Бад-Берлебург – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалиясындағы қала. Siegen-Wittgenstein ауданында орналасқан, Rothaargebirge тауларында жатыр. Географиялық орны және ауданы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бад Берлебург (, бұрын сондай-ақ Берлебург) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Зиген-Витгенштейн округінің қаласы. Бұл Германиядағы жер ауданы бойынша ең үлкен қалалардың бірі. Ол Зигеннен шамамен солтүстік-шығысқа қарай және Марбург-ан-дер-Ланнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Place in North Rhine Westphalia, Germany
Bad Berleburg (, earlier also Berleburg) is a town, in the district of Siegen Wittgenstein, in North Rhine Westphalia, Germany. It is one of Germany's largest towns by land area. It is located approximately northeast of Siegen and northwest of Marburg an der Lahn.
Орналасқан жері
Бад Берлебург Зиген-Витгенштейннің солтүстік-шығысында, Ротхаргебирге тауларының ортасында жатыр, ол төменгі таулы аймақ. Қаланың батыс шекарасы сонымен қатар көршілес Ольпе ауданымен шекара болып табылады. Қала солтүстікте Хохзауэрланд ауданымен шектеседі. Қаланың шығыс шекарасы да Гессен федералды жерімен шекара болып табылады. Бад-Ласфе қаласы оңтүстікте Бад-Берлебургпен, ал Эрндтебрюк қауымдастығы оңтүстік-батыста шектеседі. Кішкентай Odeborn өзені Берлебург арқылы ағып, оңтүстікке қарай Едер өзеніне құяды.
Bad Berleburg lies in the northeast of Siegen Wittgenstein in the middle of the Rothaargebirge, a low mountain range. The western town limit is also the boundary with the neighbouring district of Olpe. The town is also bordered on the north by the Hochsauerland district. The town's eastern limit is likewise the boundary with the Bundesland of Hesse. The town of Bad Laasphe borders on Bad Berleburg in the south, and the community of Erndtebrück in the southwest. The small river Odeborn flows through Berleburg and empties into the Eder further south.
Тарих
Археологиялық жағдайлар бүгінгі муниципалдық аумақтың б.з.б. 7 ғасырда мекенделгенін растайды. Ау, Доцлар және Вемлигаузендегі қамал төбелерінде осы кезеңге тән дөңгелек бекіністердің іздері сақталған. Дегенмен, 8 ғасырға дейін аймақта қоныстануға қатысты ешқандай мәлімет жоқ. Арфельд және Раумланд қауымдары 800 және 802 жылдары құжаттарда айтылған. Сондай-ақ, 1059 жылғы құжаттар Алертхаузен, Бедделхаузен, Эльсофф және Шварценаудың бар екенін куәландырады. 1174 жылы алғаш рет «Видехинштейн» аталымы кездеседі. Берлебург ауылы 1258 жылы Графшафт аббаттығының (бұл жағдайда Графшафт – «округ» емес, географиялық орналасқан жер) құжаттарында Бернеборг деген атпен алғаш рет тілге алынады. 1258 жылдың 30 наурызында қамал I Зигфрид графына және «монастырь күзетшісіне» («Klostervogt») Адольф фон Графшафтқа өтеді. 1322 жылы Берлебургтегі осы екі билік Видекинд фон Графшафт Зигфрид II пайдасына қалаға қатысты құқықтарынан бас тартып, аяқталады. Зигфрид – әулетінің соңғы өкілі, ол қайтыс болғаннан кейін мұрасын күйеу баласы Салентин фон Сайнға қалдырады. Ол Сайн-Витгенштейн әулетінің негізін қалайды. 1488 және 1522 жылдары қаланың ішінде үлкен өрттер болады. 1605 жылы Ескі Людвиг қайтыс болғанға дейін Берлебург Сейн-Витгенштейн Берлебург графтығының астанасы мен резиденциясы болып дамиды. 18 ғасырда Берлебург Германиядағы радикалды пиетизмнен туындаған «Шабыт қозғалысының» орталығына айналады. 1726-1742 жылдары осында белгілі Берлебург Киелі кітабы басылып шығады. Кристоф Сауэр (1695–1758) 1724 жылы Пенсильванияға көшіп кеткенге дейін бірнеше жыл Лаасфеде тұрады. 1743 жылы ол Солтүстік Америкада алғашқы неміс тіліндегі Киелі кітапты баспаханамен және Берлебургтен келген болуы мүмкін Фратур шрифтімен басып шығарады, бірақ бұл нақты емес. Америкалық «Ағалар шіркеуі» Шварценеу ауылында бірнеше жыл тұрған Александр Маакпен құрылған. 1741 жылы граф Казимир қайтыс болғаннан кейін діни қарсыластарға төзімділік азайды. 1806 жылы Витгенштейн Гессен-Дармштадт ұлы герцогтығының құрамына кіреді. Вена конгресінің шешімімен 1816 жылы ол Пруссияның Вестфалия провинциясына беріледі. 1911 жылы Берлебургке Ротаарбан темір жолы салынғаннан кейін индустрияландыру басталады, бірақ бастапқыда ол орман өнімдерімен шектелді. Басқа салалар соғыстан кейін ғана қалаға келді. Қаланың жұмсақ және қолайлы климатының арқасында 1935 жылы ол климаттық шипажай ретінде танылды. 1949 жылдан кейін Витгенштейн клиникасы психосоматикалық аурухана ретінде салынды. 1951 жылы жеке бастамамен Витгенштейн шипажай бірлестігі (Wittgensteiner Kuranstalt; WKA) құрылды, ол Кнайп шипажайының алдағы қадамы болды. WKA Kneipp шипажайының алғашқы жылында 11 000 адам түндеген. Бірте-бірте Берлебург Германиядағы екінші ірі Кнайп шипажайына айналды. 1971 жылы қала Кнайп шипажайы ретінде мемлекеттік танымалдық алып, Берлебург Bad (яғни «ванна») префиксін қосуға құқылы болды, содан бері ол Бад-Берлебург деп аталады. 1974 жылы емдік шипажай ретінде де танылды. 1975 жылы муниципалдық реформаға қатысты Сауэрланд-Падерборн заңымен Берлебургтің айналасындағы аймақ таратылып, оның көп бөлігі Бад-Берлебург қаласының құрамына қосылды, осылайша қала Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы жер аумағы бойынша екінші орынға ие болды. Хохелее, Лангевизе, Моллсейфен және Нойастенберг қауымдары жаңа құрылған Хохзауэрланд округіне берілді. Бүгінде олар Винтербергтің құрамдас бөліктері. Балде, Биркельбах, Биркефел, Леймструт және Воммельсдорф қауымдары Эрндтебрюк қауымдастығына қосылды. Сонымен қатар, бұрынғы Витгенштейн округі таратылып, Зиген округіне қосылды. 1984 жылы округ атауы Зиген-Витгенштейн деп өзгертілді, ол әлі де осылай аталады.
Archaeological finds confirm that the area covered by today's municipal area was settled as far back as the 7th century BC. On the castle hills at Aue, Dotzlar and Wemlighausen are traces of circular forts from this time. There is, however, no evidence of settlement in the area for the time that follows, up to the 8th century. The constituent communities of Arfeld and Raumland were mentioned in documents in 800 and 802 respectively. There are also documents from 1059 confirming the existence of Alertshausen, Beddelhausen, Elsoff and Schwarzenau. In 1174, the name "Widechinstein" was mentioned for the first time. The village of Berleburg is mentioned for the first time in 1258 in documents from the Grafschaft Abbey (in this instance Grafschaft is a location rather than the German word for "county"), under the name Berneborg. The castle passed on 30 March 1258 to Count Siegfried I and the "monastery reeve" ("Klostervogt") Adolf von Grafschaft. In 1322, this double overlordship in Berleburg was ended by Widekind von Grafschaft when he forwent his rights to the town in Siegfried II's favour. Siegfried was the last of his noble line, and when he died, the inheritance went to his son in law, Salentin von Sayn. He founded the House of Sayn Wittgenstein. In 1488, and again in 1522, great fires roared through the town. Until Count Ludwig the Elder's death in 1605, Berleburg was developing itself into a capital and residence town of the County of Sayn Wittgenstein Berleburg, which in the 18th century was a centre in Germany for the Inspiration Movement, which had grown out of radical pietism. Between 1726 and 1742, the well known Berleburg Bible was printed here. Christoph Sauer (1695–1758) lived in nearby Laasphe for a few years before emigrating to Pennsylvania in 1724. There in 1743 he would print the first German language Bible in North America with a press and Fraktur type that may come from Berleburg, but this is uncertain. The American "Church of the Brethren" was founded by Alexander Maack who also lived a few years in the village of Schwarzenau. Tolerance of religious dissenters ebbed after the death of Count Casimir in 1741. Wittgenstein was placed under the Grand Duchy of Hesse Darmstadt in 1806. Under the terms of the Congress of Vienna, it was then ceded to the Prussian province of Westphalia in 1816. When the Rothaarbahn railway was built to Berleburg in 1911, it brought with it the onset of industrialization, although it was limited to forest products at first. Other forms of industry did not come to town until after the Second World War. The town was already acknowledged as a climatic spa in 1935 for its gentle and agreeably mild climate. After 1949, the Klinik Wittgenstein was built as a psychosomatic hospital. In 1951, on private initiative, a Kneipp spa association was founded, which was the forerunner to the Wittgenstein spa institution (Wittgensteiner Kuranstalt; WKA). In the first year that the WKA Kneipp spa works were open, there were 11,000 overnight stays. Little by little, Berleburg became Germany's second largest Kneipp spa. In 1971, once the town had been granted state recognition as a Kneipp spa, Berleburg was entitled to use the prefix Bad (lit. "bath") with its name, thereby becoming the town of Bad Berleburg, as it has been known ever since. In 1974 also came recognition as a curative spa. In 1975, with the Sauerland Paderborn Law, dealing with municipal reform, the surrounding Amt of Berleburg was abolished, and a great deal of it then became part of the town of Bad Berleburg, making the town North Rhine Westphalia's second largest by land area. The communities of Hoheleye, Langewiese, Mollseifen and Neuastenberg were assigned to the newly established Hochsauerland district. They are today constituent communities of Winterberg. The communities of Balde, Birkelbach, Birkefehl, Leimstruth and Womelsdorf were transferred to the community of Erndtebrück. At the same time, the old district of Wittgenstein was dissolved and added to Siegen district. In 1984, this district's name was changed to Siegen Wittgenstein, as it is still called now.
Елтаңба
Арыстанның айбанауы Сейн әулетінің таңбасы, ал аю – аң аулауды білдіреді. Бірқатар дереккөздер бұл символды сөз ойыны ретінде қарастырады ("Аю" неміс тілінде Bär деп айтылады, бұл Берлебург атауының бірінші буынымен ұйқасады). Витгенштейндер әулеті де бұрынғы қаруларындағы тік жолақтар арқылы бейнеленеді.
The lion rampant is the mark of the House of Sayn, and the bear stands for the hunt. Some sources, on the other hand, say that it is a canting symbol ("Bear" is Bär in German, pronounced the same way as the first syllable of Berleburg). The House of Wittgenstein is also represented by the pallets (vertical stripes) from their old arms.
Көлік
Муниципалдық аумақ солтүстіктен оңтүстікке қарай Федералды тас жол (Bundesstraße) 480 арқылы өтеді, Бад Берлебургті солтүстіктегі Винтербергпен және оңтүстіктегі Эрндтебрюкпен байланыстырады. Ротаарбан темір жолы қалаға оңтүстіктен келіп, сонда тоқталады. 1981 жылдың 31 мамырына дейін Бад Берлебургтен Алендорфқа және Франкенбергке Жоғарғы Эдертальбан және Рур Эдер Баны арқылы қатынас болған.
The municipal area is crossed from north to south by Federal Highway (Bundesstraße) 480, joining Bad Berleburg with Winterberg in the north and Erndtebrück in the south. The Rothaarbahn railway reaches the town from the south, ending there. Until 31 May 1981 there was a connection from Bad Berleburg to Allendorf and Frankenberg by the Upper Edertalbahn and the Ruhr Eder Bahn.