Кіріспе

Мажар епископы және шейіт Қасиетті Бистрик (лат. Beztertus Nitriensis, Bestredius, Bestridus, Bestricus, Bistridus, Bistritus; мажарша Beszteréd, Besztrik, Besztríd; 1046 жылы қайтыс болды) – Нитра епархиясының епискобы және шейіт.

Бистриктің епископтығы

Бистрик, болжам бойынша, славян немесе венгр тегінен шыққан. Әулие Бистрик қай жерде және қашан туғаны белгісіз, алайда ол 907 жылы Ұлы Моравия империясы құлағанға дейін Кирилл мен Мефодийдің миссиясында христиандығын қабылдаған аристократиялық отбасынан шыққан сияқты. Ол шамамен 10-шы және 11-ші ғасырлардың тоғысында Нитра маңында дүниеге келген болуы мүмкін. Бистрик Зобор аббаттығындағы Әулие Гиполита мектебін бітірген деп есептеледі. Осы кезде Кирилл мен Әулие Гораздтың шәкірттері Зобордан таралып, олардың ішінде Астрик, Прокоп, Сворад, Бенедикт және Маурус болды. Ол Венгрияның бірінші королі I Стефан венгр тайпаларын христиандыруға кіріскен кезде өмір сүрді. I Стефан шамамен 1034 жылы Бистрикті Нитра епископы етіп тағайындады (қазіргі Словакия).

Шейіт болу

Аңыз бойынша, Бистрик 1046 жылы қазіргі Будапешт маңындағы Дунай бойында Ватаның түркі тілдес тайпаларының көтерілісі кезінде епископ Герард Сагредо (Геллерт) және епископ Булдус (Буд) -пен бірге, болашақ король Андрей I-нің тағына отыру рәсіміне жол тартқанда қаза тапты. 1692 жылдан бері Хоффманның мыс гравюрасы ретінде белгілі. Әулие Бистрикке деген құрмет кеңінен таралмаған, бірақ Словакия мен Венгрияның барлық аймақтарында, сондай-ақ Австралия, Канада, Италия, Польша және АҚШ-тағы словак қауымдастықтарында оның шамамен екі ондаған бейнесі сақталған. Әулие Бистрикті фрескаларда, шыны терезелерде, қоңырауларда, әрі ағаш пен матаға салынған суреттерде көруге болады. 2006 жылдың 15 қыркүйегінде Словакиядағы Банска-Быстрица қаласына жақын Немцеде оған арналған алғашқы шіркеу ашылды. Әулие Бистрикке құлшылық ететін тағы бір шіркеу Хайна Нова Вес қаласында орналасқан. Бистрик үйі Чічманыда орналасқан.

Иконография

Қасиетті Бистрик епископ ретінде бейнеленеді, қолында кітап және епископтың мәртебесін көрсететін барлық атрибуттары бар: епископтың шапаны, митра, крозиер, қолғаптары мен сақинасы. Сол қолында кітаптан өзге, ол көбінесе қайтыс болған тәсілін символдайтын қылыш ұстайды. Кейде оны Дунай өзенімен саяхаттап келе жатқан қайықта суреттейді.

Тарихилығы

Бистрик Нитра епархиясының жазбаларында ғана емес, Ватикан Апостольдық архивінде де есімдері кездеседі. Оның ең алғашқы айрылысы 13 ғасырдағы Әйетті Жерард аңызында табылады. Аңыз 1046 жылғы венгр көтерілісі кезінде епископтар Булду мен Бистрик епископ Бенетті көтерілісшілерден құтқарған оқиғаны баяндайды. Кейінгі кезеңдердегі көптеген венгр жылнамалары, Әйетті Жерардтың шейіттігіне байланысты оқиғалардың аңыздық сипаттамасынан алынған, олардың ішінде Әйетті Бистриктің шейіттігі туралы айтылған. Ол сондай-ақ 14 ғасырлық Хроника Пиктумда, Буда жылнамасында, Дубник жылнамасында, Мюнхен жылнамасында, Генрих Мюгельннің неміс тіліндегі жылнамасында, сондай-ақ Йоханнес де Туроч пен Антонио Бонфинидің (1491–1496) жылнамаларында да есімдері тіркелген. Әйетті Бистрик Нитра епископы ретіндегі дәстүр көне заманнан келеді. Нитрадағы оның қатысуын дәлелдейтін ең алғашқы тарихи дереккөздер – Мелхиор Инхофердің 1644 жылы жазылған Annales ecclesiastici regni Hungariae еңбегі. Қазіргі тарихнама бойынша, Бистриктің тарихи тұлға екеніне сенімділік жоқ. Дегенмен, ол тарихи тұлға болуы мүмкін және шамамен 1034 жылы король Стефан I-ге қызмет еткен болуы мүмкін.