Кіріспе

Иоанн Верчелли (Джованни да Верчелли) (1205 – 30 қараша 1283) – Доминикан орденінің алтыншы басшысы (1264–1283).

Ерте өмір және білім

Иоанн 1205 жылы Италияның Пьемонт аймағындағы Биелла провинциясындағы Моссо-Санта-Марияда Гарбелла отбасында дүниеге келген. Ол алғашқы білімін Парижде алған (21 жасқа толғанға дейін өнер саласында диплом алу мүмкін емес еді, және кемінде алты жыл оқығаннан кейін ғана мүмкін болатын), содан кейін Парижде, Павияда және Верчеллиде канондық құқықты оқыды. 1240 жылдары ол доминикан монахтарына қосылды. Император Фредерик II, "әлемді таң қалдырған" және "Италияның балғасы" деп аталып, 1250 жылдың 13 желтоқсанында қайтыс болды. Рим папасы Иннокентий IV-тің жер аударылуы аяқталды. Ол Лионнан 1251 жылдың 19 сәуірінде шығып, 18 мамырда Генуяға келді. Генуядан ол император Фридрихтен тартып алынған Католик шіркеуінің жерлерін қайтару және солтүстік және орталық Италиядағы шіркеу иерархиясының тиімді жұмысын қалпына келтірудің қиын міндетін бастады. Оның алдындағы мәселелердің бірі – По өзені маңындағы ерестік қозғалыстың күшеюі мен дамуы болды. 1251 жылдың 11 маусымында папа Генуядан Винченциус Миландыққа және Иоанн Верчеллиге Венеция мен Ломбардияның басқа аймақтарында инквизиторлық қызметті бірлесіп немесе жеке-жеке атқаруға бұйрық берді. Бұл – тағайындалған жалғыз инквизиторлар емес еді. Сол күні және дәл сол үлгідегі хат ("Misericors et Miserator") арқылы папа Петр Веронаны және Вивиан Бергамоны Кремона және Ломбардияның басқа қалаларындағы осы міндетке тағайындады. Әрине, куәліксіз қалған басқа да адамдар болған. Папа Фредериктің ұлдары Манфред пен Энцо (Эзолино) – Сардиниялықтарға да қарсы тұруға дайын болды, ол Тревизоның доминикан епископына және Мантуяның приорына жолдаған хатында көрсеткен. 1253 жылы сайланған бесінші Бас монах Умберто де Роман 1254 жылдың 31 мамырында Будада (Венгрия) Бас шаптерді өткізді. Кеңес соңында ол Верчеллидің Иоаннын Бас монахтың Венгриядағы викарийі етіп тағайындады. Кейін (1255-1257 жылдары) ол Болоньядағы Доминикан монастырының приоры болып тағайындалды.

Ломбардияның преиоры

1257 жылы Новарада өткен Ломбардия провинциялық мәжілісінде Ломбардияның провинциялық преоры болып сайланды. Сол кезде провинцияда орденнің отыз монастыры болды. Оның басқаруы кезінде Турин, Чиери және Тортонада үш жаңа монастырь құрылды. Ол Ломбардияның преоры болып жеті жыл қызмет етті. Оның провинциясындағы маңызды және үздіксіз проблемалардың бірі – ерестің, әсіресе катарлықтардың көтерілуі мен таралуы болды. Инквизиция машинасы құрылып жатты, өйткені бірнеше жыл бұрын Иоаннның Венециядағы қызметі көрсеткендей. Бұл жаңа инквизиторлар Римге бірінен кейін бірі сұрақтар жіберіп, Курияны өз алаңдауларымен толыстырды. Александр оларға жауап беріп, кез келген адамға қарсы, бірақ қиын жағдайларда Киелі Тақтың кеңесін алуды жалғастыруға шақырды. 1262 жылдың 23 наурызында жаңа папа Урбан IV Иоанн Верчеллиге бұйрық жіберіп, оған өз орденінің басқа да салмақты мүшелерімен кеңесе отырып, Ломбардия провинциясында және Генуя маркасындағы инквизиторлар ретінде сегіз доминикан монахын тағайындауға рұқсат берді. Сондай-ақ, ол өз міндетін орындай алмаған инквизиторларды қызметтен алып тастап, олардың орнына басқаларын тағайындауға құқылы болды; ол бұл міндетті өзінің викариына жүктеуге болатын. Ломбардияның преоры ретінде ол жыл сайынғы Бас мәжіліске делегат (диффинтор) сайлауды және Ломбардиядағы провинциялық мәжіліске төрағалық етуді күтті. 1258 жылы Тулузада Бас мәжіліс, ал Миланда провинциялық мәжіліс өтті. Ол 1259 жылдың 13 сәуірінде Валенсиендегі Бас капитулға қатысып, Болоньяда провинциялық капитул өткізді. 1260 жылы Бас капитул Страсбургте болды, ал Иоанн Феррарада өткен провинциялық Бас капитулға төрағалық етті. 1261 жылы Барселонада Бас мәжіліс, ал Миланда провинциялық мәжіліс өтті. 1262 жылы екі жиын да Болоньяда өтті. 1263 жылы Лондон қаласында Бас мәжіліс, ал Венецияда провинциялық мәжіліс өтті.

Бас қолбасшы

1264 жылдың 7 маусымында Пьер де Тарантазаның төрағалығымен Парижде өткен Бас Шығармада Бас генерал болып сайланды. Өзінің шаршылық еңбегімен және қарапайымдылыққа берілгендігімен белгілі Иоанн Доминикан үйлеріне жеке сапарлар жасап, бауырларын Орденнің Ережесі мен Конституцияларын адал сақтауға шақырды. 1267 жылы Болоньяда Доминикан Ордені үшін маңызды оқиға болды. 1262 жылы бесінші Бас генералдың басшылығымен Бас Шығармада олардың негізін қалаушысы Доминик Гусманға қазіргі жерінен гөрі лайықты жер беру туралы шешім қабылданды. Иоанн Верчелли және Орден мүшелері бұл жоспарды аяқтады, Доминик денесіне шіркеудің апсидасында жаңа қасиетті орын жасады. 1267 жылдың 15 наурызында Рим Папасы Климент IV Доминик мерекесіне орай апта ішінде қасиетті орынға келгендерге күнәдан арылу туралы жарлық шығарды. 1267 жылдың 27 мамырында Папа Иннокентий жиналуға дайындалып жатқан Бас жиынға өзінің батасын жіберіп, жағымды жиналыс тіледі. 1267 жылдың 5 маусымында аударма салтанатты түрде өтті, Иоанн мен Бас Шығармаға жиналған делегаттар қатысты, Равенна архиепископы Филиппо, Болонья епископы Оттавиано де Убальдинис, Имола епископы Томасо де Убальдинис және басқа да епископтар қатысты. Қасиетті орынға орналасудан бұрын бас және реликвиялар көпшілікке көрсетілді. Иоанн бірнеше рет Томас Аквинскиймен теология және Пьер де Тарантазаның іліміне қатысты мәселелер бойынша кеңескені белгілі. Өзінің басшылығы кезінде Рим Папасы Григорий X Доминикан Орденіне Италия түбегіндегі соғысып жатқан мемлекеттер арасында бейбітшілік орнатуға тырысуды тапсырды. Сонымен қатар, Иоаннға Шығыс және Батыс шіркеулерін біріктіру мақсатында 1274 жылы өткізілген Лионның екінші соборына негіздеме дайындау міндеті де жүктелді. Бұл жұмыстың барысында ол Кіші Монастырдың Бас министрі, Асколийдің Иерониммен (кейін Папа Николай IV болады) кездесіп, жұмыс істеді. Кейін екеуі де Франция королі Филипп III-ке келіспеушіліктерді шешу үшін жіберілді. Иоанн бұл тапсырманы жақсы қабылдап, әрбір Доминикан шіркеуінде Киелі есімге арналған құрбандық тақтасы болуын талап етті. Киелі есім қоғамы осы есімге қарсы күресу үшін құрылды. Рим Папасы Григорий 1275 жылдың соңында Италияға оралды, бірақ ауруы оның Римге ешқашан бармауына себеп болды. Ол 1276 жылдың 10 қаңтарында Ареццода қайтыс болды. Лион кеңесінде жарияланған конклавтарға арналған «Ubi Periculum» жаңа ережелері алғаш рет қолданылды, және бір күндік конклав (20-21 қаңтар 1276 ж.) жаңа папаны, Доминикандық Иннокентий V-ті сайлады. Сол жылдың мамыр айында Пизада Бас Шығарма жиналды, ал папа бауырларына сәлем жолдады, бірақ ол 22 маусымда кенеттен қайтыс болды. Оның орнын басушысын сайлау жөніндегі конклав 2 шілдеде басталды және он күнге созылды. Кардинал Оттобоно Фьеши 1276 жылдың 11 шілдесінде сайланды және Адриан V есімін алды. Тамыз айында, тіпті өзінің құлшылыққа тағайындалуы мен таққа отырғызылуынан бұрын, ол Рим жасынан құтылу үшін, сонымен қатар император Рудольфпен кездесуді қалағаны үшін Витербоға барды. Ол 18 тамызда Витербода сайлаудан кейін отыз жеті күн өткен соң қайтыс болды. Осы апат кезінде Верчеллидің Иоанны Папа Куриясына жетті. Бұл таңқаларлық емес, өйткені Бас Шығармадан кейін, және бұл Пизада, уағыздаушылар Орденінің басшылары Куриямен әр түрлі істермен айналысатын болады; Римге бару шешімі әлдеқайда қуанышты болды, өйткені олардың біреуі папа болып сайланды. Оның өлімінен кейін олардың жаңа папаның олармен сауда-саттық жасауға дайын болуын күтуден басқа амалы болмады. Адриан V-нің Витербода қайтыс болуы Доминикан басшыларының 1276 жылғы үшінші конклавқа Витербода болғанын білдірді. Ол 29 немесе 30 тамызда басталуы тиіс еді, бірақ қалада тәртіпсіздіктер болды, оның себебі, жылдам сайлауды қалаған қызықтырғыш агитаторлар. Кардиналдар тәртіпсіздікке ұшыраған бұқаралық топпен наразылық білдіруге мәжбүр болды, сондықтан олар үш доминиканды, Коринф архиепискобын (Петрус де Конфлюенция), доминикандардың Бас генералын (Иоанн Верчелли) және Бас прокурорын (Иоанн Верески) Витербоның азаматтары мен тәртіпсіз Курияға өздерінің сөзімен жеткізу үшін жіберді. Олар елшілерді қорлап, тас лақтырып өлтірді. Алайда тәртіп қалпына келтірілгеннен кейін, Конклав басталды, ал бір күннің ішінде, 8 қыркүйекте, жаңа папа - Лиссабондық кардинал Пётр Юлиан пайда болды, ол Иоанн XXI деп аталуға шешім қабылдады. 15 қазан күні Рим Папасы Иоанн XXI Иоанн Верчеллиді, сондай-ақ францискандықтардың Бас министрі Иеронимді Францияға Филипп патша мен Кастилия патшасы Альфонсо X арасында бейбітшілік орнату үшін Апостолдық легаттар ретінде жіберді. Олардың миссиясының маңыздылығы Рим Папасы Иоанн XXI қайтыс болғаннан кейінгі Сәде Вакант кезеңінде жазылған Кардиналдар коллегиясының хатында қайталанды. Рим Папасы Николай III Филипп III Франция патшасына және Альфонсо X Кастилия патшасына бейбітшілікке деген ұсынысын қайталады, сонымен қатар Иоанн Верчелли және Иероним Маскиге ұсыныс жасады. 12 наурыз 1278 жылы Иероним Маски кардинал болып тағайындалды, бірақ легаттардың бұйрықтары Рим Папасы Николай III-нің 4 сәуір 1278 жылғы хатымен күшейтілді. 23 сәуірде Маскиге тағы бір хат жіберілді, оның қызметтері Рим Куриясында шұғыл қажет болғандықтан, елшілікті мүмкіндігінше тезірек аяқтауға шақырылды.

Кейінгі жылдар, 12781283

Өмірінің соңына таман, 1278 жылы 15 мамырда Иоанн Рим папасы Николай III-нің бұйрығымен Иерусалимнің латын патриархы болып тағайындалды. Бұл оның қарсылық білдірген және бас тартуға ниеттенген діни лауазымға көтерілу еді. Көрнекті ойланып, едәуір қарсылық білдіргеннен кейін папа Иоаннға ұзақ хат (1 қазан 1278 ж.) жазып, ол епископтық қызметтен босатуды сұрамауы керектігінің себептерін түсіндірді, сондай-ақ хатта оны Иоанн electus Hierosolymitanus, quondam Ordinis Fratrum Praedicatorum Magister (Иоанн, Иерусалимнің сайланған епископы және бұрынғы уағыздаушылар орденінің магистрі) деп атады. Папа әлі де сайланған епископ Иоаннды босатудан бас тартуда табанды болды, бұл туралы 29 қарашада Франция королі Филипп пен Кастилия королі Альфонсоға хаттар жазды. Ақыры Николай III-нің немере інісі, латындық кардинал Малабранка Орсинидің араласуы мен көндіруінен кейін папа ақыры жеңіліп, Верчеллидің Иоаннын өзінің орденінің бас магистрі лауазымына қайтарып берді. 1283 жылы Монпельеде Уағыздаушылар орденінің бас жиыны өтті. Бас жиын келесі жиынды Болоньяда өткізуге шешім берді. Бірақ Верчеллидің Иоанны 1283 жылы 30 қарашада Монпельедегі (Франция) доминикандықтар монастырында қайтыс болды.

Қамқорлық

Иоанн Верчелли – Құдай мен Исаның ең қасиетті есімдерінің (Қасиетті Есімдер Қоғамы) бауырластығының қамқоршысы.