Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз доминикандық монахы, Хамберт Римдік (шамамен 1190–1200, Romans sur Isère – 14 шілде 1277, Валенс, Дром, Франция) – 1254 жылдан 1263 жылға дейін Уағыздаушылар орденінің бесінші басшысы болған француз доминикандық монах.
French Dominican friar
Humbert of Romans, OP (c. 1190 1200, Romans sur Isère – 14 July 1277, Valence, Drôme, France) was a French Dominican friar who served as the fifth Master General of the Order of Preachers from 1254 to 1263.
Ерте мансап
Оның ерте өмірінен ештеңе белгілі емес. Оның өмірінің ең алғашқы белгілі мәліметтері Хумберттың Париж университетінде өнерден бастап, кейін канондық құқықты оқығанын, содан кейін профессор болып қабылданғанын көрсетеді. Тераң иманды адам болғандықтан, ол бастапқыда картузиандарға (оның бауыры қосылған) қосылуды ойлағанмен, 1224 жылдың 30 қарашасында доминикандықтар қатарына кірді. Одан кейін 1226 жылы Лиондағы доминикандық монастырында теологиядан сабақ берді. 1237 жылға қарай ол сол монастырьдың приоры болды. 1240 жылы ол Тоскана провинциалдық приоры болып тағайындалды. Италияда болуы 1241 жылғы паптық конклавта оның кандидатурасын қолдауға себеп болды (дегенмен Орсини және басқа да римдік ақсүйек отбасылары оның сайлануына қарсы болған сияқты). Хумберт 1244 жылы Францияға, Францияның провинциалдық приоры болып оралды, бұл қызметте ол өз ордасынан кардинал болған Сен-Шердің Хьюін алмастырды. Туған жерінде провинциал қызметін атқару кезінде Хумбертке бүкіл орден үшін жазбалар жинағын (лекционарий) жасау тапсырылды.
Nothing is known of his early life. The earliest known details of his life show that Humbert studied both Arts and then canon law at the University of Paris, where he was then admitted as a professor. A man of deep piety, subsequently, although he had thought about joining the Carthusians (whom his brother had joined), he entered the Dominican Order on 30 November 1224. After his profession, he was appointed lector of theology at the Dominican priory in Lyon during 1226 and, by 1237, he had become prior of that monastery. In 1240 he was appointed as the Prior Provincial of Tuscany. His presence in Italy led to support for his candidacy in the papal conclave of 1241 (although the Orsini and other noble Romans families seem to have opposed his election). Humbert returned to France in 1244 as Prior Provincial of the country, replacing Hugh of Saint Cher, who had been made a cardinal, the first from their Order. During his time as Provincial in his native land, Humbert was charged with producing a lectionary for use by the whole Order.
Бас қолбасшы
1254 жылы Гумберт Доминикан орденінің бас шебері болып сайланды. Оның алғашқы жетістігі – орденнің діни рәсімдерін қайта ұйымдастыру (және оның нәтижесінде стандартизациялау). Орденнің Конституциясының жаңа басылымы дайындалды және орден үйлеріндегі тәртіпті жақсарту шаралары қабылданды. Сонымен қатар, ол Доминикан орденімен байланысты барлық монахтар үшін жаңа Конституция шығарды, ол Франция провинциясының басшысы қызметін атқарган кезде өзі жасаған құжаттарға негізделген. Гумберт орденнің екі мүшесі – негізін қалаушы Доминик және шейіт болған Вероналық Петрдің қанонизациялануын қамтамасыз ету мақсатында ресми түрде ақпарат жинауды бастады. Осы ақпаратты іздеу нәтижесінде Friar Gerald de Frachet «Ағалардың өмірі» (Vitae fratrum) атты еңбегін жазды. Гумберт тілдерді өте жақсы көрді және доминикандықтар арасында, әсіресе араб тілінде лингвистикалық зерттеулерді ынталандырды, себебі миссионерлік жұмыс монахтардың Орта Шығыста мұсылмандардың әсеріне түскен немесе дінін өзгертуге мәжбүр болған адамдар арасында жүргізілді. 1255 жылы ол Картуз монахтарының Конституциясы бойынша туындаған дауды шешу үшін шақырылды. 1256 жылы Францияның қасиетті королі Людовик IX-тың балаларының бірінің шайқас әкесі болды; ал 1258 жылы сол король одан түрлі ақсүйек отбасылары арасындағы дауды реттеу жөнінде кеңес сұрады. Гумберт монахтардың миссионерлік қызметін одан әрі қолдады және Испанияда шығыс тілдерін оқытатын мектептер ашылды. Ол басқару кезінде қажет болған жағдайда мейірімділік пен қатаңдық танытып, кең көзқарас пен егжей-тегжейлілікке ұқыптылықпен қарады. Оның басшылығымен орден Италия, Германия, Испания, Франция және Англияда гүлденді. Гумберт гректерге, венгрлерге, сарациндерге, армяндарға, сириялықтарға, эфиопиялықтарға және татарларға миссионерлер жіберді. Ол діни қызметтің рәсімдерін реттеді, қайтыс болғандарға арналған дұғаларды белгіледі, орденнің тарихын жазуға бұйрық берді және тіпті басшыларды сайлау, тамақ ішу кезінде Конституцияларды оқу, монахтарды бір үйден екінші үйге ауыстыру және басқа да қатысты ережелерге қатысты егжей-тегжейлі жарлықтар шығарды. 1250-ші жылдардың ортасында Париж университетінде доминикандықтар мен францискандықтардың болуына қарсылық білдірілуі оның францискандық министрмен бірлесіп энциклопедия жариялауына әкелді, онда екі орденнің жиі ұзаққа созылған дау-жанжалдарға ұшырауына қарамастан, олардың аман қалуы және университеттегі орындарын сақтау үшін бірлесіп жұмыс істеуі керек екені талап етілді. Гумберт 1263 жылы Лондонда өткен Бас жиналыста денсаулығының нашарлауына байланысты Орденнің басшысы лауазымынан кетті.
Humbert was elected as Master General of the Dominican Order in 1254. His first achievement was the re organization (and consequent standardization) of the Order's liturgy. A new edition of the Order's Constitutions was prepared, and measures were taken to improve discipline in the Order's houses. Further, he issued new Constitutions for all nuns associated with the Dominican Order, based on those he himself had drawn up while serving as Provincial of France. He instituted the formal collection of information of two of the Order's members, Dominic, the founder, and the martyred Peter of Verona, with the intention of seeking their canonization. As a result of this search for information, Friar Gerald de Frachet produced his Vitae fratrum (Lives of the Brothers). Humbert was a great lover of languages, and encouraged linguistic studies among the Dominicans, primarily Arabic, because of the missionary work friars were pursuing amongst those led astray or forced to convert by Muslims in the Middle East. In 1255, he was called to adjudicate a dispute on the Constitutions of the Carthusian monks. In 1256, he became the godfather of one of the children of the holy King Louis IX of France; and, in 1258, the same king asked for his advice regarding the settlement of a dispute between various noble families. Humbert further encouraged the missionary activities of the friars, and schools to teach Oriental languages were established in Spain. In governing, he demonstrated both indulgence and severity when either was required, and he combined a broad outlook with a genius for detail. Under his rule, the Order flourished in Italy, Germany, Spain, France, and England. Humbert sent missionaries to the Greeks, Hungarians, Saracens, Armenians, Syrians, Ethiopians, and Tartars. He regulated the liturgy of the Divine Office, determined the suffrages for the dead, commanded the history of the Order be recorded, and even issued minute decrees concerning the election of superiors, the reading of the Constitutions at meals, the transfer of friars from one house to another and other pertinent regulations. Opposition to the presence of both Dominicans and Franciscans at the University of Paris during the mid 1250s led to his issuing a joint encyclical with the Franciscan Minister General, urging that the two Orders often in bitter dispute should work together for their survival and the maintenance of their university chairs. Humbert resigned his position as Master of the Order in 1263 at the General Chapter held in London, probably on account of his failing health.
Жазбалар
Гумберт әдеби шығармашылығы негізінен өзінің орденінің қажеттіктерімен байланысты болды. Ол «Регламентті сақтау туралы хат» (Epistola de regularis observantia disciplinae) жазды; Доминикандықтар 1220 жылы қабылдаған, бірақ өзгертілген түріндегі Сент-Августин ережесіне түсініктеме берді; және ордендегі түрлі лауазымдардың міндеттері туралы трактат («Instructiones de officiis ordinis fratrum Praedicatorum») құрастырды. Одан бөлек, ол Доминикан уағыздаушыларын даярлауға көмектесетін бірнеше материалдарды жасады, оның ішінде «De dono timoris» атты нақыл сөздер мен уағыз мысалдарының жинағы, «Уағыз туралы трактат» (De eruditione praedicatorum) – уағыздаушыларға моральдық және практикалық кеңестер беретін еңбек, сондай-ақ уағыз дайындау үшін «жоспарлар» сериясын жасады. Осы сериялардың бірінде 100 түрлі жағдайға арналған уағыздың жоспарлары болды, онда оқшауланғандардан бастап кафедралық канондарға дейін, ақсүйектерден қызметшілерге дейін әртүрлі аудиторияға қалай уағыз айту керектігі егжей-тегжейлі сипатталды. Тағы бір серияда түрлі шаралар үшін, діни жиналыстар мен шіркеу кеңестері сияқты, сондай-ақ турнирлер мен патшалық парламенттерде қолданылатын 100 уағыздың схемасы келтірілген. Гумберт сонымен қатар 1274 жылы Лионның екінші кеңесінде ұсынылу үшін Григорий X-тің тапсырысымен жазылған жетекші зиялылардың бірнеше еңбектерінің бірі – «Opus tripartitum» еңбегін жазды. Бұл құжат шіркеу реформасын қорғады, шіркеу мен арабтардың қарым-қатынасын талқылады, Шығыс пен Батыс арасындағы ажылымның себептері мен салдарына талдау жасады, христиан дінінің екі тармағы арасындағы христиандық бірлікті қайта орнатудың жолдарын ұсынды және бейдін халықтарына миссионерлік жұмысты қолға алуды жақтады. Бұдан өзге, ол Киелі жерді қайтару мәселесіне тоқталып, крест жорықтарына қатысты сын-ескертпелерге қарсы қорғады.
Humbert's literary production was geared mainly to the demands of his Order. He composed a Letter on Regular Observance (Epistola de regularis observantia disciplinae); a commentary on the Rule of Saint Augustine (the Rule which had been adopted by the Dominicans in 1220, though in a modified form); and a treatise on the responsibilities of various roles within the order (Instructiones de officiis ordinis fratrum Praedicatorum). He also composed a number of materials to help train Dominican preachers, including a collection of exempla, or sermon illustrations, entitled De dono timoris; a treatise On Preaching (De eruditione praedicatorum), instructing preachers with moral and practical advice; and a series of 'sketches' for use in composing sermons. One of these series contained outlines for 100 ad status sermons, detailing what should be preached to a great variety of different audiences, from hermits to cathedral canons, and from noblemen to maidservants. Another series outlined 100 sermons for use on various occasions, both for religious occasions such as synods and ecclesiastical councils, and for secular occasions such as at tournaments or before a royal parliament. Humbert also composed the Opus tripartitum, one of a number of texts by leading intellectuals commissioned by Gregory X to be presented at the Second Council of Lyon in 1274. This document defended church reform, discussed the relationship of the Church to Arabs, analyzed the causes and effects of the East–West Schism, proposed ways to go about the re establishment of Christian unity between the two wings of Christianity and promoted the mission to the heathens. It also touched on the recovery of the Holy Land and defended it against criticism of crusading.
Сыртқы көздер
Гумберт Римдік, Уағыз туралы трактат, аударған Сент-Жозеф провинциясының Доминикан студенттері, ред. Уолтер М. Конлон (Лондон, 1955). Гумберт Римдік, Opera de vita regulari, ред. Ж. Ж. Бертье, 2 томдық (Рим, 1888). (1-том, 2-том) Эдвард Трейси Бретт, Гумберт Римдік: Оның өмірі және XIII ғасыр қоғамына қарайысы (Торонто, 1984).
Humbert of Romans, Treatise on Preaching, trans. Dominican Students Province of St. Joseph, ed. Walter M. Conlon (London, 1955). Humbert of Romans, Opera de vita regulari, ed. J. J. Berthier, 2 vols. (Rome, 1888). (Volume 1, Volume 2)
Edward Tracy Brett, Humbert of Romans: His Life and Views of Thirteenth Century Society (Toronto, 1984).