Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Имманенттік жазықтық – француз философы Жиль Делездің метафизикасы немесе онтологиясының негізін қалаушы ұғым. Имманенттілік, яғни ішінде болу немесе ішкі қалыптасу, әдетте трансценденттілікке қарама-қарсы келеді, ол шектен шығу немесе сыртқа қашуды білдіреді. Делез "өмірге сырттан келген жағдайлар немесе одан тысқары нәрселер ретінде ауытқуларды, қайталауларды, құлдырауларды, қатыгездіктерді немесе жай ғана мүмкіндіктерді қарастырудан бас тартады; өмір мен өлім – тілеудің бір бөлігі немесе имманенттік жазықтықтың көрінісі". Бұл жазықтық – таза имманенттілік, яғни толыққанды ену немесе сіңу, трансценденттілікті нақты айырмашылық ретінде, Декарттық немесе басқаша мойындамайтын имманенттілік. Сондықтан таза имманенттілік көбінесе таза жазықтық, шексіз кеңістік немесе маңызды немесе құрылымдық бөлінісі жоқ тегіс кеңістік деп аталады. "Имманенттілік: Өмір" атты соңғы мақаласында Делез былай деп жазды: "Имманенттілік тек өзіне ғана имманентті болмағанда ғана, біз имманенттік жазықтық туралы сөйлей аламыз".
Plane of immanence is a founding concept in the metaphysics or ontology of French philosopher Gilles Deleuze. Immanence, meaning residing or becoming within, generally offers a relative opposition to transcendence, that which extends beyond or outside. Deleuze "refuses to see deviations, redundancies, destructions, cruelties or contingency as accidents that befall or lie outside life; life and death [are] aspects of desire or the plane of immanence." This plane is a pure immanence which is an unqualified immersion or embeddedness, an immanence which denies transcendence as a real distinction, Cartesian or otherwise. Pure immanence is thus often referred to as a pure plane, an infinite field or smooth space without substantial or constitutive division. In his final essay entitled Immanence: A Life, Deleuze wrote: "It is only when immanence is no longer immanence to anything other than itself that we can speak of a plane of immanence."
Таза жазықтық ретінде имманенттілік
Имманенттік жазықтық метафизикалық тұрғыдан Спинозаның бір ғана субстанциясына (Құдай немесе Табиғат) сәйкес келеді, себебі имманенттік субстанцияға ішкі емес, керісінше, имманенттік – өзінің субстанциясы, яғни өзіне-өзі ішкі. Таза имманенттілік осылайша, философиялық тұрғыдан трансценденттікке сенудің дұрыстығына ғана емес, сонымен қатар дуализм мен идеализмге де салдарларын тигізеді. Ақыл енді денеден (дуализм) ерекшеленген жеке өріс ретінде, немесе сыртқы объектілер мен құбылыстардың бір жақты субъективті түсіндірілуінің алғы шарты ретінде қарастырылмайды (идеализм). Осылайша, барлық нақты айырмашылықтар (ақыл мен дене, Құдай мен материя, ішкі және сыртқы, т.б.) біркелкі жазықтыққа, яғни қарсылықсыз имманенттілікке дейін құлап немесе тегістеледі. Сәйкестік принципіне орай, имманенттік жазықтығы көбінесе тұтастық жазықтығы деп аталады. Геометриялық жазықтық ретінде ол ешқандай жақтан ақыл-оймен жобаланбаған, керісінше абстрактілі немесе виртуалды жоба болып табылады; Делеуз үшін бұл – метафизикалық немесе онтологиялықтың өзі: формасыз, біртұтас, өзін-өзі ұйымдастыратын процесс, ол әрқашан өзін сапалық тұрғыдан ерекшелендіреді. Сондықтан «Мың жазық» (Феликс Гуаттаримен бірге) ең басты формалар, трансценденттік субъектілер, бастапқы генезис және нақты құрылымдар мәселелерін жояды: «Мұнда енді формалардың дамуы да, субъектілердің қалыптасуы да жоқ. Құрылым да жоқ, генезис те жоқ». Осы тұрғыдан Гегельдің Рухы (Geist), өзінен-өзі шеттеуге ұшырап, материалдық тарих арқылы өзінің сызықтық диалектикасы арқылы өзімен қайта табысады, таза имманенттілікпен үйлесім таппайды, себебі ол алдын ала белгіленген формаға немесе тәртіпке, атап айтқанда Рухтың өзіне сүйенеді. Керісінше, имманенттік жазықтығында күштердің, бөлшектердің, байланыстардың, қарым-қатынастардың, әсерлердің және өзгерістердің күрделі желілері ғана бар: «Бейнесіз элементтер арасында, немесе кемінде салыстырмалы түрде бейнесіз элементтер, молекулалар мен барлық түрдегі бөлшектер арасында қозғалыс пен тоқтау, жылдамдық пен баяулық қатынастары ғана бар. Ұжымдық жиынтықты құрайтын, субъектісіз жекелендірулер, әсерлер ғана бар. Біз бұл жазықтықты, ені мен бойы, жылдамдығы мен жекелендірулері ғана белгілі жазықтықты, тұтастық немесе құрастыру жазықтығы деп атаймыз (ұйымдастыру немесе даму жоспарынан айырмашылығы)».
The plane of immanence is metaphysically consistent with Spinoza’s single substance (God or Nature) in the sense that immanence is not immanent to substance but rather that immanence is substance, that is, immanent to itself. Pure immanence therefore will have consequences not only for the validity of a philosophical reliance on transcendence, but simultaneously for dualism and idealism. Mind may no longer be conceived as a self contained field, substantially differentiated from body (dualism), nor as the primary condition of unilateral subjective mediation of external objects or events (idealism). Thus, all real distinctions (mind and body, God and matter, interiority and exteriority, etc.) are collapsed or flattened into an even consistency or plane, namely immanence itself, that is, immanence without opposition. The plane of immanence thus is often called a plane of consistency accordingly. As a geometric plane, it is in no way bound to a mental design but rather an abstract or virtual design; which for Deleuze, is the metaphysical or ontological itself: a formless, univocal, self organizing process which always qualitatively differentiates from itself. So in A Thousand Plateaus (with Félix Guattari), a plane of immanence will eliminate problems of preeminent forms, transcendental subjects, original genesis and real structures: "Here, there are no longer any forms or developments of forms; nor are there subjects or the formation of subjects. There is no structure, any more than there is genesis." In this sense, Hegel’s Spirit (Geist) which experiences a self alienation and eventual reconciliation with itself via its own linear dialectic through a material history becomes irreconcilable with pure immanence as it depends precisely on a pre established form or order, namely Spirit itself. Rather, on the plane of immanence there are only complex networks of forces, particles, connections, relations, affects and becomings: "There are only relations of movement and rest, speed and slowness between unformed elements, or at least between elements that are relatively unformed, molecules, and particles of all kinds. There are only haecceities, affects, subjectless individuations that constitute collective assemblages. We call this plane, which knows only longitudes and latitudes, speeds and haecceities, the plane of consistency or composition (as opposed to a plan(e) of organization or development)."
Таза имманентті өмір сүру философиясы ретінде
Ұшақ ұғымының өзі маңызды, себебі ол имманенттілікті тек ішкі ғана емес, сонымен қатар үстіндегі, сондай-ақ байланысты ретінде қарастыруды білдіреді. Объект үлкен жүйеде ғана емес, сонымен бірге сол жүйеден туындайды, оған, онымен және оны арқылы тұрақты түрде әрекет етеді, өзінің қоршаған ортасын имманентті түрде картаға түсіреді, өзінің динамикалық күштерін және кинетикалық қатынастарын, сондай-ақ осы күштер мен қатынастардың салыстырмалы шектерін ашады. Осылайша, трансценденттік принциптерге, санаттарға немесе нақты бөліністерге, атомдық жабылудың салыстырмалы үзілістеріне немесе экрандарына теориялық сүйенбестен, имманенттілік ұғымы философиялық трансцендентализмнің кез келген артықшылығын жақсырақ алмастыра алады: «Абсолютті имманенттілік өзінің ішінде болады: ол бір нәрседе немесе бір нәрсеге қатысты емес; ол объектіге тәуелді емес және субъектіге тиесілі емес. Егер имманенттілік деңгейінен тысқары шыққан субъект немесе объект жалпыға ортақ субъект ретінде немесе имманенттілік тағайындалған кез келген объект ретінде қарастырылса, имманенттілік бұрмаланады, себебі ол трансценденттікке еніп кетеді». Соңында, Делёз таза имманенттілік пен өмір бір-бірін шартсыз түрде болжайды дейді: «Біз таза имманенттілік – ол ӨМІР, басқа ештеңе емес дейміз. Өмір – имманенттіліктің өзі, абсолютті имманенттілік: ол толық күш, толық қуаныш». Имманенттілік этикасы жақсылық пен жамандық, дұрыс пен бұрыс туралы үкімдерге, трансценденттік үлгіге, ережеге немесе заңға сүйенуді жоққа шығарады. Керісінше, тірі нәрселердің әртүрлілігі мен оқиғалардың ерекшелігі имманентті бағалаудың (этика) және имманентті эксперименттің (шығармашылық) нақты әдістерін талап етеді. Бұл екі ұғым Делёздік этиканың негізін құрайды.
The concept of the plane itself is significant as it implies that immanence cannot simply be conceived as the within, but also as the upon, as well as the of. An object is not simply within a larger system, but folds from that very same system, functioning and operating consistently upon it, with it and through it, immanently mapping its environment, discovering its own dynamic powers and kinetic relations, as well as the relative limits of those powers and relations. Thus, without a theoretical reliance on transcendent principles, categories or real divisions producing relative breaks or screens of atomistic enclosure, the concept of the plane of immanence may replace nicely any benefits of a philosophical transcendentalism: "Absolute immanence is in itself: it is not in something, to something; it does not depend on an object or belong to a subject. When the subject or the object falling outside the plane of immanence is taken as a universal subject or as any object to which immanence is attributed, immanence is distorted, for it then finds itself enclosed in the transcendent." Finally, Deleuze offers that pure immanence and life will suppose one another unconditionally: "We will say of pure immanence that it is A LIFE, and nothing else. A life is the immanence of immanence, absolute immanence: it is complete power, complete bliss." An ethics of immanence will disavow its reference to judgments of good and evil, right and wrong, as according to a transcendent model, rule or law. Rather the diversity of living things and particularity of events will demand the concrete methods of immanent evaluation (ethics) and immanent experimentation (creativity). These twin concepts will become the basis of a lived Deleuzian ethic.