Кіріспе

Заңдар қақтығысындағы құқықтық стандарт

Заңдар қақтығысында әдеттегі тұрғылықты жері – нақты бір құқықтық дауды немесе құқықтық талапты анықтауға қолданылатын заңды анықтау үшін пайдаланылатын стандарт болып табылады. Ол осы мақсатта дәстүрлі түрде қолданылатын тұрақты мекенжай анықтау заңымен салыстырылады. Әдеттегі тұрғылықты жер тұрақты мекенжайға қарағанда талаптары аз, және ол болашақ ниетке емес, көбінесе өткен тәжірибеге баса назар аударады. Әдетте, адамның бір ғана әдеттегі тұрғылықты жері болады, онда ол әдетте тұрады және басқа жерлерден сапардан оралғаннан кейін қайта оралады. Бұл белгілі бір мерзімге «үй» деп есептелетін географиялық орын.

Сипаттама

Заңдар қақтығысында сотқа белгілі бір дауды немесе мәселені шешу үшін қандай заң қолданылуы керектігін анықтауға көмектесетін үш жеке байланыс факторы бар. Олар – азаматтығы, тұрақты тұрғылықты жері және әдеттегі тұрғылықты жері. Әдеттегі тұрғылықты жер – бұл үш фактордың ең жаңасы және көптеген Common Law жүйелерінде, сондай-ақ заңдар мен халықаралық конвенцияларда тұрақты тұрғылықты жерден гөрі көбірек қолданылатын фактор болып келеді.

Жалпы қағидалар

Әдеттегі тұрғылықты жердің халықаралық жағынан келісілген анықтамасы жоқ. Тіпті нақты юрисдикциялардың ішінде де көптеген соттар бұл терминді толыққанды анықтауға әлі жете қойған жоқ. Әдеттегі тұрғылықты жерді пайдаланатын көптеген ішкі заңдар мен конвенциялар, мысалы, Хаг жеке халықаралық құқық конференциясы да бұл терминді анықтамайды. Мұның себебі, «тұрғылықты жер және ұлттық еңбек» сияқты баламалы түсініктермен байланысты қатаңдықтан сақтану болуы мүмкін. Анықтаманың болмауы әдеттегі тұрғылықты жерді, қандай да бір юрисдикция оны байланыстыратын фактор ретінде қолданған жағдайда, соттардың түсіндіруіне қалдырады. Бұрынғы анықтамалар бойынша, әдеттегі тұрғылықты жерге ие болу үшін адамның белгілі бір жерде белгілі бір уақыт бойы физикалық тұруы қажет еді. Алайда, көптеген ғалымдар мен соттар мұныңмен келіспейді және бір адамның әдеттегі тұрғылықты жерін анықтауда бірқатар факторларды қарастыру қажет деп санайды; белгілі бір жерде өткізілген уақыт мөлшері осы факторлардың бірі болғанымен, шешуші фактор емес.

Тұрғылықты жерімен салыстыру

Тұрақты тұру фактіге байланысты; ол таза құқықтық ұғым бола алмайды және оны көрсететін нақты жағдайларға қатысты түрлі пікірлер бар. Тұрақты тұру туралы сот практикасының көп бөлігі оның негізінен объективті екенін көрсетеді, белгілі бір кезең бойы физикалық қатысудың куәлігін іздейді. Бұл әсіресе тұрақты тұру, адамның «әдеттегі өмір салтысын» талдауды талап ететін, әдеттегі тұрумен бірдей қарастырылса, дұрыс. Дегенмен, тұрақты тұру мен әдеттегі тұрудың бірдей екендігін барлығы мойындамайды, сондықтан тұрақты тұрудың әдеттегі тұру сияқты субъективті элементтері бар-жоғы күмәнді. Керісінше, таңдаулы мекенжайды анықтау үшін бір мемлекетте нақты фактілік негіз болуы керек, және ол animus semper manendi (белгісіз мерзімге тұру ниеті)мен бірге болуы тиіс. Бір тұлғаның бір мемлекетте үй салғанын дәлелдеу оңай болғанымен, екінші мемлекетте үй салу ниеті жоқ екенін дәлелдеу өте қиын. Сондықтан, тұрақты тұруды анықтау тесті, осы субъективті ниет элементісіз, талаптардан кем. Сот адамның өткен тәжірибесіне, болашақ ниетіне емес, көбірек назар аударады. Тұруға қазіргі ниетті растайтын дәлелдер де қарастырылуы тиіс фактор. Канада заңнамасында, Гаага конвенциясы сияқты халықаралық конвенциялардың үлгісімен, мекенжай тұрғылықты жерден гөрі, жеке байланыс факторы ретінде жиі қолданылады. Тұрақты тұру да заңда кеңінен қолданылады, себебі заң жобалаушылар осы терминді негізгі байланыс факторы ретінде пайдаланады. Мысалы, Федералдық ажырасу заңында бір жылдық тұрақты тұру провинциялық сотқа ажырасу ісін қарау және шешу құзыретін береді.

Гаага конвенциясындағы әдеттегі тұрғылықты жерді түсіндіру

Балаларды халықаралық ұрлаудың азаматтық аспектілері туралы Гаага конвенциясының 3-бабына сәйкес әдеттегі тұрғылықты жерін анықтау кезінде соттар Канаданың Жоғарғы Сотының Office of the Children's Lawyer v Balev, 2018 SCC 16 ісінде баяндалған гибридтік тәсілді қолдануға тиіс, бұл тәсіл баланың ең жақсы мүддесіне баса назар аударады. Конвенцияда әдеттегі тұрғылықты жерді анықтау үшін нақты тест қарастырылмаған, оның орнына, маңызды болуы мүмкін факторлардың толық емес тізімі бар. Бұл факторлардың маңыздылығы баланың жасына қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Сот ата-ананың ниетіне немесе баланың жаңа ортаға бейімделуіне ғана емес, барлық маңызды мән-жайларға назар аударуы керек. Қарастырылатын факторларға баланың А елімен байланысы мен жағдайлары, елдер арасындағы көші-қонның мән-жайлары, сондай-ақ баланың В елімен байланысы мен жағдайлары кіреді. Заң бойынша, бала әдеттегі тұрғылықты жері соңғы рет екі ата-анасымен бірге тұрған жері деп есептеледі; немесе ата-аналар бөлек тұрса, ажырасу туралы келісім бойынша, екінші ата-ананың келісімімен немесе сот шешімімен бір ата-анамен; немесе ата-анадан өзге тұлғамен тұрақты негізде немесе ұзақ мерзімге тұрған жағдайда әдеттегі тұрғылықты жері болып саналады.

Британдық Колумбия

Британдық Колумбияда әдеттегі тұрғылықты жер қазір бірқатар заңдарда, әсіресе провинциялық отбасылық құқық заңдарында қолданылады. Мысалы, Британдық Колумбияның Отбасылық құқық туралы заңы әдеттегі тұрғылықты жерді актінің өзіндегі жалғыз байланыс факторы ретінде пайдаланады және баланың әдеттегі тұрғылықты жерін анықтауда Онтарионың Балалар заңын реформалау заңымен ұқсас формулировка қолданады. Әдеттегі тұрғылықты жер – адамның тұрақты, әдетте немесе қалыпты түрде өмір сүретін жері. Әдеттегі тұрғылықты жерді құру үшін жай ғана тұрудан гөрі мықтырақ байланыстар қажет; бір жерден ғана өту әдеттегі тұрғылықты жерді белгілеу үшін жеткіліксіз. Халықаралық балаларды алып кету мәселелерінде Квебек апелляциялық соты әдеттегі тұрғылықты жерді анықтауда ата-аналардың емес, баланың нақты жағдайына назар аудару қажеттігін көрсетті; баланың жаңа ортаға бейімделуіне және интеграциялануына қажетті уақыт мерзімін, сондай-ақ баланың тұрғылықты жерімен шынайы және белсенді байланысын қарастыру керек. Тұрғылықты жердің әдеттегі болуы үшін белгілі бір деңгейде үздіксіздік болуы керек, бірақ жаңа әдеттегі тұрғылықты жерді орнату үшін ең төменгі мерзім талап етілмейді.

Манитоба

Манитоба провинциясы домициль және әдеттегі тұрғылықты жерді жалпы құқықтық тәжірибеде қолдануды «Домициль және әдеттегі тұрғылықты жер туралы» заңмен жойды. Заңға сәйкес, әдеттегі тұрғылықты жер заң арқылы анықталады, емес жалпы құқық арқылы. Заңда әр адамның әдеттегі тұрғылықты жерін анықтау негізі заңның 8(1) тармағында көрсетілген: 8(1) Әр адамның домицилі және әдеттегі тұрғылықты жері оның негізгі үйі орналасқан штат пен оның құрамындағы бөлімшеде және сол адам тұруға ниеттенетін жерде болады. (2) (1) тармақша мақсаты үшін, егер кері ниет көрсетілмесе, адамның негізгі үйі орналасқан штат пен оның бөлімшелерінде бекінді тұруға ниеттенгені болжанады.