Кіріспе

Френтани – Италия жарым аралының оңтүстік-шығыс жағалауын, Апеннин тауларынан Адриатика теңізіне дейін, сондай-ақ Апулия шекарасынан Марручиниге дейін қоныстанған итальян тайпасы. Батысында олар Самниттермен шектесіп, олармен тығыз байланыста болған және бастапқыда олардан тараған. Сондықтан Скилак осы жағалаудың барлық бөлігін – Апулиядан Пиценумға дейінгі шекараны Самниттерге жатқызады. Олардың нақты шекаралары айқын белгіленбеген, және ежелгі географтардың мәлімдемелерінде елеулі келіспеушіліктер бар: Ларинум, оның аумағымен (Тиферннен (қазіргі Бифернодан) Френтоға дейін созылған), кейбір авторлар Френтани қаласы деп атаса, ал басым пікір бойынша ол Апулия құрамына кірген, осылайша Тиферн өзені екі елдің шекарасы болды. Френтанидің солтүстік шекарасы да белгісіз; Страбон мен Птолемей оны Сагрус өзенінде (қазіргі Сангро) анықтауға келіседі, ал Плиний олардың шекараларын Атернға дейін кеңейтеді, ал Меланың мәліметінше, олар сол өзеннің де, Матриннің де сағаларын иеленген. Бұл мәлімдеме, әрине, дұрыс емес; Страбон нақты айтады, Марручини Атерннің оң жағалауын сағасына дейін бақылаған, ал Вестини сол жағалауға ие болған; демек, бұл халықтар Френтани мен Атерн сағасының арасында орналасқан болуы керек. Дегенмен, Плинийдің баяндамасы Страбон мен Птолемейдің баяндамасына қарағанда шындыққа жақын; өйткені Ортона мен Анксанум (қазіргі Ланчано) екеуі де Сагрустың солтүстігінде орналасқан, олар Френтани қалалары болғандығы анық. Птолемей осы халыққа соңғысын нақты жатқызады, ал Страбон да Ортонаны Френтанидің порты немесе теңіз бекеті деп атайды, бірақ оны Сагрус өзенінің оңтүстігіне қате орналастырады. Осыдан олардың шекарасы Атернге бірнеше шақырымға жақын болған, бірақ тікелей оған жанаспаған деген қорытынды шығады. Батыста олар Самниттерден анық табиғи шекарамен бөлінбеген болуы мүмкін, бірақ Апенниннің төменгі беткейлерін, сондай-ақ одан теңізге дейін созылған төбелі аймақтарды иеленген, ал таулардың биік және орталық қырлары Самниум құрамына кірген.

Қатысуы және тарихы

Френтанилер Страбонмен нақты Самнит халқы деп аталады, және ол оларды көршілес тайпалар – Марруцинилер, Пелигнилер, Марсилер және Вестинилерден ерекшелендіреді, олармен олардың көптеген ортақ белгілері болған. Дегенмен, олар тарихқа өз ұлттық ұйымдары бар жеке халық ретінде кіреді; және олар бір кезде Самнит конфедерациясының төрт тайпасының бірі болған болса да, Риммен қақтығысқа келген кезде бұл жағдай өзгерген сияқты. Самниттер мен римдіктер арасындағы ұзақ соғыс кезіндегі олардың мінез-құлқы осыны куәландырады. Шындығында, 319 ж.б.д., олардың аты тарихта алғаш рет кездескенде, олар Римге қарсы қаруланған, бірақ тез жеңіліп, бағындырылды; ал бірнеше жылдан кейін (304 ж.б.д.), Екінші Самнит соғысы аяқталғанда, Френтанилер Марсилер, Марруцинилер және Пелигнилермен бірге Риммен одақ жасасу үшін өз еріктерімен шықты, және кейіннен олар оған берік болды. Сондықтан, Пиррмен соғыста Френтани көмекшілерінің есімі бірнеше рет айтылады; және олардың офицерлерінің бірі, Облак Вольсиний есімді, Гераклея шайқасында көзге түсті. Олар Екінші Пунит соғысында Римге адалдықтарын одан да анық көрсетті, Канна шайқасынан кейін көптеген итальяндық одақтастар, оның ішінде Самниттердің көп бөлігі Ганнибалға кеткен кезде, олар Римді қолдады. Осы кезеңде олар саяси қарым-қатынастарында көршілері Марруцинилер, Пелигнилер және Вестинилермен, Самнит туыстарынан гөрі жақын болды: сондықтан, Полибий итальяндық одақтастардың күштерін санағанда Френтанилерді Марсилер, Марруцинилер және Вестинилермен бірге жіктейді, ал Самниттерді бөлек есептейді. Адалдығымен мақтанғандарына қарамастан, Френтанилер 90 ж.б.д. Ұлы әлеуметтік соғыста итальяндық одақтастардың жалпы көтерілісіне қатысты: алайда, олар ерекше рөл атқармаған сияқты, және олар көршілес тайпалармен бірге римдік азаматтық құқығын алған деген қорытындыға келуге болады. Сондықтан, бірнеше жылдан кейін Цицерон олардың бірнеше басшыларын Ларринумдық Клуенцийдің ісін қолдауға жібергенін айтады. Олардың аумағы Юлий Цезарь Азамат соғысының бастапқы кезеңінде (49 ж.б.д.) қарсылықсыз кесіп өтті, және бұл олардың аты тарихта соңғы рет кездескен кездері. Олардың аумағы Марруцинилер, Пелигнилер, Марсилер және т.б. аймақтарымен бірге Августың төртінші провинциясына біріктірілді. Бірақ кейінірек ол Самниймен қайта біріктіріліп, сол провинцияның губернаторының билігіне берілді.

География

Френтанидің аумағы көбінесе төбелі, бірақ құнарлы. Оны көптеген өзендер кесіп өтеді, олардың бастаулары Самнийдің биік тауларында, ал Френтани жері арқылы Адриатика теңізіне құяды: Тиферннен басқа, олардың елінің оңтүстік шекарасын құрайтын, Триний (қазіргі Тригно) – Плинийдің сөзіне сүйенсек, аузында жақсы порты болған; және Сагрус (Сангро), ол Гистоний (қазіргі Васто) мен Ортананың арасында Адриатика теңізіне құяды. Табула Путингериянада Ортона мен Анксанумның арасында орналасқан өзеннің аты да көрсетілген, ол Клоторис деп аталған. Атауы, мүмкін, бұзылған; бірақ бұл өзен (егер оның орналасуына сенімді болса) Мор болуы мүмкін, ол Ортонадан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде Адриатика теңізіне құяды. Адриатиканың осы бөлігінің жағалауында ерекше белгілі бір ерекшеліктер жоқ, сондай-ақ жақсы табиғи бейіштер де кездеспейді. Өзендердің құятын жерлері және Термолидің (ежелгі Бука) мен Пунта-делла-Пеннаның екі иендегі шығыңқы бөліктері ғана кемелерді тоқтатуға қолайлы орындарды ұсынады.

Қалалар

Ежелгі жазушылардың айтуынша, Френтани қалаларының саны көп емес, бірақ аймақтың топографиясы кейбір жергілікті тарихшылардың туысқандық ынтасы мен ерте жазушылардың жариялаған жазбаларына сену арқасында шатастырылған, олардың жалған екеніне күдік тудырады. Италияның осы бөлігінің тумасы Доменико Романеллидің 1809 жылғы «Antichità Frentane» еңбегі сынға түспейтін жұмыс, бірақ автордың адасуына негізінен 18 ғасырдың итальяндық тарихшысы Полидоро ұсынған жазулар мен құжаттар себеп болды, ол оларды қасақана жасаған немесе кем дегенде өз мақсатына сай етіп бұрып, өзгерткен болуы мүмкін. Теңіз жағалауында (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Ортона, Хистоний және Бука қалалары орналасқан. Бірінші екеуінің орны анықталған – Ортона ежелгі атауын сақтап, Хистонийдің қираған жерлері Вастода сақталған. Бірақ Буканың орнын анықтау қиын, алайда оның Термолиде орналасқан болуы мүмкін. Көптеген жазушыларды Вилла Санта-Марияның жанында орналастыруға итермелеген аргументтер негізінен жоғарыда аталған жалған жазбаларға сүйенеді. Романелли мен Крамер Термоли орнында болған деп санайтын Интерамна қаласы туралы мәліметтер де сол сенімсіз дереккөзден алынған. Жазу шынайы болған жағдайда да, бұл Интерамна Праэтути тайпасының танымал қаласы болуы мүмкін. Френтанидегі маңызды ішкі қала – Анксанум (Ланчано) болды. Одан басқа, Плиний елдің ішкі аумағында «Carentini supernates et infernates» және Lanuenses қалаларынан да хабар береді. Біріншісі (көрінетіндей, Каретини немесе Карричини сөздерінің бұрмалануы), ал екіншісі басқа дереккөздерде кездеспейді, сондықтан олардың орнын анықтау мүмкін емес. Ал, «Tabula» Паллан атты жерді көрсетеді, оның басқа ешқандай айғағы жоқ. Бірақ Романеллидің сөзіне сүйенсек, оның орны Монте Паллано деп аталатын жерде, Атессадан оңтүстік-батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан. Осы автордың айтуынша, бұрынғы бекет Анум деп аталған, бұл атау бұзылған болуы мүмкін, бірақ нақты оқылуы белгісіз. Антониннің саяхат жолдарында көрсетілген Uscosium қаласы Хистонийден Апулияға қарай 15 миль қашықтықта орналасқан. Осы қашықтыққа сәйкес, ол Синарка өзенінің оң жағалауында, Термолиден оңтүстік-батысқа қарай 9 шақырым жерде, бірақ Гуглионези аумағында орналасқан, онда ежелгі қаланың қалдықтары сақталған деп есептеледі.

Ақша шығару

Оскан жазуымен "Френтрей" деп жазылған мыс монеталар бар, олар кейбір авторлардың айтуынша Апулиядағы Ферентум қаласына емес, Френтани халқына тиесілі болуы мүмкін. Басқалары бұл монеталар Френтани халқының Frentrum аталған астанасының бар екенін көрсетеді деп санайды, және осы қала Ливийдің "Френтаниларды жеңіп, қаланың өзін толығымен бағындырды" деген сөздерінде айтылған қала болуы мүмкін, бірақ қаланың аты аталмайды. Ларинум қаласы б.з.д. III ғасырға жататын монеталарды шығарған, онда латын тілінде "LARINOR(VM)" деген жазу бар.