Кіріспе
Индуизм философиялық ұғымы Упасана (санскритше: उपासना upāsanā) сөзбе-сөз "ғибадат ету" және "жақын отыру, назар аудару" дегенді білдіреді. Ол нысансыз нәрселерге, мысалы, Абсолюттік Өз, Қасиетті, Атман (Жан) Принциптеріне табынуды немесе медитациялауды білдіреді. Веданың қалған екі бөлігі Араньякалар және Упанишадтар деп аталады, кейде олар карма ханда (कर्म खण्ड, ритуалдық құрбандық бөлімі) және жняна ханда (ज्ञान खण्ड, білім және руханият бөлімі) деп аталады.
Upasana (Sanskrit: उपासना upāsanā) literally means "worship" and "sitting near, attend to". It refers to the worship of, or meditation on, formless things, such as Absolute Self, the Holy, the Atman (Soul) Principle, The other two parts of Vedas are called Aranyakas and Upanishads, sometimes identified as karma khaṇḍa (कर्म खण्ड, ritualistic sacrifice section) and jñāna khaṇḍa (ज्ञान खण्ड, knowledge, spirituality section).
Этимология
Санскрит тіліндегі "Упасана" сөзінің тамыры "уп" және "асана" (ас) болып табылады, бұл "біреудің жанына жақын отыру, оған құрметпен қызмет ету" дегенді білдіреді. Олденберг "Упасана" сөзін оның түбірі "Упас" арқылы түсіндірді, неміс тілінде "Verehren", яғни "құлшылық ету, құрметтеу, бағалау" деп аударады, және Ведалық мәтіндерде осы құлшылық пен құрметтеу Абсолютті Өзім, Киелі, Атман (Жан) Принципі сияқты формасыз нәрселерге бағытталғанын нақтылады. Бұл мәтіндер "Упасана" ұғымын ұсынады, ол ішкі және зихи ұғымға медитативтік құрметті ертерек физикалық құлшылық түрлерінен, нақты құрбандықтар мен Ведалық құдайларға жасалған сыйлықтардан ажырату үшін қолданылады. Шейер басқаша пікір білдірді, ол "Упасана" Ведалық контексте неміс тіліндегі "Umwerben" немесе "Bedrängen" сөздеріне, яғни метафизикалық Жанға, Абсолютті Өзімге (Брахманға) үміт пен тілекпен құдайылап сүйісу және талап етуге жақын екенін айтты. Шейер сондай-ақ "Упасана" – психологиялық әрекет екенін, сонымен қатар Рену оның этимологиялық аспектін одан әрі дамытқан процедура екенін мәлімдеді.
Ойлану және сәйкестендіру
Қазіргі заманда Упасана сөзі көбінесе медитациялық сипаттағы құдайға табыну әдістерін (Бхакти) білдіреді. Вернер оны «медитация» деп аударса, Мюрти «ойланатын нәрседе сананың тұрақтылығы» деп аударады. Упасана кейде Пуджа деп те аталады. Дегенмен, ресми Пуджа – Үнді философиясындағы құдайға табынудың бір түрі ғана. Пол Деуссен мәтінге қарай «Упасананы» «медитация» және «ғибадат ету» деп аударады. Упасана ұғымы Веда дәуірінде кең тараған дәстүрге айналды. Эдвард Крангл шолуында Упасананың Веда мәтінінде бастапқыда «құрбандықтың орнына атқарылатын амал» ретінде дамығанын, онда Араньякалардың символдық медитациясы, нақты құрбандық рәсімі орнына, сол құрбандықтың сауабын алуға мүмкіндік бергенін айтады. Уақыт өте келе, бұл идея рәсім туралы ойланудан, оған байланысты идеялар мен түсініктерді бойға сіңіруге және медитациялауға ауысты. Бұл Веда дәуіріндегі маңызды эволюцияны білдіруі мүмкін – діни құрбандықтардан рухани идеяларды зерделеуге көшу. Ол жүйелі медитация мен өзімен біртүтас болудың күшті түріне айналды. Ади Шанкара Упасананы «біреу немесе бір нәрсе туралы ойлану» деп сипаттады, ол ұқсас негізгі түсініктердің үзіліссіз тізбегінен тұрады, оларға мүлдем жат түсініктер араласпайды, және бұл жазбаларда келтірілген нұсқауларға сәйкес келеді. Бұл – «не туралы ойланса да» толыққанды сәйкестендірілген, өзіндік санамен біріктірілген және денемен өзіндік сананы біріктіргендей болатын шоғырлану күйі. Әртүрлі жіктемелер ұсынылған. Мысалы, Веданың бастапқы бөлігі – мантралар мен дұғалар жинағы Самита деп аталады, ал Брахманалар – ырымдарға түсіндірмелер жинағы – рәсімдік карма ханда деп аталады. Ритуалдар мен метафоралық амалдар бөлігі Араньякалар, ал білім мен руханилық бөлігі – Упанишадтар джняна ханда деп аталады. Кейде Упасана тараулары Араньякалардың ішінде кездеседі. Мысалы, Ригведадағы алғашқы бес кітабы – Айтарея Араньяка деп аталады. 2-ші және 3-ші кітаптары теософиялық, ал 2-ші кітаптың алғашқы үш бөлімі Прана Упасана деп аталады (сөзбе-сөз мағынасы – «өмірлік энергияға құдайға табыну»). Екінші кітаптың соңғы үш бөлімі – Айтарея Упанишад. Ригведаның 3-ші кітабында Самхита Упасана (сөзбе-сөз мағынасы – «біртұтас құдайға табыну») деп аталады. Ригведада көптеген кітаптар бар, олардың ішінде көптеген Упасаналар мен Упанишадтар кездеседі. Басқа Ведалар да ұқсас құрылымды ұстанады, онда олар рәсімдер мен амалдар (Араньякалар), құдайға табыну және бағдарланған бхакти (Упасаналар), сондай-ақ философиялық және абстрактілі руханилық бөлімдері (Упанишадтар) туралы бөлімдер ұсынады.