Дзогчен ілімінің "Ақыл бөлімі" тұжырымы

Кіріспе

Семе (; Санскрит: cittavarga, "ойдың бөлінуі", "ойдың класы" немесе "ойдың сериясы") – Дзогчен (Ұлы жетілу) дәстүріндегі үш жазба және рухтық тізбек бөлімінің бірі. Тибет буддизмінің Нингма мектебі Дзогчен ілімін дәстүрлі түрде үш негізгі бөлімге жіктеуді қабылдайды: Семе, Лонгде (Кеңістік сериясы) және Меннагде (Құпия нұсқаулар сериясы). Семе мәтіндері көбінесе буддизмнің Тибетке ерте таралуы (7-9 ғасырлар) кезеңіндегі Шри Сингха, Вайрочана және Вималамитра сияқты тұлғалар жасаған аудармалар екендігі айтылады. Бұл мәтіндер "оянған сананы" (тибет. byang chub kyi sems, санскрит. bodhicitta) – сананың нағыз табиғатын, оның табиғаты таза және мінсіз, Будда сияқты екенін баса назар аударады. Семе мәтіндері тантрикалық практиканы күш-жігерге негізделген деп сынап, оның орнына сананы және оның бос кеңістігін, жарқырауын, тазалығын және ішкі білімін қарапайым және күшсіз зерделеуді ұсынады.

Алғашқы дереккөздер

Дзогчен мәтіндері, қазіргі кезде "Семде" деп жіктеледі, қазіргі кезде белгілі ең ерте Дзогчен көздерін қамтиды. Бұл әдетте тоғызыншы ғасырда пайда болған қысқа мәтіндер, және олар Гараб Дорджеге (жетінші ғасыр?), Шрисимхаға (сегізінші ғасыр), Вайроцанаға (сегізінші ғасыр) және Вималамитраға (сегізінші-тоғызыншы ғасырлар) жатқызылады. Бұл ілімдер Гухьягарбха тантрасы сияқты тантрикалық көздермен, сондай-ақ Йогакара "тек сана" және будда табиғаты әдебиеттерімен әсерленді. Әртүрлі ғалымдар ерте Дзогчен ілімдерінің Гухьягарбха сияқты Махаёга тантраларының ілімдерінен дамығанын көрсетті. Самтен Кармай және Карен Лильженберг сияқты ғалымдар тантрикалық шайвизм және Чан буддизмі сияқты басқа дәстүрлердің осы ерте Дзогчен әдебиетіне де әсер еткен болуы мүмкін екенін айтты. Жан-Люк Ашард Дзогчен практикасы мен Шаива Виджнянабхайрава тантрасының ілімдері арасындағы кейбір ұқсастықтарды атап өтті. Чан туралы Лильженберг Дунхуаннан алынған түрлі құжаттар, кейбір Дзогчен практиктерінің Дзогченді Чанмен біріктіргенін, ал басқа ерте Дзогчен еңбектері басқа адамдардың бұл тенденциямен келіспегенін көрсетеді. Бұл тибет ғалымы Нюбчен Сангги Ешенің де пікірін растайды. Нюбчен екі ілімнің айырмашылығын және Дзогченнің басымдығын дәлелдеуге тырысады, бірақ олардың терминологиясының көп бөлігі ұқсас екенін де мойындайды. Сонымен қатар, бірнеше Дзогчен шеберлерінің өмірбаянында олардың Қытайға (Вайроцана) саяхаттағаны немесе тіпті Чанның ұрпақтарын (Аро Еше) жеткізгені айтылады. Лильженберг бес ерте аударманың негізгі тақырыптары екілік еместік (гнийс мед), жалпы теңдік (мням нид), "әрекетсіздік" (бья мед), "ағартылған күйді іздемеу (рцол мед)", және "өзін тазарту немесе жақсарту үшін медитация немесе біртіндеп тәжірибелердің қажеті жоқ" екенін жазады, себебі "ағартудың "мақсатына" жетілген және бастапқыда болғандықтан, оған жетудің жолы жоқ". Тибеттанушы Дэвид Джерманоның айтуынша, ерте Дзогчен "Семде" мәтіндері Ваджраяна тантрикалық практикалары мен рәсімдерінің жарамдылығы мен маңыздылығын назарға алмайды немесе жоққа шығарады, қысқа поэтикалық сипаттамалар мен оянған сананың (бодхичитта) тікелей тәжірибесіне басымдық береді. Осылайша ол бұл еңбектерді "таза Ұлы Кемелділік" деп атайды және оларды зорлық-зомбылық, секс және өлім туралы табу тантрикалық бейнелерді қабылдайтын "Жыныстық Ұлы Кемелділік" кейінгі мәтіндерімен салыстырады. Джермано бұл ерте дереккөздердің "ерекше ырым-жырымдар мен ойлау техникасының болмауымен" және ануттараяготантралардың "жәбірлік буддизмі" (жәбірлік жер бейнелері, өлім мотивтері, дене мүсіндері, жерлеу рәсімдері және бардо ілімдері туралы кез-келген талқылауды қоса алғанда) және тантрикалық секс мотивтері мен тәжірибелерінің жоқтығымен ерекшеленетінін жазады. Кейбір Семде мәтіндері, мысалы Кунджед Гьялпо, тіпті тантрикалық буддизмнің негізгі элементтерінің (мандалалар, өкілеттілік, практика кезеңдері және т.б.) жарамдылығын жоққа шығарады. Лильженберг атап өткендей, Ваджрасаттваның әмбебап кеңістігі (рдо рже семс дпа нам мха' че) тантрикалық практиканы "балалық ізденіс" (бис па'и шпиод юль) деп атайды. Сэм ван Шейк сондай-ақ "Ұлы Кемелділіктің кейінгі дамуы әлдеқайда күрделі ілімдер мен тәжірибелерді әкелді, бірақ ерте сана сериясы мәтіндері бір орталық тақырыпқа жақын болды: оянған сананың дереу болуы және осының салдарынан ағартылған күйді құру, дамыту немесе ашу мақсатын көздеген кез келген практиканың қажетсіздігі". Алайда, барлық ерте Дзогчен дереккөздері тантрикалық рәсімдерді қабылдамайды, олардың кейбіреулері, Падмасамбхаваның "Көріністер гирляндасы" сияқты, тантрикалық Махаёга аясында Дзогченді ұсынады. Осылайша, ерте Дзогчен әдістемелерінің спектрі болған, кейбіреулері басқаларына қарағанда көбірек тантрикалық. "Сана бөлімі" (Тіл. семс де) және "Сана бағыты" (Тіл. семс фёгс) терминдері 11 ғасырға дейін расталмаған (осылайша олар ең ерте Дзогчен мәтіндерінде кездеспейді), оларды тибет және батыс ғалымдары мәтіндер класына сілтеме жасау үшін ретроактивті түрде қолданады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы "Он сегіз үлкен жазба" (Лунг чен бко бгяд), олар кейінірек "сана сериясы" (семс де) мәтіндері деп аталды. Осы мәтіндердің бесеуі, "бес ерте аударма" (snga gyur nga), мүмкін, олардың ең ертесі болып табылады және Пагор монахы Вайроцанаға тиесілі. Осы жазбалардың кейбіреулерінің қолжазбалары Дунхуан үңгірлерінен табылған. Олардың қатарына "Аң-түсінің құқығы" (Rig pa'i khu byug), "Кішігірім жасырылған дән" (gSangs rgyas sbas pa), "Ваджрасаттваның сұрақтары мен жауаптары" және "Масдан тазартылған алтын" (rdo la gser zhun) кіреді. Лильженбергтің айтуынша, "Масдан тазартылған алтын" осылардың ең ертесі болуы мүмкін және тіпті Үндістанда жазылған болуы мүмкін. Сэм ван Шейк кейбір ең ерте датирленген Дзогчен мәтіндерінің арасында Манушримитраның "Оянған санаға арналған медитация" (тоғызыншы ғасырдың "Денкарма" каталогында тізілген) және Нюбчен Сангги Ешенің тоғызыншы ғасырдың соңындағы "Көздерге арналған шам" (Samten Migdrön) цитаталарында келтірілген түрлі қысқа мәтіндер бар екенін атап өтеді. Нюбченнің "Шам" өзі ерте "Семде" Дзогчен үшін өте маңызды түсіндірмелік көз болып табылады, өйткені ол көптеген ерте дереккөздерді цитаталайды және Дзогченнің рухани тәжірибенің ерекше көлігі (яна) екенін айтатын ең ерте мәтіндердің бірі болып табылады. "Шам" сондай-ақ "санаға арналған жиырма немесе он сегіз кіші мәтін" тізімін келтіреді (ол он сегіз үлкен жазбаға сілтеме жасайды), тоғызыншы ғасырдың басында-ақ осы еңбектердің топ ретінде қарастырыла бастағанын көрсетеді. Ерте Дзогчен Семде идеяларының тағы бір маңызды көзі gNyan dPal dbyangs-тің (шамамен сегізінші-тоғызыншы ғасырлар) жұмысы, әсіресе оның rDo rje sems dpa’ zhus lan (Ваджрасаттва сұрақтары мен жауаптары), қолжазбалары Дунхуанда табылған және оның sGron ma drug (Алты шам), Нюбченмен кеңінен цитаталанады.

The Dzogchen texts which are today classified as "Semde" include the earliest Dzogchen sources currently known. These are generally short texts which appeared in the ninth century and are attributed to early transmission figures like Garab Dorje (seventh century? ), Śrīsiṁha (eighth century), Vairotsana (8th century) and Vimalamitra (eighth ninth century). These teachings were influenced by tantric sources like the Guhyagarbha tantra as well as by Yogacara "mind only" and buddha nature literature. Various scholars have shown that early Dzogchen teachings developed out of the teachings of the Mahayoga tantras like the Guhyagarbha. Scholars like Samten Karmay and Karen Liljenberg have also argued that other traditions like tantric Shaivism and Chan Buddhism may have had some influence on this early Dzogchen literature. Jean luc Achard has noted some similarities between Dzogchen practices and the teachings of the Shaiva Vijñānabhairava tantra. Regarding Chan, Liljenberg notes that various documents form Dunhuang indicate that some Dzogchen practitioners were syncretizing Dzogchen with Chan and other early Dzogchen works show that other people disagreed with this trend. This is also supported by the work of the Tibetan scholar Nubchen Sanggye Yeshe. Nubchen attempts to argue for the difference between the two teachings and the superiority of Dzogchen, but he also agrees that much of their terminology is similar. Furthermore, the biography of several Dzogchen masters depict them as traveling to China (Vairotsana) or even having transmitted Chan lineages (Aro Yeshe). Liljenberg writes that the main themes of the five early translations include non duality (gnyis med), universal equality (mnyam nyid), "non action" (bya med), "not seeking (rtsol med) the enlightened state", and the fact that there is "no need for meditation or gradual practices to purify or improve oneself" since "there is no path to follow, as the "destination" of enlightenment is already reached, and primordially immanent." According to the Tibetologist David Germano, early Dzogchen "Semde" texts ignore or deny the validity and relevance of Vajrayana tantric practices and rituals in favor of terse poetic descriptions and direct experience of the awakened mind (bodhicitta). As such, he calls these works "pristine Great Perfection", and contrasts them with the later texts of the "Funerary Great Perfection" which embrace the taboo tantric imagery of violence, sex and death. Germano writes that these early sources "are marked by the absence of presentations of detailed ritual and contemplative technique," and by the lack of the "funerary Buddhism" of the anuttarayogatantras (including any discussion of charnel ground imagery, death motifs, bodily relics, funerary rituals, and bardo teachings) as well as tantric sexual motifs and practices. Some Semde texts, like the Kunjed Gyalpo, even deny the validity and relevance of key elements of tantric buddhism (such as mandalas, empowerment, stages of practice, etc). As Liljenberg notes, the Total Space of Vajrasattva (rdo rje sems dpa’ nam mkha' che) calls tantric practice "a childish pursuit" (byis pa'i spyod yul). Sam van Schaik also writes that "later developments in the Great Perfection brought far more complex doctrines and practices, but the early mind series texts stayed close to one central theme: the immediate presence of the enlightened mind, and the consequent use lessness of any practice that is aimed at creating, cultivating or uncovering the enlightened state." However, not all early Dzogchen sources reject tantric ritual, some of them, like Padmasambhava's Garland of Views, present Dzogchen within the framework of tantric Mahayoga. As such, it is likely there was a spectrum of early Dzogchen methodologies, some more tantric than others. While the terms "Mind Section" (Tib. sems sde) and "Mind Orientation" (Tib. sems phyogs) are not attested prior to the 11th century (and are thus not found in the earliest Dzogchen texts), they are used by Tibetan and Western scholars retroactively to refer to a class of texts. The most of important of these are the "Eighteen Great Scriptures" (Lung chen bco brgyad), which came be to called "mind series" (sems de) texts at a later date. Five of these texts, the "five early translations" (snga ’gyur nga), are perhaps the earliest of these, and are attributed to the monk Vairotsana of Pagor. Manuscripts of some of these texts have been found in the Dunhuang caves. They include The Cuckoo of Awareness (Rig pa'i khu byug), The Small Hidden Grain (gSangs rgyas sbas pa), Questions and Answers of Vajrasattva and Gold Refined from Ore (rdo la gser zhun). According to Liljenberg, Gold Refined from Ore may be the earliest of these and could indeed have been written in India. Sam van Schaik notes that some of the earliest datable Dzogchen texts are The Meditation on the Awakened Mind by Mañjuśrīmitra (which is listed in a 9th century catalogue called the Denkarma) and various short texts which are quoted by Nubchen Sangye Yeshe's late 9th century Lamp for the Eyes of Contemplation (Samten Migdrön). Nubchen's Lamp itself is a very important commentarial source for early "Semde" Dzogchen, as it quotes numerous early sources, and is also one of the earliest texts which discuss claim that Dzogchen is a distinct vehicle of spiritual practice (yana). The Lamp also lists the “twenty or eighteen minor texts on the mind” (which refers to the eighteen great scriptures), indicating that even as early as the 9th century, these works were beginning to be considered as a group. Another important source for early Dzogchen Semde ideas is the work of gNyan dPal dbyangs (c. 8 9th century), especially his rDo rje sems dpa’ zhus lan (Vajrasattva Questions and Answers) manuscripts of which have been found in Dunhuang and his sGron ma drug (Six Lamps), which are widely quoted by Nubchen.

Кейінгі дамуы

Нингмадағы ең маңызды Семед мәтіні болып табылатын Кун байд ргиал по (Барлық жаратушы патша) – бұл сәл кейінірек жасалған жинақталған мәтін, шамамен 10-шы ғасырдың соңында немесе 11-ші ғасырдың басында жазылған. Оның ішінде Ригпаның көкегі сияқты әртүрлі қысқа ерте Семед мәтіндері бар. 11-шы ғасырға қарай бұл дәстүрлер Хам, Ронг және Ньянг жүйелері сияқты әртүрлі жүйелерде дамыды, Рональд Дэвидсонның сөзіне сүйенсек, "13-шы ғасырдан 16-шы ғасырға дейінгі кезеңде сақталған мәтіндер арқылы көрсетілген" (Davidson, Ronald). Хам жүйесін Хам йогы Аро Еше Жунгне (а ро йе шес 'бюнь гнас, 10-шы ғасыр) құрды. Бұл ру Дзогченнің ілімдерін және Хесханг Мохейянның Чан дәстүрін біріктірді, бұл "Ақылдық тұрғы" (А ро лугс) деп аталды. Ронг руы Ронгзоммен байланысты. 13-шы ғасырда Семед рулары мен дәстүрлерінің танымалдылығы төмендеді және олар Дзогченнің әлдеқайда танымал Интимді нұсқау (Меннагде) жүйелерімен, әсіресе Семендік жүрек (Нинг тиг) дәстүрімен бәсекелесе алмады. Бұл жаңа Дзогчен ілімдері қайта өрлеу дәуірінде (11-12 ғасырлар) пайда бола бастады және олар Vimalamitra сияқты тұлғалар жасырған мәтіндерді тапқанын мәлімдеген Четсун Сенге Ванчук және Чжантон Таши Дорже (1097-1127) сияқты қазына ашушылармен байланысты. Жаңа Меннагде жүйелерінде ерте Дзогчен ілімдеріне алғаш рет "Семед" деген жіктеме берілді және олар Семендік жүрек дәстүрінің ілімдеріне бағындырылды. Инструкция сериясы мәтіндеріне сәйкес, Ақыл сериясы – барлық құбылыстың негізі адамның өзінің санасы екенін түсінуге негізделген, ал бұл негіз, яғни сананың өзі, бос және жарқын. Қазіргі заманғы Дзогчен ұстазы Намхай Норбудың айтуынша, үш серия – Дзогчен күйін ұсынудың және ашып көрсетудің үш тәсілі. Норбудың сөзіне қарағанда, Меннагде – тікелей ашып көрсету нысаны, Лонгде – Дзогченді ашып көрсетудің символдық нысандарымен тығыз байланысты, ал Семед – ауызша ашып көрсетуге көбірек бағытталған.

The Kun byed rgyal po (All Creating King), which is historically the most important Semde text in Nyingma, is a slightly later composite text possibly dating from the late 10th or the early 11th century which contains within it various short early Semde texts like the Cuckoo of Rigpa. By the 11th century these traditions developed in different systems such as the Kham, the Rong and the Nyang systems, which according to Ronald Davidson "are represented by texts surviving from the thirteenth to sixteenth centuries"). The Kham system was founded by the Kham yogi Aro Yeshe Jungne (a ro ye shes 'byun gnas, 10th century). This lineage unified the teachings of Dzogchen and the Chan lineage of Heshang Moheyan what was called "the Mental Position system" (A ro lugs). The Rong lineage is associated with Rongzom. During the 13th century, Semde lineages and traditions became less popular and were slowly outcompeted by the much more popular Intimate Instruction (Mennagde) systems of Dzogchen, especially the Seminal Heart (Nying thig) tradition. These new Dzogchen teachings had begun to appear in the Renaissance period (11th–12th century) and are associated with treasure revealers like Chetsün Sengé Wangchuk and Zhangton Tashi Dorje (1097 1127) who claimed they had discovered texts that had been hidden by figures like Vimalamitra. In the new Mennagde systems, early Dzogchen teachings were first given the classification of "Semde" and were subordinated to the teachings of the Seminal Heart tradition. According to Instruction Series texts, the Mind Series is based on understanding that one's own mind is the basis of all appearances and that this basis, called mind itself, is empty and luminous. According to the modern Dzogchen teacher Namkhai Norbu, the three series are three modes of presenting and introducing the state of Dzogchen. Norbu states that Mennagde is a more direct form of introduction, Longde is closely associated with symbolic forms of introducing Dzogchen, and Semde is more focused on oral forms of introduction.

Көрінісі

Бұл мәтіндердің барлығы "оянған сана" (byang chub kyi sems, Skt. бодичитта). Стен Анспалдың айтуынша, бұл ортақ буддалық термин Дзогчен мәтіндерінде ерекше мағынаға ие. Ол сананың нағыз табиғатына сілтеме жасайды, "ол негізінен Будданың жағдайымен толықтай сәйкес". Анспал жазғандай, Семде мәтіндеріне сәйкес, осы таза және толық оянған санаға қол жеткізу және онда қалу "басқа буддалық тәсілдердің барлық түрлі тәжірибелерін және әдістерін толықтырып, олардан асып түседі". Кристофер Хатчелл бұл ерте Дзогчен мәтіндері үшін "барлық тіршілік иелері мен барлық көріністердің өзі Будданың жалғыз ағартылған білімі (гнозисі)" екенін түсіндіреді. "Жоғарғы шыңның жемісті шығуы" (rTse mo byung rgyal) кітабында "Самантабхадраның сан алуандығы" – "табиғи түрде пайда болған алғашқы даналық кеңістігінен ешқашан қимылдамаған" және "мың әлемді толық қамтитын мейірімділік энергиясымен" жаратылған "барлық негіз" (kun gzhi) болып табылады. Бұл кеңейген сана, көбінесе аспан кеңдігімен салыстырылады, әртүрлі Семде мәтіндерінде, соның ішінде Барлығын қамтитын толықтық (sPyi chings) деп аталады. Осы туа біткен оянған сана идеясына Махаяна буддалық Будда табиғаты әдебиетінің әсері тиді, онда барлық сезімтал тіршілік иелері таза Будда матрицасына немесе мәніне (tathāgatagarbha) ие екендігі айтылады. Маньюшримитраның "Оянған сана туралы медитация" еңбегінде бодхичитта "тәжірибенің өзіндік табиғаты" (Tib. sems kyi rang bzhin, Skt. citta svabhava) және "тәжірибенің соңғы табиғаты" (Tib. sems kyi chos nyid, Skt. citta dharmata) деп сипатталған. Намхай Норбу Семде көздерінде бодхичитта, бодхичиттаның өзегі (snying po byang chub kyi sems) және "болудың бастапқы негізі" (ye gzhi) сияқты терминдер Ұлы толықтық (Dzogchen) синонимдері болып табылады, ол "таза және толық болудың бастапқы жағдайы" және "үлкен гиперсфера" (thig le chen po), "жеке тұлғаның барлығын қамтитын жағдайы" (bdag nyid chen po) және "өздігінен толықтық" (hun grub) деп те аталады. Нүбчен Сангье Еше жердің табиғатын, ішкі жағдайды түсіндіру үшін қолданатын терминдердің бірі – "өздігінен пайда болу" (Tib. lhun grub). Эслердің айтуынша, Нюбчен мұны "барлық түрлі даналықтар өздігінен толыққанды" болатын жағдай деп санайды. Нюбчен бұл жағдайды "өзінде және басқалардағы ұлы жетістік" деп атайды және оны тілек орындайтын зергерлікке теңейді. Нюбчен сондай-ақ бұл өздігінен пайда болған даналықтың кез келген ой-пікірден, сөзден немесе ұғымнан, сондай-ақ болу немесе болмау сезімінен мүлдем бос екенін түсіндіруге ұқыпты, оны кеңістіктегі аспанмен салыстырады. Нюбченнің жазғанындай:

The focus of all these texts is the "awakened mind" (byang chub kyi sems, Skt. bodhicitta). According to Sten Anspal, this common Buddhist term has a special meaning in Dzogchen texts. It refers to the true nature of consciousness, "which is essentially identical to the state of Buddha". Anspal writes that according to Semde texts, accessing and abiding in this pure and perfect awakened mind "fulfills and surpasses all the various practices and methods of other Buddhist approaches." Christopher Hatchell explains that for these early Dzogchen texts "all beings and all appearances are themselves the singular enlightened gnosis of the buddha All Good (Samantabhadra, Kuntu Zangpo)". The Victorious Emergence of the Peak (rTse mo byung rgyal) says that "the diversity [that is] Samantabhadra" is “the principal consciousness, the Basis of all” (kun gzhi) which "has never stirred from the expanse of naturally occurring primordial wisdom" and is "endowed with compassionate energy that completely pervades a thousand realms". This expansive awareness which is often compared to the vasteness of the sky is called the “Great Self” (bdag nyid chen po) in various Semde texts, including the All Encompassing Perfection (sPyi chings). This idea of an innate awakened mind is influenced by the Mahayana Budhist buddha nature literature which state that all sentient beings have a pure buddha matrix or essence (tathāgatagarbha). Mañjuśrīmitra's Meditation on the Awakened Mind describes bodhicitta as the “self nature of experience” (Tib. sems kyi rang bzhin, Skt. citta svabhava), and as the “ultimate nature of experience" (Tib. sems kyi chos nyid, Skt. citta dharmata). Namkhai Norbu writes that in Semde sources, terms like bodhicitta, the very core of bodhicitta (snying po byang chub kyi sems), and “the primordial ground of being” (ye gzhi), are all synonyms for the Great Perfection (Dzogchen), which is "the primordial state of pure and total presence" that is also called “the great hypersphere” (thig le chen po), “the all inclusive state of the individual” (bdag nyid chen po), and “spontaneous perfection” (hun grub). One of the terms that Nubchen Sangye Yeshe draws on to explain the nature of the ground, the intrinsic state, is "spontaneous presence" (Tib. lhun grub). According to Esler, Nubchen sees this as the state in which "all the various wisdoms are spontaneously complete". Nuben calls this state "the great excellence in self and others" and compares to a wish granting jewel. Nubchen is also careful to explain that this spontenous wisdom is free of any thoughts, words, or concepts, as well as any sense of existence or non existence, comparing it to sky like spaciousness. As Nubchen writes:

Кит Доуманның айтуынша, Вайроцананың бес аудармасы қарапайым екілік емес принципке назар аударады және антропоморфтық символизм мен "түсініксіз метафизикалық инфрақұрылымды" қамтымайды. Оның орнына, назар уақытсыз "сананың біртұтас жарығының" екілік емес шындығына аударылады, ол табиғи түрде толыққанды "барлығын қамтитын тұтастық". Бұл ағартылған сана – барлық нәрсенің айтылмаған негізі. Доуман оны "бірлік, бірақ сонымен бірге көптік болып табылатын айтылмаған екілік емес шындық" деп сипаттайды. Ол – бастау және жаратылыс. Оны ұғыну және айту мүмкін емес. Бұл – ағартылған сана немесе жарқын сана.

Мәтіндер

Дзогченнің семде санасы бүгінде Ежелгілердің жинақталған тантраларында (Нингма Гюбум) және Вайрокананың жинақталған тантралары сияқты басқа да Нингма мектебінің жинақтарында табылады.

Басқа мәтіндер

Семедедің жиырма бір негізгі еңбегінен басқа, "Ежелгілердің жинақталған тантралары" жинағының Семеде бөлімінде басқа да еңбектер бар, олардың ішінде түсіндірмелік тантралар, екіншілік тантралар және құпия нұсқаулық тантралар да бар. Сонымен қатар, "Ежелгілердің беріліп келген үйретімдері" деп аталатын жинақта да Семеде мәтіндері кездеседі. Мысалы, "Кеннен таза алтынды алу" деген анонимді түсіндірме бар, оның атауы – Byang chub sems bsgom pa don bcu gnyis bstan pa. Бұған қоса, ерте аудармалармен байланысты Дзогченнің іске асыру әндерінің (дохалар) жинағы бар. Бұл – "Он сегіз таным әні" (толық тибетше атауы: Sems sde bco brgyad kyi dgongs pa rig 'dzin rnams kyis rdo rje'i glur bzhengs pa). Ван Шаик атап өткендей, Дунхуанда табылған көптеген қолжазбалар ерте Дзогчен мен Семедені зерттеу үшін маңызды, тіпті олардың кейбіреулері Дзогчен терминін қолданбаса да. Олардың бір мысалы – sBas pa’i rgum chung (ITJ 594), ол "алғашқы сана сериясының мәтініне ұқсайды, бірақ ол сақталған жинақтардың ешқайсысында табылмайды". Сондай-ақ, ертедегі Ньингма тұлғалары жазған Дзогчен трактаттары да бар. Олардың қатарында Нюбчен Сангье Ешенің еңбектері, әсіресе оның "Жарқын көздерге шам" (Samten Migdrön) атты еңбегі бар. Нюбчен сонымен қатар он сегіз Семеде мәтініне түсіндірмелер жазған, олардың ішінде rJe btsan dam pa’i ’grel pa [Қасиетті құрметті туралы түсіндірме]; Byang chub sems bde ba ’phra bkod kyi don ’grel [Бақыттың бағалы зергерлік бұйымы, асыл сана туралы мағыналық түсіндірме]; және rDo rje gzong phugs kyi ’grel pa [Тік қадалауыш туралы түсіндірме] кіреді. Тағы бір Семеде түсіндірмесі – sPyi gsang sngags lung gi ’grel pa (Құпия мантраның авторитетті жазбаларына жалпы түсіндірме), ол Ньяк Джонакамураның (9 ғ. шамасында) Семеде мәтіні – sPyi chings (Жақын байланыс) еңбегіне арналған. Ронгзом Чоки Зангпо (1012–1088) және Рогбан Шераб (1166–1244) сияқты ертедегі Ньингма ғалымдарының еңбектерінде де Дзогченді түсіндіру үшін көбінесе Семеде мәтіндеріне сілтеме жасалады және оларға сүйенушілік танытылады. Кейінгі Ньингма авторлары да Семеде практикасы бойынша түсіндірмелер мен трактаттар жазды, мысалы Лонгченпаның "Қымбат кемесі" (rin chen sgru bo), ол "Барлық нәрсені жаратушы патшаға" түсіндірме.

Aside from the twenty one key Semde works, there are also other works in the Semde section of the Collected Tantras of the Ancients, including other tantras such as exegetical tantras, secondary tantras and secret instruction tantras. Furthermore, the collection called Transmitted Precepts of the Ancients also contains further Semde texts. For example, an anonymous commentary to Extracting Pure Gold from Ore exists, titled the Byang chub sems bsgom pa don bcu gnyis bstan pa. There is also a collection of Dzogchen songs of realization (dohas) associated with the early translations. These are the Eighteen Songs of Realization (full Tibetan title: Sems sde bco brgyad kyi dgongs pa rig 'dzin rnams kyis rdo rje'i glur bzhengs pa). Furthermore, as van Schaik notes, there are numerous manuscripts found in Dunhuang which are important for the study of early Dzogchen and Semde, even if some of these do not use the term Dzogchen. One example of these is sBas pa’i rgum chung (ITJ 594) which "looks like an early mind series text, although it is not found in any of the surviving collections." There are also Dzogchen treatises written by early Nyingma figures. These include the works of Nubchen Sangye Yeshe, especially his Lamp for the Eyes of Contemplation (Samten Migdrön). Nubchen also wrote commentaries on some of the eighteen Semde texts, and these include the rJe btsan dam pa’i ’grel pa [Commentary on the Holy Revered One]; the Byang chub sems bde ba ’phra bkod kyi don ’grel [Meaning Commentary on the Inlaid Jewel of Bliss, the Enlightened Mind]; and the rDo rje gzong phugs kyi ’grel pa [Commentary on the Piercing Awl]. Another Semde commentary is the sPyi gsang sngags lung gi ’grel pa (General Commentary on the Authoritative Scriptures of Secret Mantra), a commentary on the Semde text called the sPyi chings (The Universal Bind) by Nyak Jñānakumāra (fl. 9th c.). The work of early Nyingma scholars like Rongzom Chökyi Zangpo (1012 1088) and Rogban Sherab (1166–1244) also quote and rely on mostly Semde texts for their explanation of Dzogchen. Later Nyingma authors also wrote commentaries and treatises on Semde practice, such as Longchenpa's Jewel Ship (rin chen sgru bo), a commentary to The All Creating King.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Клементе, Адриано, Гуариско, Элио, Вальби, Джим. Керемет бастапқы күй, Меджунг тантрасы, Дзогчен Семде негізгі жазбалары, Шанг Шунг басылымы, 2012. Клементе, Адриано; Норбу, Намхай. Жоғарғы бастау: Дзогчен Семде Кунджед Гьялпо негізгі тантрасы, Шамбала, 1999. Доуман, Кит. Бастапқы толықтық: Вайроцананың бес ерте берілімі, 2013. Кенчен Палден Шераб Ринпоче, Кенпо Цеванг Донгьял Ринпоче. Ақылдың табиғатын көрсету: Аро Еше Джунгне Дзогчен Пит нұсқаулары. Кунсанг, Эрик Пема. Ұлы толықтықтың бастаулары, Ранджунг Еше басылымы, 2006. [Әртүрлі аудармаларды қамтиды] Липман, Кеннард; Норбу, Намхай. Бастапқы тәжірибе: rДзогчен медитациясына кіріспе, Шамбала, 1987. ["Кеннен тазартылған алтын" аудармасы және анонимді түсіндірме]. Липман, Кеннард. "Сіздер әлемнің көзісіздер", Итака: Қар арыстаны, 2000. [Лонченпаның "Қымбатты кеме" кітабының аудармасы] Ноймайер Дарггей, Э. К. Егеменді, барлық жаратушы сана: Аналық Будда, Албани, 1992. Норбу, Намхай. Ригбай Куджюг: Алты ваджра өлеңі, 1990.

Пайдаланылған әдебиеттер

Және де.

Осылайша.

Сонымен қатар.

Бұл ретте.

Одан әрі.

Осыған байланысты.

Осы тұрғыдан алғанда.

Осы себепті.

Дегенмен.

Алайда.

Соған қарамастан.

Осының нәтижесінде.

Осылай болғандықтан.

Осыған сәйкес.

Осыған орай.

Осыған байланысты.

Осыған қатысты.

Осы мәселе бойынша.

Осы жағдайға байланысты.

Осы аспектіде.

Осы контексте.

Осы ескерісте.

Осы фактіні ескере отырып.

Осыған байланысты айтуға болады.

Сонымен.

Осылай.