Turk was claimed to be a man eating being, half animal and half human, with a dog's head and tail. After the Battle of Vienna in 1683, the image of the dog Turk became a figure used to ridicule Turks in carnival processions and masquerades, where "dog Turk" characters began to appear alongside witches and clowns. Voltaire and other European writers described the Turks as tyrants who destroyed Europe's heritage; with Voltaire characterizing Turks as "tyrants of the women and enemies of arts" and "barbarian usurpers who must be chased out of Europe."

Қазіргі тарих

1960 жылға дейін Түркияда эмиграция деңгейі салыстырмалы түрде төмен болды. Бірақ 1961 жылы жаңа конституция қабылданғаннан кейін түрік азаматтары басқа елдерге көшіп-қона бастады. Бірте-бірте түріктер кейбір батыс елдерінде "көзге түсетін этникалық азшылық тобына" айналды. Бірақ бастапқыдан-ақ олар кемсітуге ұшырады. Кейде, қабылдаушы елдер көшіп келгендерге қатысты көбірек кешірімді саясат жүргізген кезде, "тек түрік жұмысшылары ғана" осы саясаттан тыс қалды. Еуропаның әртүрлі тілдерінде "түрік" сөзі "жабайы" немесе "кәпір" деген мағынаны алды, сондай-ақ оны қаралап немесе қарғыс ретінде қолданады. Осының салдарынан, бұл сөз АҚШ-та да кейбір жағымсыз коннотацияларға ие.

Араб әлемі

Араб әлемінің түріктермен арақатынасының тарихы Осман империясынан бері өте ұзақ және күрделі. Бұрын Осман империясы көптеген араб елдерін өзіне қабылдап, түріктер мен арабтар арасындағы қарым-қатынастың жаңа бір кезеңін ашты. Екі халықтың көпшілігі мұсылман болғанымен, кейін пайда мен мүдделердің қақтығысуы, түрік тілін тарату және ұлтшылдық қозғалыстар түріктер арасында арабтарға қарсы көзқарас күшейте түсті, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі араб көтерілісінен кейін.

Ирак

Түркияның ықпалынан қорқу Иракта әрқашан басым болды, сол себепті Ирак пен Түркия арасындағы қарым-қатынас үнемі шиеленісті болды. Ирак түрікмендерінің мәртебесі Осман империясының әкімшілік және кәсіби топтарынан бастап, қазіргі кезде кемсітілген азшылыққа дейін өзгерді. Осман империясы құлағаннан бері, ирак түрікмендері бірнеше қырғындардың құрбаны болды, мысалы 1959 жылғы Киркук қырғыны. Бұдан әрі, Баас партиясы кезінде ирак түрікмендеріне қарсы кемсітушілік күшейді, 1979 жылы бірнеше жетекшілер өлім жазасына кесілді. Осылайша, олар саяси қуғын-сүргін мен жер аударылудан бастап, террор мен этникалық тазалауға дейін әртүрлі деңгейдегі қысым мен ассимиляцияға ұшырады. 1925 жылғы Конституцияда конституциялық құрамдас бөлік ретінде танылғанына қарамастан, ирак түрікмендері кейіннен бұл мәртебеден айырылды, нәтижесінде мәдени құқықтары біртіндеп алынып, белсенділер жер аударылды. Киркук аймағында тұратын ирак түрікмендері Ирактың тұрақтылығына қауіп төндіретін деп есептелді, әсіресе олар король Фейсал I-нің Ирак тағына отыруына қолдау көрсетпегендіктен. 1959 жылғы Киркук қырғынына Ирак үкіметінің Киркуктегі күрдтерден тұратын Ирак коммунистік партиясына ирак түрікмендерін нысанаға алуға рұқсат беруі себеп болды. 1959 жылдың шілдесінде күрд Маруф Барзинжи Киркук қаласының әкімі болып тағайындалғаннан кейін, 14 шілдедегі революция мерекесінен кейін шиеленіс күшейді, қаладағы антагонизм күрдтер мен ирак түрікмендері арасында тез өршіді. 1959 жылдың 14 шілдесінде ирак түрікмендері мен күрдтер арасында қақтығыстар басталды, нәтижесінде шамамен 20 ирак түрікмені қаза тапты. Бұдан әрі, 1959 жылдың 15 шілдесінде Ирак армиясының төртінші бригадасының күрд сарбаздары ирак түрікмендерінің тұрғын аудандарын минометпен атқылап, 120 үйді қиратты. 17 шілдеде Бағдаттан келген әскери бөлімдер тәртіпті қалпына келтірді. Ирак үкіметі оқиғаны "қырғын" деп сипаттап, 31 мен 79 аралығында ирак түрікмендерінің қаза болғанын және 130-ға жуық адамның жарақат алғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, араб мигранттарына жол ашу үшін ирак түрікмендерінің ауылдары мен қалалары қиратылды, оларға тегін жер мен қаржылық жеңілдіктер ұсынылды. Мысалы, Баас режимі Киркук қаласының тарихи тұрғыдан Ирак араб қаласы екенін мойындады және оның мәдени бағытында берік тұрды. Сонымен қатар, 1981 жылдың 30 қазанында Революция Командалық кеңесі 1391 нөміріндегі жарлықты шығарды, ол Киркуктен ирак түрікмендерін депортациялауға рұқсат берді, 13-тармағында "бұл директива әсіресе Киркукте тұратын түрікмен және күрд шенеуніктер мен жұмыскерлерге бағытталған" делінген. Осылайша, этникалық тазалау Ирактың солтүстігіндегі Киркуктегі ирак түрікмендерінің ықпалын азайтуға бағытталған Баас саясатының бір бөлігі болды. Киркук сияқты қалаларда қалған ирак түрікмендері ассимиляциялық саясатқа ұшырады. Күрдтер ирак түрікмендері өздері деп санайтын жерлерге де-факто егемендік құқығын талап етті. Ирак түрікмендері үшін олардың ұлттық санасы Осман империясының мұрасы ретінде аймақтың заңды мұрагерлері ретінде терең бойға сіңген. Осылайша, Курдистан аймағы мен Ирак үкіметі оларды жоюға немесе ассимиляциялауға бағытталған стратегиялар арқылы ирак түрікмендерінің өмір сүруіне қауіп төндірді. Андерсон мен Стэнсфилдтің сөзіне сүйенсек, 1990 жылдары күрдтер мен ирак түрікмендері арасындағы шиеленіс күшейді, өйткені ҚДП және Курдистанның Патриоттық Одағы (ПУК) аймақтың саяси гегемондары ретінде институционалдық деңгейде бекітілді және ирак түрікмендерінің пікірінше, олардың билікке қол жеткізуіне кедері келтіріп, олардың мәдениетін күрдтік ұлттық санамен біріктіруге тырысты. Анкараның қолдауымен 1995 жылдың 24 сәуірінде түрікмен партияларының жаңа саяси майданы – Ирак түрікмендері фронты (ITF) құрылды. ҚДП-ның Ирак түрікмендерінің "шынайы дауысы" ретінде танытқан Түрікмен Ұлттық Қауымдастығы күрдтерге жақын тұрды және ITF-тің Ирак түрікмендерінің жалғыз өкілдігі ретіндегі беделін әлсіретті. Біріккен Ұлттар Ұйымының хабарлауынша, КРП және Пешмерга "Киркуктың заңсыз бақылауын жүзеге асырып, түрікмендер мен арабтарды ұрлап, азаптап отырды". 2003-2006 жылдар аралығында Тал Афарда 1350 түрікмен қаза тапты, мыңдаған үйлер зардап шекті немесе қиратылды, нәтижесінде 4685 отбасы көшірілді. 2014 жылы Ирак түрікмендеріне қатысты геноцид жасалды. 2020 жылы осы себеппен 15-тен астам түрік азаматы ұсталды. Хафтар сондай-ақ түрік кемелерін атып түсіруге және Түркияға баруға тыйым салуға бұйрық берді.

The fear of Turkish influence has always dominated Iraq and as such, relationship between Iraq and Turkey has always been tense. The position of the Iraqi Turkmen has changed from being administrative and business classes of the Ottoman Empire to an increasingly discriminated against minority. Since the demise of the Ottoman Empire, the Iraqi Turkmen have been victims of several massacres, such as the Kirkuk Massacre of 1959. Furthermore, under the Ba'ath Party, discrimination against the Iraqi Turkmen increased, with several leaders being executed in 1979 Thus, they have suffered from various degrees of suppression and assimilation that ranged from political persecution and exile to terror and ethnic cleansing. Despite being recognized in the 1925 constitution as a constitutive entity, the Iraqi Turkmen were later denied this status; hence, cultural rights were gradually taken away and activists were sent to exile. The Iraqi Turkmen living in the region of Kirkuk were perceived as posing a threat to the stability of Iraq, particularly as they did not support the ascendancy of King Faisal I to the Iraqi throne. The Kirkuk massacre of 1959 came about due to the Iraqi government allowing the Iraqi Communist Party, which in Kirkuk was largely Kurdish, to target the Iraqi Turkmen. With the appointment of Maarouf Barzinji, a Kurd, as the mayor of Kirkuk in July 1959, tensions rose following the 14 July revolution celebrations, with animosity in the city polarizing rapidly between the Kurds and Iraqi Turkmen. On 14 July 1959, fights broke out between the Iraqi Turkmen and Kurds, leaving some 20 Iraqi Turkmen dead. Furthermore, on 15 July 1959, Kurdish soldiers of the Fourth Brigade of the Iraqi army mortared Iraqi Turkmen residential areas, destroying 120 houses. Order was restored on 17 July by military units from Baghdad. The Iraqi government referred to the incident as a "massacre" and stated that between 31 and 79 Iraqi Turkmen were killed and some 130 injured. Furthermore, Iraqi Turkmen villages and towns were destroyed to make way for Arab migrants, who were promised free land and financial incentives. For example, the Ba'ath regime recognized that the city of Kirkuk was historically an Iraqi Arab city and remained firmly in its cultural orientation. In addition, on 30 October 1981, the Revolution's Command Council issued decree 1391, which authorized the deportation of Iraqi Turkmen from Kirkuk with paragraph 13 noting that "this directive is specially aimed at Turkmen and Kurdish officials and workers who are living in Kirkuk". Thus, ethnic cleansing was an element of the Ba'thist policy aimed at reducing the influence of the Iraqi Turkmen in northern Iraq's Kirkuk. Those Iraqi Turkmen who remained in cities such as Kirkuk were subject to continued assimilation policies;

The Kurds claimed de facto sovereignty over land that Iraqi Turkmen regards as theirs. For the Iraqi Turkmen, their identity is deeply inculcated as the rightful inheritors of the region as a legacy of the Ottoman Empire. Thus, it is claimed that the Kurdistan Region and Iraqi government has constituted a threat to the survival of the Iraqi Turkmen through strategies aimed at eradicating or assimilating them. According to Anderson and Stansfield, in the 1990s, tension between the Kurds and Iraqi Turkmen inflamed as the KDP and the Patriotic Union of Kurdistan (PUK) were institutionalized as the political hegemons of the region and, from the perspective of the Iraqi Turkmen, sought to marginalize them from the positions of authority and to subsume their culture with an all pervading Kurdistani identity. With the support of Ankara, a new political front of Turkmen parties, the Iraqi Turkmen Front (ITF), was formed on 24 April 1995. Promoted by the KDP as the "true voice" of the Iraqi Turkmen, the Turkmen National Association has a pro Kurdistani stance and has effectively weakened the ITF as the sole representative voice of the Iraqi Turkmen. According to United Nations reports, the KRG and Peshmerga were "illegally policing Kirkurk, abducting Turkmen and Arabs and subjecting them to torture". Between 2003 and 2006, 1,350 Turkmens in Tal A'far died and thousands of houses were damaged or demolished, resulting in 4,685 displaced families. A recognized genocide in 2014 was done to Iraqi Turkmen by the Islamic State. In 2020, over 15 Turkish nationals have been taken into custody for the same reason. Haftar had also ordered shooting down any Turkish ships and interests, banning flights to Turkey.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясының Түркиямен қарым-қатынасы өте шиеленіскен, себебі Осман-Сауд соғысында саудиялықтар Осман империясынан жеңіліске ұшырады. Бұл Осман империясының құлауына дейін бір ғасырға жуық түрік үстемдігіне әкеп соқты және Аль Сауд әулетіне қарсы Аль Рашид әулетімен одақтасты. 21 ғасырда Эрдоғанның «Осман империясын қайта жаңғырту» ниеті бұл шиеленісті қайта күшейтті, бұл Сауд Арабиясын Түркияға одан да жаушырайтуға ықпал етті. Осыдан кейін Сауд Арабиясы көптеген саясаттарды қабылдады, мысалы, Осман империясын Арабияны басып алған ел деп белгілеу, түрікке қарсы фильмдерді қаржыландыру және соңғы кезде түрік веб-сайттарына тыйым салу, сондай-ақ Түркияға қарсы бойкот ұйымдастыру.

Сирия

Француз мандаты кезеңінен бастап Асад режиміне дейін, түрік тілі мен мәдениеті Сириялық түрікмен қауымының бір бөлігі үшін жойылды. Көптеген Сириялық түрікмендер арабтандырылып, азшылық құрайтын аймақтарда ассимиляцияланды. Осының салдарынан, арабтандыру негізінен Сириялық түрікмендердің көпшілік құрайтын аймақтарында ерекшелік құрады, онда олар дискриминациялық мемлекеттік саясатқа қарамастан, өздерінің түрік тілі мен мәдениетін сақтап қалды. Сириялықтар үшін Александреттаның қосылуы ұлттық жараға айналды және Түркияның Сирия ісіне араласуының күшеюінің символы болды. Бұл Хафез әл-Асадтың үкіметі кезінде және арабтандыру процесінде күшейген антитүрік дискриминациясының басталуына әкелді. Сириялық түрікмендер жұмысқа орналасу және білім алуда кемсітуге ұшырады, сондай-ақ ана тілдерінде жазу мен жариялауға тыйым салынды. Al Bawaba хабарлағандай, Сириялық түрікмендер қоғамдық сатыда төменгі деңгейде болды, Ассад әрқашан саяси үстемдік құратын шиит діни азшылығына пайда табуға тырысқан. Баяндамада Байырбұлақ түрікмендерінің: "Олар білімі болса да, алдымен алауиттерді қабылдайтын, түрікмендер жұмыс таба алмайтын" деген сөздері келтірілген. Сирия азаматтық соғысы басталған кезде Сириялық түрікмендер Сириялық оппозиция тарапына шығып, Сириядағы антитүркізмнің өсуіне ықпал етті. Ресейдің қолдауымен Сирия қарулы күштері Сириялық түрікмендердің позицияларын жиі бомбалады, сондай-ақ түрікмендерге қарсы ксенофобиялық шабуылдарды күшейтіп, оларды Анкараның марионеткасы деп айыптады.

Біріккен Араб Әмірліктері

2017 жылдың желтоқсан айында БАӘ сыртқы істер министрі Абдулла бин Зайед Аль Нахайян Осман билігі тұсында Осман генералы Мединені тонағандығы туралы твит жариялады. Әмірлік дипломаты Анвар Гаргаш оған "Сектанттық және партиялық көзқарас қабылдауға болмайды, араб әлемін Тегеран немесе Анкара жетектемейді" деп қосты.

Күрдтер

2013 жылғы зерттеу көрсеткендей, Түркиядағы күрдтердің 13,2 пайызы түріктерге теріс пікірде болған. Тағы бір дерек бойынша, 22,3 пайызы түрік ұл немесе қызын күйеу/әйел ретінде қабылдамайтындығын, ал 5 пайызы түрікпен қатар тұруға қарсы екенін білдірді. Зерттеу сондай-ақ солшыл бағытталған күрдтердің түріктерге көбірек төзімсіздік танытатынын, ал діни байланыстың ешқандай әсері жоқ екенін көрсетті.

Еуропа

Фатма Мюге Гёчек пікірінше, Батыс Еуропада түріктерге қарсы сезімнің негізгі себептері армян геноцидін мойындамау және түрік мигрант жұмысшыларының экономикадағы атқаратын рөлі.

Қазақстан

Албан Халық Социалистік Республикасында ислам мәдениеті мен өмірі мемлекеттік саясат пен албан тарихшыларының тобы арқылы жойылды. Көбінесе олардың әдебиеттерінде ұлтшыл көзқарастармен "түрік шабуылы" және албан христиандарының Осман империясына қарсы күресі насихатталды. Түрік және мұсылманға қарсы пікір білдірген ғалымдар оқшауландырылып, жазаланды. 2010 жылдары Албанияда Түркияның мешіт салуына немесе саяси ықпалын күшейтуіне қарсылық білдіретін халықтың бір бөлігі бар. Олар Түркияны араласып, басқаруға тырысатын немесе автократиялық күш ретінде қарастырады, ал исламды – Осман империясының жағымсыз мұрасы деп есептейді.

Кипр

Кипр аралы 1960 жылы тәуелсіз мемлекет болды, Лондон мен Цюрих келісімдері бойынша Кипр гректері мен Кипр түріктері арасында билік бөлісті. Бірақ 1963 жылдың желтоқсанында, 364 түрік қаза тапқан «Қанды Рождество» деп аталатын оқиғаларда түрік кипрліктері республикадан қуылды, ал грек кипрліктері оларға қарсы әскери науқан бастады, бұл 11 жыл бойы этникалық қақтығыстарға әкелді. Түрік кипрліктері шығын көлемі жағынан ауыр соққыға ұшырады, ал 25 000-ға жуық адам – түрік кипрліктерінің бес бөлігінің бірі – ел ішінде қоныс аударды. Мыңдаған түрік кипрліктің үйлері тоналып немесе толығымен қиратылды. Олар 1974 жылы түрік басқыншылығы басталғанға дейін кем дегенде он жыл қашқын өмір сүрді. Бұл түрік кипрліктерінің жаппай көшіп кетуіне әкелді, олардың көпшілігі Ұлыбританияға, ал қалғандары Түркияға, Солтүстік Америкаға және Австралияға көшті. 1963 жылдың 13 ақпанында гректер мен грек кипрліктері Лимассолдың түрік кипрлік ауданына танктермен шабуыл жасап, 16 түрікті өлтірді және 35-ін жаралады. 1964 жылдың 11-13 мамырында Кипр полициясы Фамагуста, Акротири және Декелияда 28 түрік кипрліктің бейбіт тұрғынын өлімге жіберді. 1967 жылдың 14 және 15 қарашасында грек кипрліктері Кофинудан қайтып келе жатқанда 26 түрік кипрлікті өлтірді. Түріктердің Кипрді басып алуына жауап ретінде түрік кипрлік қауымына қарсы көптеген қатыгездіктер жасалды. EOKA B жасаған Маратха, Санталарис және Алода қырғынында 1974 жылдың 14 тамызында 126 адам қаза тапты. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл қырғынды «грек және грек кипрлік қарулы күштері жасаған адамзатқа қарсы тағы бір қылмыс» деп сипаттады. Тохни қырғынында 85 түрік кипрліктің тұрғыны қаза тапты. «Вашингтон пост» газеті тағы бір қатыгездік туралы жазды: «Лимасол маңындағы кішкентай түрік ауылына гректердің шабуылы кезінде 200 тұрғынынан 36 адам қаза тапты. Гректер түрік әскерлері келгенге дейін түрік ауылдарының тұрғындарын өлтіру туралы бұйрық алғанын айтты». Лимассолда, түрік кипрлік анклавы 1974 жылдың 20 шілдесінде Кипр Ұлттық гвардиясының қолына тигеннен кейін, түрік кипрлік ауданы өртенді, әйелдер зорланды және балалар атылды, деп түрік кипрлік және грек кипрлік куәгерлер мәлімдеді. Содан кейін 1300 адам тұтқын лагеріне жеткізілді. 2020 жылдың 12 шілдесінде Кипр шіркеуінің бас архиепископы Хрисостом II Ая София мұражайының мешітке айналуына қатысты пікірін білдірді, ол «Түріктер өркениетсіз болып қалады, олар кешірімсіз, және солай болып қала береді» деді. Ол сондай-ақ «Түркия бұзуды үйренді, ол басқалардың мәдениетін игеруді үйренді және кейде ол оған пайда келтірмесе, оларды жойып, мәдениетті өзінің деп жалған көрсетіп жатыр» деп қосты.

The island of Cyprus became an independent state in 1960, with power shared between Greek Cypriots and Turkish Cypriots under the London–Zürich Agreements. But in December 1963, in events that became known as Bloody Christmas in which 364 Turks were killed, Turkish Cypriots were ousted from the republic and Greek Cypriots began a military campaign against them, leading to 11 years of ethnic clashes. Turkish Cypriots bore the heavier cost in terms of casualties, and some 25,000—about a fifth of the population of Turkish Cypriots—were internally displaced. Thousands of Turkish Cypriot houses left behind were ransacked or completely destroyed. They lived as refugees for at least ten years, until the 1974 Turkish invasion. This resulted in an exodus of Turkish Cypriots, with the majority migrating to the United Kingdom and others to Turkey, North America, and Australia. On 13 February 1963 Greeks and Greek Cypriots attacked the Turkish Cypriot quarter of Limassol with tanks killing 16 and injuring 35 Turks. Between 11 and 13 May 1964, Cypriot Police executed much as 28 Turkish Cypriot civilians in Famagusta and Akrotiri and Dhekelia. On 14 and 15 November 1967, Greek Cypriots murdered 26 Turkish Cypriots during their retreat from Kofinou. Numerous atrocities against the Turkish Cypriot community were committed in response to the Turkish invasion of Cyprus. In the Maratha, Santalaris and Aloda massacre by EOKA B, 126 people were killed on 14 August 1974. The United Nations described the massacre as a crime against humanity, by saying "constituting a further crime against humanity committed by the Greek and Greek Cypriot gunmen." In the Tochni massacre, 85 Turkish Cypriot inhabitants were massacred. The Washington Post covered another atrocity in which it is written that: "In a Greek raid on a small Turkish village near Limassol, 36 people out of a population of 200 were killed. The Greeks said that they had been given orders to kill the inhabitants of the Turkish villages before the Turkish forces arrived." In Limassol, upon the fall of the Turkish Cypriot enclave to the Cypriot National Guard on 20 July 1974, the Turkish Cypriot quarter was burned, women raped and children shot according to Turkish Cypriot and Greek Cypriot eyewitness accounts. 1300 people were then led to a prison camp. On 12 July 2020, The primate of the Church of Cyprus, Archbishop Chrysostomos II has expressed his opinions regarding the reversion of the Hagia Sophia museum to a mosque stating that "The Turks have remained uncivilized, they are rude, and they will remain [this way]." He added that "Turkey has learned to destroy, it has learned to appropriate the cultures of others and sometimes, when it does not benefit it, it destroys them and falsely presents cultures as its own."

Германия

Түріктер "қазіргі Германиядағы ең ірі этникалық азшылық тобы" болып табылады, және оларға қатысты кемсітушілік пен зорлық-зомбылық жиі кездеседі. Қоғамдық пікірде және халық арасындағы әзілдерде олар "тамақ талғамдары, киімдері, есімдері және тіпті өмірге бейімделу қабілеттері жағынан күлкілі түрде ерекше" деп бейнеленеді. Германияда оңшыл экстремистер жасаған зорлық-зомбылық актілерінің саны 1990 және 1992 жылдар аралығында күрт артты. 1992 жылдың 25 қарашасында Германияның солтүстігіндегі Мёльн қаласында өртке салу арқылы үш түрік азаматы қаза тапты. 1993 жылдың 29 мамырында Солинген қаласындағы өрт сөндіру шабуылында Германияда 23 жыл тұрған түрік отбасының бес мүшесі тірідей өртеніп қайтыс болды. Көршілердің бірі үйдің алдындағы қысқасы мен есігін бензинмен шашып, өрт қойған алдында "Хайл Гитлер!" деп айқайлаған адамды естіген. Көптеген немістер осы шабуылдарды айыптады және көптеген адамдар шамдармен шеруге шықты. Грег Нистің сөзіне сәйкес, "түріктердің терісі қараңғырақ және олар мұсылман болғандықтан, консервативті немістердің көпшілігі оларға азаматтық беруге қарсы".

Грекия

Еуропалық парламент мүшесі, грек оңшыл «Алтын Таң» партиясының мүшесі, бұрынғы армия генерал-лейтенанты Элефтериос Синадинос, расистік пікір білдіргеннен кейін Еуропалық парламенттің отырыс залынан қуылды. Ол: «Ғылыми әдебиеттерде айтылғандай, түріктер лас және бұзық. Түріктер ойнағанда жабайы иттің сияқты, ал жаумен шайқасқанда қашады. Түріктермен күресудің жалғыз тиімді жолы – шешімді және бекем ұстанымдарға ие болу» деді. 2020 жылдың қаңтар айында Еуропалық парламент мүшесі ретінде қызмет еткен грек заң шығарушысы Иоаннис Лагос, заңсыз көші-қон салдарынан грек аралдарындағы гуманитарлық ахуалды талқылау кезінде қағаздан жасалған түрік туын жыртып тастады. 2002 жылы Грекияның бұрынғы Сыртқы істер министрі Теодорос Пангалос түріктерге Еуропалық Одақтың астаналарында «қанға батқан етік киімімен кілемді ластауға» рұқсат берілгенін айтты және түріктерді «қарақшылар, кісі өлтірушілер және зорлаушылар» деп сипаттады.

Нидерланды

Түріктер Нидерландыдағы ең ірі этникалық азшылық тобы болып табылады. Нидерландыда түріктерге жасалған алғашқы тіркелген шабуыл Африкаандервик көтерілісі болды. Нидерландыда түріктерге қатысты саясат Германия сияқты Еуропаның көптеген басқа елдеріне қарағанда прогрессивтірек болғанымен, 2008 жылы Нидерланды туралы баяндамасында Расизм мен төзімсіздікке қарсы Еуропалық комиссиясы түрік азшылығының "азшылық топтарының мүшелерін кемсіту және дискриминациялаудан" ерекше зардап шеккенін жазды. Баяндамада сондай-ақ "интеграция және этникалық азшылықтарға қатысты мәселелер төңірегіндегі голланд саяси және қоғамдық пікір алмасуы күрт нашарлағандығы" атап көрсетілді. Желі исламофобияның "қатты өсуін" де байқады. 2001 жылы тағы бір халықаралық ұйым, Еуропалық нәсілшілдік және ксенофобияны бақылау орталығы, Еуропалық Одақтың орташа көрсеткіштерімен салыстырғанда, Нидерландыда азшылықтарға қатысты көзқарастың теріс тенденциясын атап көрсетті. Ол талдау сондай-ақ голландтардың басқа еуропалықтарға қарағанда "азшылықтардың мәдени ассимиляциясын қолдауға көбірек бейім" екенін, ал "азшылықтардың мәдени байытуына" емес екенін көрсетті.

Мальта

Мальталықтар 1565 жылы Ұлы Мальта қоршауы кезінде Осман империясына қарсы күрескеннен пайда болған, көрнекті сөздік қорына ие. Мысалы, "tgħammed tork" деген тіркес жаңбыр жауып тұрғанда күн көрінген кезде қолданылады; ол "түрік крещениеден өтті" дегенді білдіреді, бұл сирек кездесетін құбылыс саналған. "Twieled tork" ("түрік туылды") деген фраза да қолданылады. Тағы бір сөз – "ħaqq għat torok" ("түріктерге қарғыс"), бірдеңе жарамсыз болғанда айтылады.

Армения

2007 жылғы сауалнама бойынша, әрмендердің 78 пайызы Түркияны қауіп деп санайды.

Грузия

Грузин халқы Түркияның күшейіп келе жатқан неоосманизм тенденциясына және Түркияның бұрынғы Осман империясының шекараларын, көбінесе Аджарияны да қамти отырып, кеңейтілген көрсететін ирредентистік карталардың танымалдылығының өсуіне алаңдаумен қарайды. Кейбір түріктер Месхетияға (Түркия-Грузия шекарасына жақын аймақ) қайтып келгенімен, олардың үйлеріне қоныстанған грузин және армян халқы, қайта оралуға тырысқандарға қарсы күш қолдануға дайын екенін мәлімдеді. Көптеген грузин азаматтары Месхетия түріктерінің "өз отандарына" – Түркияға қайтарылуы керек деген пікірді білдірді.

Ресей

Стэнфорд университетінің тарих профессоры Роберт Д. Круздың айтуынша, Ресей тарихи тұрғыдан басқа еуропалық басқаруларға қарағанда түркі халықтарына көбірек төзімділік танытқан, және көптеген түркі халықтары (мысалы, волгалық татарлар, башқұрттар, қарашайлар, ноғайлар, қазақтар, чуваштар) – олардың көпшілігі мұсылмандар болған – патшалық Ресей кезінде лайықты күтімге ие болды. Дегенмен, барлық түркі халықтары осындай кеңпейілді қарауға ие болған жоқ, мысалы, Қырым түбегіндегі Ресейдің отаршылдық саясатының салдарынан қырымдық татарлар Түркияға үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Кеңес Одағында НКВД мен Қызыл Армия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түркілерді жаппай депортациялау арқылы этникалық тазалау жүргізді. 1945 жылдың маусым айында КСРО Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотов Түркиядан үш провинцияны (Карс, Ардахан және Артвин) беруді ресми түрде талап етті, ал Мәскеу армянның басқа бірнеше провинцияға деген талаптарын қолдауға дайын тұрды. Түркияға қарсы соғыс болуы мүмкін болды, және Иосиф Сталин кеңестік ниеттерге қарсы болуы мүмкін түркілерді (әсіресе Месхетиядағыларды) қуғысы келді. Бұл науқан туралы мәліметтер жеткіліксіз, бірақ кеңестік дереккөздер 115 000 түркінің, негізінен Орталық Азияға депортацияланғанын көрсетеді. Олардың көпшілігі Өзбекстанға қоныстанды, бірақ көптеген адамдар жол жүзінде қайтыс болды. Соңғы кезде Ресейдегі кейбір түркілер, әсіресе Краснодардағы месхет түркілері, азаматтығынан айыру және жұмыс істеуге, мүлікке ие болуға тыйым салу сияқты адам құқықтарының бұзылуына тап болды. 2004 жылдан бері көптеген түркілер Краснодар өңірінен АҚШ-қа босқын ретінде кетті. Олар әлі Грузияға толыққанды қайта оралуға тыйым салынған.

Өзбекстан

Түркия мен Өзбекстанның ортақ түркі елдері ретіндегі қарым-қатынасы жақсы деуге боларлық, бірақ кейбір шиеленістер орын алды. 1989 жылы түріктер мен өзбектер арасындағы этникалық қақтығыстарда 103 адам қаза болып, 1000-нан астам адам жарақаттанды. 700-ге жуық үй қирады, 90 000-нан астам месхет түрігі Өзбекстаннан қуылды. Көптеген түріктер бұл оқиғаны өздерінің "екінші депортациясы" деп қарастырады. Өзбекстанда қалғандар этникалық кемсітушілікке шағым айтты.

Бұрынғы Югославия

Осман империясы 20 ғасырдың басында құлағаннан кейін көптеген түріктер мухаджирлер (қоныс аударушылар) ретінде қашып кетті. Басқалары өзара некелесіп, немесе өзін жала мен қуғын-сүргіннен сақтану үшін югослав немесе албан деп таныстырды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Осман империясының жаулауынан бастап 19 ғасырға дейін көптеген түрік емес этникалық топтар – әсіресе Балқандағы мұсылман славян тайпалары – жергілікті тілдерде түріктер деп аталды. Бұл қолданыс әдебиетте, соның ішінде Иван Мажуранич пен Петр II Петрович Ньегош еңбектерінде жиі кездеседі. Майкл Селлс ұсынған христославизм діни идеологиясы «славяндар табиғаты бойынша христиан және христиандықтан бас тарту – славян ұлтының сатқындығы» деген пікірде. Осы идеология бойынша, хорват және серб ұлтшылдығында Оңтүстік славян мұсылмандары өз этникалық туысқандарының бір бөлігі ретінде қарастырылмайды; олардың мұсылман дініне байланысты «түрік» деп есептеледі.

Солтүстік Македония

Солтүстік Македония 1991 жылы тәуелсіздігін жариялағанда, македондық мемлекет ұлтшыл саясатты жүзеге асырды, ол македондық мұсылмандарды "македониялықтар" деген кеңірек санатқа ассимиляциялауға бағытталған еді. Үкімет "түркілендірудің алдын алу" мақсатымен барлық аймақтарда түрік тіліндегі білім беруді тыйым салды. Алайда, бұл мұсылмандар тарапынан қарсылыққа ұшырады, олар бұл бірлестікке қосылмай, түрік тілін үйреніп, түрік тілінде білім алуды жалғастыруды қалады. Наразылық акциялары сәтсіз аяқталды, бірақ бір адам Еуропалық адам құқықтары сотына жүгінді. Сот ісі ана тілінде білім алу құқығына қатысты болды.

Сербия

Ұлы Шығыс дағдарысы кезінде 10 000-нан астам мұсылман, оның ішінде түріктер, 1862 жылы Сербия княздығының аумағын тастап кетуге мәжбүр болды.

Босния соғысы

Радован Караджичтің әскери басшысы және геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар мен соғыс қылмыстары үшін сотталған Ратко Младич, Сребреницаны басып алуды және одан кейінгі қырғынды "сербтердің түріктерден кек алу мүмкіндігі" деп сипаттады. 1995 жылдың 11 шілдесінде Сребреница қаласы Босниялық серб армиясының бақылауына көшті. Сол күні оның командирі Ратко Младич танымал мәлімдеме жасады, ол бұрынғы Югославия Халықаралық қылмыстық трибуналында оған қарсы дәлел ретінде пайдаланылды, ол және оның сүйектестері қаланың фонында камераға түскен кезде:

Америка Құрама Штаттары

Антитүркішілік көзқарас алғаш рет АҚШ-та Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, армян геноциді басталғанда және американдық газеттерде жарияланғанда пайда болды. Бұл хабарлар армян халқына деген ынтымақты күшейтіп, АҚШ-та түріктерге қарсы риториканы арттырды, түріктер де қатыгез халық ретінде қарастырылды.

Израиль

Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғанның антисионистік және антисемиттік көзқарастарының күшеюі салдарынан Түркия мен Израиль арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады. Дегенмен, израильдіктер сынды негізінен Түркия үкіметіне ғана бағыттады. 2019 жылы Бенжамин Нетаньяхудың ұлы Яир Нетаньяху Twitter-де Стамбулдың бұрын Константинополь деп аталғанын, қаланың «түрік басқыншылығына» дейін православие христиандығының орталығы болғанын жазды, бұл Түркия мен Израиль арасында саяси дағдарыс тудырды. 2020 жылдың 12 шілдесінде Тель-Авивтегі Түркия елшілігі алдында христиан және яһудилерден құралған тоғыз израильдік Түркияның туын өртеп жіберді. Бұл Ердоғанның Ая-Софияны мешітке қайта айналдыру шешіміне жауап ретінде жасалды. Кейін олар Израиль полициясымен ұсталды. 2010 жылы Газа флотилиясына жасалған шабуылда 10 түрік азаматы қаза тапқаннан және Израиль мен Түркия арасындағы дипломатиялық дағдарыстан кейін Израиль туристерінің саны 100 мыңға дейін азайды, себебі израильдіктер «өздеріне жау болып көрінетін елге барудан бас тартуды» жөн санады. Алайда, 2019 жылға қарай 500 000 израильдік Түркияға сапар шекті, осылайша ол израильдіктер үшін ең танымал бағыттардың біріне айналды. 2023 жылдың 10 ақпанында Израильдің бас раввині Шмуэль Элияху Түркияны қиратқан жер сілкінісін «құдайдың жазасы» деп мәлімдеді, себебі Түркия үкіметі Израильді «жамандаған».

Жаңа Зеландия

Крайстчерч мешітіндегі атыс жасаған Брентон Таррант қолданған қару мен дүрылдар ақ жазумен жабылған. Онда мұсылмандар мен еуропалық христиандар арасындағы тарихи қақтығыстар, соғыстар мен шайқастарға қатысты тарихи оқиғалар, тұлғалар мен мотивтер, сондай-ақ жақындағы ислами террористік шабуылдардың құрбандарының және оңшыл радикалдардың есімдері көрсетілген. Осман тарихынан айрықша атаулы сілтемелер: Скандербег (Осман империясына қарсы көтеріліс жетекшісі болған албан ақсұлы), Антонио Брагадин (келісімді бұзып, түрік тұтқындарын өлтірген венециялық офицер), 1683 жыл (Венаның екінші қоршауының күні), Милош Обилич (1389 жылғы Косово шайқасында Осман императоры Мұратты өлтірген деп есептеледі), Янош Хуняди (Осман империясының Белградты басып алуын тоқтатқан), Эрнст Рюдигер фон Стархемберг (1683 жылы Османдықтарды жеңген), Каленберг шайқасы (Осман империясының Вена қоршауынан шегінуінің басталуын білдірген) және "Түркофагос" ("Түрік жеуші" – грек Тәуелсіздік соғысының батыры Никитараның лақап аты) және 40 жараланған. Оның «манифестінде» түріктерге қатысты айтылымдар мен Түркияға қарсы қорқытулар, Стамбул мешіттерінің қиратылуы және Ая Софияның христиан дініне қайтаруы туралы мәлімдемелер бар. Атысқа дейін ол көлігінде осыған қатысты үгіт әнін қосып тыңдаған.

Дракуланың аңыздары

Фильм Мехмед II-ні қаралағаны және Влад-Тұғылтқышты батыр ретінде бейнелегені үшін исламфобияда айыпталып отыр, бірақ түрік журналисі Элест Али Коркмаздың сөзіне қарағанда, тарихта ол "түріктер мен болгарларды айырмай-ақ өлтірген".

Түн ортасы экспресі

"Миднайт экспресс" түрік халқын жағымсыз бейнелегені үшін сынға ұшырады. Мэри Ли Сетл 1991 жылы жарық көрген «Түріктердің ой-пікірлері: бір жердің өмірбаяны» атты кітабында былай деп жазды: «Мен өмірімдегі ең бақытты үш жылдың ішінде танысқан және бірге өмір сүрген адамдарға қарағанда, «Лоуренстің Арабиясы» мен «Миднайт экспресс» фильмдеріндегі түріктер карикатуралық бейнелерге ұқсады». Паулин Каэл «Нью-Йоркер» журналында фильм туралы жазған рецензиясында былай деді: «Бұл оқиға кез келген елде орын алуы мүмкін еді, бірақ егер Билли Хейс одан ең көп коммерциялық пайда табу үшін тұтқындалуды жоспарлаған болса, онда түрік түрмесінің артықшылықтарын қайдан алуға болатын? Түріктерді қорғауға кім келіседі? (Олар тіпті «Колумбия Пикчерс» компаниясы үшін оларды қалай көрсетуге болатындығы туралы алаңдау үшін жеткілікті кино нарығын құрамайды.)». World Film Directors журналының бір рецензенты былай деп жазды: «Миднайт экспресс – «ұлттық жеккөрушілік фильм ретінде есімде қалған ең зорлық фильм», «көзқарасты тарылтатын мәдени форма, көрермендердің ең жаман қорқыныштарын, наразылықтары мен ашуын бекітеді»». Нью-Йорктік Дэвид Денби «Миднайт экспресс» фильмін «тек түрікке қарсы, тұтқындардың құқықтарын қорғауға немесе түрме жағдайларына қарсы наразылық емес» деп сынға алды. Денби сондай-ақ фильмдегі барлық түріктер – күзетшілер немесе тұтқындар – «сәтсіздер» және «шошқалар» ретінде бейнеленгенін, ал «барлық түріктер, ешбір ерекшеліксіз, деградацияға ұшыраған, ақымақ адамдар ретінде көрсетілгенін» айтты. Кипрлік түрік кинорежиссері Дервиш Заим Уорвик университетінде фильмде түріктердің бейнеленуі туралы диссертация жазды, онда ол түріктердің бір өлшемді бейнеленуі «қорқынышты» және «қатыгез» ретінде көрсетілгенінің сенсациялық нәтижені күшейтуге ғана қызмет ететінін, сондай-ақ бұған ориентализм мен капитализм сияқты факторлар әсер еткенін тұжырымдады.

" Шәмбе түнгі тікелей эфир "

Грек актрисасы Ния Вардалос Saturday Night Live эпизодында түріктерді лас, темекі шегуші, араб тілінде сөйлейтін, шала-жарым, мұрын қасып, армянға қарсы кейіпкерлер ретінде бейнеледі, бұл түрік форумы – шетелде тұратын түріктердің желісі тарапынан қатты сынға ұшырады. Форум NBC телеарнасына наразылық білдіріп, ресми түрде кешірім сұрауды талап етті, сондай-ақ түріктер интернетте де шоуды қатты сынады.

Түркі сөзін қамтитын сөз тіркестері әр түрлі тілдерде

Ежелгі француз тілінде "C'est un vrai Turc" ("Нағыз түрік") сияқты терминдер қатыгез және жаман мінезді адамдарды сипаттау үшін қолданылған. Қазіргі итальян тілінде "bestemmia come un Turco" ("Түріктей қарғыс айту") және "puzza come un Turco" ("Түріктей жаман иіс тарату") сияқты тіркестер жиі қолданылады. "Fumare come un turco" ("Түріктей темекі шегу") деген тіркес темекіні тым көп мөлшерде тұтынуды білдіреді. : Кейбір қарапайымдыққа салып айтылатын сөздердің арасында "Eruit zien als een Turk" ("Түріктей көріну"), яғни "кірдеу көріну", "жағымсыз" немесе "Rijden als een Turk" ("Түріктей жүргізу"), яғни "белгісіздікпен жүргізу" бар. : Норвег тілінде "Sint som en tyrker" деген сөз қолданылады, ол "түріктей ашулы" деген мағынаны білдіреді. Румын тілінде, жақсы түсінбейтін, қырсық адамды "түрік" деп атай беру қалыпты жағдай. : Испандықтар басқа біреуді қорлағысы келгенде "turco" деген сөзді қолданған.