Кіріспе
1972 жылы Дэвид Боуидің "Ziggy Stardust" әнін ағылшын әнші-әндер авторы Дэвид Боуи 1972 жылы шыққан "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" альбомы үшін жазған. Боуи мен Кен Скотттың бірлескен продюсерлігімен, ол 1971 жылдың қараша айында Лондонның Trident Studios студиясында Мик Ронсон, Тревор Болдер және Мик Вудмансиден құралған "The Spiders from Mars" тобымен бірге жазды. Әннің мәтіні Зигги Стардуст туралы, ол өзге планеталық тіршіліктердің елшісі қызметін атқаратын екі жынысты рок жұлдызы. Бұл кейіпкерге ағылшын әншісі Винс Тейлор, сондай-ақ Legendary Stardust Cowboy және Кансай Ямамото әсер еткен. Зигги бұл альбомда ертерек таныстырылса да, бұл ән оның маңызды бөлігі болып табылады, жұлдыздың өркендеуі мен құлдырауын өте шынайы бейнелейді. Музыкалық тұрғыдан алғанда, бұл ән ата-ана альбомы сияқты глэм-рок стилінде, және Ронсонның гитара рифіне негізделген. Жарыққа шыққаннан бері "Ziggy Stardust" музыка сыншыларынан жоғары баға алды, көптеген адамдар оның сюжетін, гитара рифін және топтың орындалуын жоғары бағалады. Ән Боуидің ең үздік әндерінің тізіміне енгізілді, ал кейбіреулер оны барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп санайды. Rolling Stone журналы 2010 жылы оны "Барлық заманның 500 ең ұлы әні" тізімінде 282-орынға қойды. Бұл ән сонымен қатар Рок-н-ролл Даңқы залының рок-н-роллға әсер еткен 500 әнінің тізіміне енген Боуидің төрт әнінің бірі. Боуи бұл әнді Ziggy Stardust және 1978 жылғы сахналық турларында жиі орындады, сондай-ақ 2000-шы жылдардағы турларында да орындады. 1982 жылы ағылшын готикалық рок тобы Bauhaus бұл әнді кавер жазды; олардың нұсқасы Ұлыбритания сингл чартында 15-орынға жетті. Боуидің түпнұсқалық жазбасы ешқашан жеке сингл ретінде шығарылмаса да, 1972 жылы тікелей орындалған нұсқасы 1994 жылы Францияда "Santa Monica '72" бутлег альбомын насихаттау үшін сингл ретінде жарық көрді. Ән содан бері көптеген жинақ альбомдарда пайда болды және бірнеше рет қайта жаңартылды, соның ішінде 2012 жылы оның 40 жылдығына арналған қайта жаңарту; бұл қайта жаңарту 2015 жылы шыққан "Five Years (1969–1973)" жинағына енгізілді.
"Ziggy Stardust" is a song written by the English singer songwriter David Bowie for his 1972 album The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Co produced by Bowie and Ken Scott, he recorded it at Trident Studios in London in November 1971 with his backing band the Spiders from Mars—comprising Mick Ronson, Trevor Bolder and Mick Woodmansey. Lyrically, the song is about Ziggy Stardust, a bisexual alien rock star who acts as a messenger for extraterrestrial beings. The character was influenced by English singer Vince Taylor, as well as the Legendary Stardust Cowboy and Kansai Yamamoto. Although Ziggy is introduced earlier on the album, this song is its centrepiece, presenting the rise and fall of the star in a very human like manner. Musically, it is a glam rock song, like its parent album, and is based around a Ronson guitar riff. Since its release, "Ziggy Stardust" has received widespread acclaim from music critics, with the majority praising its story, guitar riff and the band's performance. The song has since been included on lists of Bowie's greatest songs, and by some as one of the greatest songs of all time. Rolling Stone ranked it number 282 on their list of The 500 Greatest Songs of All Time in 2010. The track is also one of four of Bowie's songs included in The Rock and Roll Hall of Fame's 500 Songs that Shaped Rock and Roll. Bowie performed the song frequently on the Ziggy Stardust and 1978 Stage tours, and again during his tours in the 2000s. The song was covered by the English gothic rock band Bauhaus in 1982; their version peaked at number 15 on the UK Singles Chart. While Bowie's original recording was never released as a single, a live version from 1972 was released as a single in France in 1994 to promote the bootleg album Santa Monica '72. The song has since appeared on multiple compilation albums and has been remastered several times, including in 2012 for its 40th anniversary; this remaster was included in the box set Five Years (1969–1973) in 2015.
Құрамы
Боуи "Ziggy Stardust" және "Lady Stardust" әндерін бір-бірінен "күн ішінде" 1971 жылдың басында жазды. Биограф Николас Пеггтің сөзіне қарағанда, ол Боуидің баспагері Chrysalis-те 1971 жылдың сәуір айында тіркелген, Hunky Dory (1971) үшін жазу сессияларынан бұрын. Боуи 1971 жылдың ақпан және наурыз айларында Лондондағы Radio Luxembourg студиясында "Moonage Daydream" және "Hang On to Yourself" әндерін өзінің тобы Arnold Corns-пен бірге демо жазба ретінде жазды. Бұл демо 1990 жылы Ziggy Stardust-тың Rykodisc CD нұсқасында бонус трек ретінде жарық көрді. Демо сондай-ақ 2002 жылы шыққан Ziggy Stardust – 30th Anniversary Reissue бонус дискісінде де қолданылды. Альбомдық нұсқасы 1971 жылдың 11 қарашасында Лондондағы Trident Studios-та жазылды. Кен Скоттпен бірлесіп продюсерлік жасаған Боуи оны Мик Ронсон, Тревор Болдер және Мик Вудмансиден құралған "Spiders from Mars" тобымен бірге жазды. Музыкалық тұрғыдан алғанда, бұл ата-ана альбомы сияқты глэм-рок ән, ол тоникалық және доминантты аккордтарды қамтитын рифке негізделген (соңғысы "шекемен соғылған 4-ші нотамен"), содан кейін C-ден A минорына дейін "өзгермелі бас партиясы" жүреді, осылайша бастапқы нотаға оралады. Биограф Марк Шпиц рифті "бірден танылатын, алғашқы, бірақ күрделі" деп сипаттайды. Ронсон негізгі рифті электр гитарада орындайды, ал Боуи электр гитараның үстінен араластырылған акустикалық он екі тартылған гитарада ойнайды. Американдық рок-тобы The Byrds-тен шабыт алған екінші электр гитара рифі, Doggett "jingle jangle" деп атаған, сонымен қатар, дыбыстың арасында жасырынып қалады. Rolling Stone журналының Ричард Кромлин тректе 1970 жылғы "The Man Who Sold the World" әнінің "әдемі, өлшенген, көмескі электрлі" дыбысын байқайды. Боуи өзінің "алыс галактикадан келген метеор сияқты" деп сипаттаған даусымен, "өзінің кейіпкерін анықтайтын сөздермен" әнді бастайды: "Ziggy гитарада ойнады". Ән сол сөздерді қайталап аяқталады, бірақ Боуи нотаны "қарсылықпен" ұстап тұрады; дауысы сырғып кеткеннен кейін, Ронсон гитарамен кіріп, сол күйде сырғиды. Doggett соңғы секундтарды былайша сипаттайды: "Содан кейін, винилге түсірілген ең тамаша үзілістердің бірінен кейін, "Suffragette City" естілді".
Әндер мәтіні
Ән Боуидің өзге есімі Зигги Стардусты, ғарыштан келген жаратылыстардың хабаршысы болып табылатын рок-жұлдызды суреттейді. Кейіпкер ағылшын рок-н-ролл әншісі Винс Тейлордан шабыттанды, Боуи оны Тейлордың психикалық күйзелісінен кейін кездестірді, ол өзін құдай мен ғарыштан келген жаратылыстың араласуы деп есептеді, бірақ Тейлор кейіпкердің қалыптасуының бір бөлігі ғана болды. Боуи Тейлорға сілтеме жасағанда өзін "жалаңаш мессия" деп сипаттайды. Басқа да ықпалдарға Легендарлық Stardust Cowboy және Кансай Ямамото кірді, ол тур кезінде Боуи киген костюмдерді жасады. Боуи Rolling Stone журналына "Зигги" есімін "Z әріпімен басталатын сирек кездесетін христиан есімдерінің бірі" деп айтты. Кейінірек, 1990 жылы Q журналына берген сұхбатында, Зигги атты тігінші дүкенінен шабыттанғанын түсіндірді, ол пойызбен бара жатып көріп, ұнады, себебі ол "Игги [Поп] есімімен байланысты болды, бірақ ол тігінші дүкені болды, мен ойладым, бұл әңгіме киім туралы болады, сондықтан оны Зигги деп атау менің кішкентай әзілім болды. Осылайша Зигги Стардуст – бұл әртүрлі нәрселердің жиынтығы". Альбомда Зигги Стардуст кейіпкері үшінші тректе "Moonage Daydream" тікелей таныстырылады. Дегенмен, "Ziggy Stardust" альбомының баянының орталық бөлігі болып табылады, толық "туылғаннан өлімге дейінгі хронологияны" ұсынады. "Ziggy Stardust" және "Lady Stardust" альбомдық тректері Зиггидің екі түрлі бейнесін көрсетеді. Автор Питер Доггеттің айтуынша, "Lady Stardust" аяқталмаған әңгімені ұсынады, "көңіл көтерілмейтін, меланхолиялық сезімнен басқа ештеңе жоқ", ал "Ziggy Stardust" Зиггидің өрлеуі мен құлдырауын өте шынайы түрде көрсетеді. О'Лири әннің баяндаушысы нақты емес екенін атап өтеді: ол Зигги туралы ойларын білдіретін тыңдаушы болуы мүмкін, Spiders тобының мүшесі немесе тіпті Зиггидің "ұмытылған естеліктері" болуы мүмкін. Зиггиде рок-жұлдызының көптеген қасиеттері бар: есірткіге тәуелділік, үлкен мүшесі және "бөлмеден шығуға тым шаршаған күй". Ол "сол қолымен" гитарада ойнайды, Доггет пен Пеггтің пікірінше, бұл американдық гитарист Джими Хендрикстен шабыттанған, сондай-ақ "бізді вудуға сендірді" және "балалардың қолынан" "өлтірілді" деген сөздер де осыдан алынған. Зигги "жақсы жабдықталған" және "қардай ақ күйдірілген" теріге ие, Пеггтің пікірінше, бұл "Игги Поптың сахналық бейнесінің жыныстық тартымдылығын" көрсетеді. Пегг Velvet Underground тобының Лу Ридтің "осылай жүкті адам келді" деген сөзінде де болғанын атап өтеді. Ол өзін "Назз" деп сипаттайды, бұл американдық комедияшы лорд Баклидің Мәсіхке берген лақап аты (назареттік ретінде), сондай-ақ Тодд Рундгрен мен Элис Купердің бұрынғы топтарының аты; Купер 1965 жылы "Spiders" деп аталған топтың да басшысы болған. Доггет Иса мен Зигги оқиғасының ұқсастығын атап өтеді: Исаның оқиғасы өліммен аяқталады, содан кейін "күнәкар дүние, жақтастар, күмәнданушылар және қазіргі заманғы иконалардың ерте өлімімен байланысты барлық басқа да заттар" келеді, Мэрилин Монро, Джеймс Дин, Хендрикс, Элвис Пресли, Джон Леннон және Курт Кобейн сияқтыларды айтады. Пеггтің пікірінше, "өз эгосымен махаббаттасу" деген сөз Джим Моррисон мен Мик Джаггерге қатысты, бірақ "талапкерлердің тізімі әлі де толықтырылып жатыр". "Зигги санасына сіңді" деген сөз "Queen Bitch" трегінен "Сіздің күлкіңіз олардың миына сіңді" деген сөзді қайталайды.
Шығару және қабылдау
Мен «Зигги Стардаст» менің мансабымды дамытқанына ешқандай таң қалмадым. Мен толығымен сенімді пластикалық рок-жұлдызды жасадым. Әннің түпнұсқасы ешқашан жеке ән ретінде жарық көрмеген. Ultimate Classic Rock журналы «Ziggy Stardust» әнін 1970-ші жылдардың ең жақсы он глэм-рок әнінің тізімінде екінші орынға қойды, Марк Болан жазған T. Rex тобының «20th Century Boy» әнінен кейін. Classic Rock журналының Иан Фортнамы альбомдағы барлық әнді нашардан жақсыға қарай бағалап, осы әнді төртінші орынға қойып, оның сюжетін, Ронсонның гитарадағы шеберлігін және Боуидің вокальдық өнерін жоғары бағалады. 2018 жылы NME журналы Боуидің 40 ең ұлы әнінің тізімінде «Ziggy Stardust» әнін 20-шы орынға орналастырып, Ронсонның гитара риффін рок музыкасының ең ұлыларының бірі деп атады. Rolling Stone журналы осы әнді «роктың ең ерте және ең жақсы күшті балладаларының бірі» деп сипаттады. 2010 жылы ән олардың «Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні» тізімінде 282-ші орынды иеленді. Ultimate Classic Rock әнді 1970-ші жылдардың ең жақсы 200 әнінің тізіміне енгізіп, Боуидің «ең ұлы альбомының» орталық бөлігі ретінде, «бір жағынан, бұл Боуидің ғарыш арқылы үдетілген тарихы, онжылдық оған не ұсынса да, дайын» деп жазды. Ән – Рок-н-ролл Даңқы залының «Рок-н-роллға әсер еткен әндер» тізіміне енген Боуидің төрт әнінің бірі.
Тірі нұсқалар және кейінгі релиздер
Боуи әнді BBC радио бағдарламалары үшін жазды: 70-ші жылдардың дыбыстары: Джон Пил және Боб Харрис 1972 жылдың 11 және 18 қаңтарында. 1972 жылдың 16 мамырында ол әнді тағы да орындады, «70-ші жылдардың дыбыстары: Джон Пил» бағдарламасында, ол бір аптадан кейін, 1972 жылдың 23 мамырында эфирге шықты. 18 қаңтар мен 16 мамырдағы жазбалар 2000 жылы «Bowie at the Beeb» альбомында, ал 11 қаңтардағы жазба «BBC Sessions 1969–1972 (Sampler)» альбомына енгізілді. Боуи осы әнді «Ziggy Stardust Tour» (1972–1973) кезінде орындады, және оны «Ziggy Stardust: The Motion Picture» (1983) және «Live Santa Monica '72» (2008) альбомдарында тыңдауға болады. 1978 жылғы «Stage Tour» турнесінен орындалған нұсқалар «Stage» (1978) және «Welcome to the Blackout» (2018) альбомдарында жарық көрді. 1990 жылы осы әнді ешқашан орындамауға серт бергеніне қарамастан, ол 2002 жылы Боуидің «Heathen Tour» турнесінің соңғы әні болды. Бакли осы турдағы орындалуын «жүрек тоқтатарлық» деп сипаттайды. Боуи әнді 2000 жылы «Glastonbury Festival» фестивалінде орындады, ол 2018 жылы «Glastonbury 2000» альбомында, сондай-ақ 2003 жылғы «Reality Tour» турнесінде де орындалды. Ол турдан алынған орындалу 2010 жылғы «A Reality Tour» DVD және сол атаудағы альбомға енгізілді. Жарық көргеннен бері «Ziggy Stardust» әні көптеген жинақ альбомдарында пайда болды, оның ішінде «Changesonebowie» (1976), «Changesbowie» (1990), «The Best of David Bowie 1969/1974» (1997), «Best of Bowie» (2002), «Nothing Has Changed» (2014) және «Legacy» (2016) альбомдары бар. Ән, «Ziggy Stardust» альбомымен бірге, бірнеше рет қайта жаңартылды (ремастеринг), оның ішінде 1990 жылы Rykodisc компаниясымен, ал 2012 жылы оның 40 жылдығына арналған ремастеринг жасалды. 2012 жылғы ремастеринг және 2003 жылғы продюсер Кен Скотт жасаған ремикс 2015 жылы «Five Years (1969–1973)» жинағына енгізілді.
Баухаус нұсқасы
Ағылшын готик-рок тобы Bauhaus "Ziggy Stardust" әнінің нұсқасын өзінің сегізінші синглы ретінде жазды. Топ Боуиді құдай санады, барабаншы Кевин Хаскинс өзінің "Bauhaus Undead: Баухаустың көрнекі тарихы мен мұрасы" кітабында 1983 жылғы готикалық қорқыныш фильмінің түсірілімінде Боуи басты рөлде ойнаған кезде, марқұм әнші-күйшімен алғаш рет кездескенін еске алады: "Біз бәріміз Боуидің жанкүйерлері едік және пост-панк дәуірінің көптеген музыканттары сияқты, Боуидің "Starman" әнін "Top of the Pops" бағдарламасында орындауы – өміріміздегі маңызды және терең өзгеріс болды. Сондықтан біз қуандық десек, тіпті жеткіліксіз болар еді". Фильмде топ 1979 жылғы "Bela Lugosi's Dead" әнін Боуи кейіпкері бар түнгі клубта орындады. Түсірілім аяқталғаннан кейін топ Боуимен жеке кездесті. Ол Хаскинске темекі жақты, ол жұлдыздан қатты әсерленді. Боуи сондай-ақ топқа, шамамен 20-ға жуық түсірілімдегі актерлермен бірге, 1973 жылғы "Pin Ups" альбомына әндерді таңдауының себептерін айтты. AllMusic-тің Дейв Томпсонның сөзінше, топ мүшелері Хаскинс пен Дэниел Эш Лондонның Trident Studios студиясында "Ziggy Stardust" әнін "әдемі әзіл" ретінде орындағанда, "әртүрлі сыншылар Баухаусты осымен салыстырып жатқан" "көшбасшы" әншіге деген құрмет көрсетуге тырысқан. Таспалар іске қосылып, олар әнді естігеннен кейін "үлкен қызығушылық" білдірді және оны Джон Пилге арналған келесі BBC сессиясында орындауға шешім қабылдады. Bauhaus 1982 жылы сессияда "Ziggy Stardust" әнінің нұсқасын жазды. Олардың нұсқасы готик-рок және пост-панк жанрларына жатқызылды. Топ 1982 жылдың тамызында Лондонның Камден базарындағы Roundhouse-та осы әнге музыкалық бейнебаян түсірді. Мик Калверт режиссерлік еткен бейнебаян толыққанды "имитациялық концерт" пен "көтеріліс" тудырған жанкүйерлерді көрсетті. AllMusic-тің Нед Раггет Bauhaus-тың "Ziggy Stardust" әнін "ядролық қуатқа ие болған нұсқа" деп бағалады. 12 дюймдік синглде "Party of the First Part" әні мен 1967 жылғы Velvet Underground тобының "I'm Waiting for the Man" әнінің тікелей орындалуы бар. Бұл топқа "Top of the Pops" телешоуына қатысуға мүмкіндік берді. Синглдің сәттілігі 1982 жылы шыққан "The Sky's Gone Out" альбомын Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде төртінші орынға көтерді, бұл топтың ең үлкен жетістігі болды. Бұл жазба кейіннен топтың 1989 жылғы "Swing the Heartache: The BBC Sessions" альбомына енді. Боуидің 1973 жылғы "Cracked Actor" әнінің элементтерін қамтитын тағы бір студиялық нұсқасы 1981 жылғы "Mask" альбомының 2009 жылғы қайта шығарылымында жарық көрді.