Кіріспе

Элис Уокердің "Күнделікті қолдану" атты қысқа әңгімесі. Ол алғаш рет 1973 жылғы сәуір айында Harper's Magazine журналында жарияланған және Уокердің "Махаббат пен қиындықтар" атты қысқа әңгімелер жинағына енген туынды.

Кейіпкерлер

Ди: Ол білімді афроамерикандық әйел және миссис Джонсонның үлкен қызы. Өзінің мәдени өзіндігін қабылдау үшін Ди есімін Вангеро Ливаникхи а Кеманжоға (африкалық есім) өзгертуге, мұсылман еркегіне үйленуге және анасының үйінен заттарды алып, көрмеге қоюға тырысады. Осы әрекеттері анасы мен Мэггимен қарым-қатынасын шиеленістіреді. Ол сырт келбетімен әдемі және талғампаз. Миссис Джонсон: Ол "ірі денелі, сүйектері мықты, жұмыспен тәлімделген, қажырлы еңбекке дайын қолдары бар әйел" деп сипатталады.

Тақырыптар

Бұл әңгіменің негізгі тақырыптарының бірі – адамның өзінің тамырымен, мұрасымен байланысы. Әңгімеде Дидің анасы отбасылық дәстүрлерді сақтап, оларға жақын болды, ал Ди өзінің африкалық түбін тереңірек зерттеуді жөн көрді. Дидің көзқарасы ерекше, оның идеалдары анасы мен Мэггидің пікірлерінен өзгеше, әсіресе мәдениетті сақтау және оны қалай істеу керектігі тұрғысынан. Ди (Вангеро) отбасылық ескерткіштерді тек үйінде "көркемдік құндылығы үшін" көрнектеуге ниетті, ал Мэгги мен анасы бұл заттарды "жақындарының естелігін сақтағандықтан" қадір тұтады.

Көрініс

Бұл оқиға бірінші тұлғада, ананың көзімен және пікірімен баяндалады. Мэгги мен ана Дидің келуін күтіп отырғанда, ананың ойы Ди туралы түрлі ойлар мен естеліктермен толады, бұл оқырманға Дидің өзімшіл және бейжай екендігі туралы объективті көзқарас береді. Оқырман бір ғана көзқарасқа ие болғандықтан, Дидің шынымен осы қасиеттерді көрсетіп-көрсетпегені немесе ананың үлкен қызы туралы пікірі бізге таңылғандығы белгісіз. Кейбіреулер ананың Ди мен Мэггиді дұрыс бағалай алмайтынын, өйткені өзінің әлсіздіктеріне байланысты деп санайды. Ана Дидің семіз және қабақты екенін айтады, сондай-ақ Дидің анасының сыртқы келбетіне ұялатынын сездіреді. Екінші жағынан, Мэри Хелен Вашингтонның «"Күнделікті қолдану" – суретшінің портреті» атты мақаласында оқиғаға көбірек көркемдік және мәдени тұрғыдан қарастырылады. Мақалада Ди «материал жинау үшін үйіне оралатын» суретші ретінде сипатталады, бұл Дидің африкалық мәдениетін тереңірек түсіну үшін үйіне келгенін көрсетеді. Ди есімін африкалыққа жақынырақ есімге өзгертіп, африкалық киім кигеніне қарамастан, ол өзінің мәдениеті туралы толық білімге ие емес. Осы себепті ана Ди емес, Мэггиді көрпелерді алуға таңдайды, себебі Мэгги олардың мәдениетін көбірек бағалайды және біледі, сондай-ақ оқиғада айтылғандай, Ди қатыспаған кезде осы көрпелерді жасауға қатысқан. Хьюстон А. Бейкер мен Шарлотта Пирс Бейкердің «"Күнделікті қолданудағы стиль және қасиеттілік"» атты мақаласында Ди немесе Вангеро «құдайша» деп аталады. Мақалада бірнеше үзінділер келтіріліп, Ди/Вангероның 1960-1970 жылдардағы қара нәсілдік националистерге қосылғаны және атын да, стилін де өзгерту арқылы оны көрсеткені айтылады. Мақала Ди/Вангероны осы қозғалыстың белсендісі ретінде емес, «мода жасаушылардың ықпалындағы адам» ретінде қарастырады, бұл оқиғада көрпе туралы айтқан сөздерінен көрінеді, оны ол кейін қызу пікір таласынан кейін «ескірген және сәннен шыққан» деп сипаттады. Дидің жаңа аты «Wangero Leewanika Kemanjo» дұрыс жазылмаған, бұл оқырманға оның африкалық мәдениет туралы көп білмейтінін көрсетеді.

Символизм

Бұл әңгімедегі бір символ – төсеніш. Төсеніштің өзі – өте құнды, мағыналы және тарихы бар нәрсе. Оның құрамында Дидің әжесі киген киімдері, сондай-ақ Дидің бабасы Азамат соғысында киген униформаның бөліктері бар. Бұл төсеніш әйелдердің тарихты ұрпақтан ұрпаққа мұра ретінде жеткізу үшін тапқан шығармашылықтарын көрсетеді. Ди осы төсеніштерді жасаумен мақтанады, оны қоғамға қызмет етудің бір жолы деп санайды. Хаким шаштараз бен Вангеро өзінің киімдері, сәлемдесулері және мінез-құлқымен қара күш қозғалысын бейнелейді. "Күнделікті қолдану" шығармасындағы тағы бір символ – аула. Аула оқиғада маңызды рөл атқарады және "кеңейтілген тұрғын бөлме" деп сипатталады. Анасы мен Мэгги Дидің келуіне дайындалып ауланы тазалап, Ди кеткеннен кейін де сағаттап аулада отырады. Аула анасы үшін ойлауға арналған орын, ол өзін көбінесегінен де әдемі деп елестете алады, сонымен қатар отбасы үшін жасаған барлық жақсылықтарын есіне алады.

Қалпақ

Африка-америкалық қауымдастықта әйелдер Америкаға құл ретінде әкелінгеннен бері тігізгіштік дәстүрін сақтап келеді. Тігізгіштік – матадан жасалған бөліктерді біріктіріп, әсемдік пен тұрмыстық мақсатта қолданылатын жамылғы жасауды қамтиды. Африка-американдық әйелдер, көбінесе дауыссыз "дүниежүзінің қамыры" саналады, аналық ата-бабаларынан осындай шығармашылық мұраларды мұра еткен және олардың тігізгіштері қара халқының мұрасын көрсетеді. Африка-американдық әйелдердің дауысы тігізгіштеріне сіңіріліп, олардың мәдени өткенін айтады. Сэм Уитситттің айтуынша, тігізгіш афроамерикандық әйелдердің өмірін көрсетеді: тігізгіш – "оның тарихы, тарих және дәстүрін" бейнелейтін символ. Тігізгіштік арқылы өзін-өзі білдіру әйелдерге қоғам рұқсат еткен жалғыз құрал арқылы өмірлерін басқаруға мүмкіндік берді. Тігізгіштің қоғамдық сипаты әйелдер арасындағы бауырластық байланысты нығайтып, маргиналды әйелдерді құлдықтан күштілікке жетеледі. Тігізгіштік бұл әйелдерге ақтардың үстемдігімен күштелген құлдықтың отарлаушылық тәжірибесін бақылауға мүмкіндік берді. Тарихи тұрғыдан қара нәсілділерге жасалған қысым нәтижесінде мақта мен индиго бояуы сияқты өнімдер пайда болды. Африка-американдық құлдар матадан тігізгіш жасап, табиғатпен байланыс орнатып, құлдық арқылы орнатылған үстемдік қарым-қатынасты алмастырды. Қара құлдар көбінесе қоғамдық тігізгіштік жиналыстарына қатысып, бұл қысымға ұшыраған әйелдерге қадағалаусыз әлеуметтік байланыс құруға мүмкіндік берді. Осылайша, тігізгіштік африкалық-американдық құлдар үшін бауырластық ынтымағының символына айналды. Сонымен қатар, тігізгіштік мәдени және саяси өзгерістерге жауап ретінде қызмет етіп, саяси пікірталасқа мүмкіндік берді. Қара әйелдер тігізгіштікті активизмнің құралы ретінде пайдаланды: олардың тігізгіштерінде құлдыққа қарсы ұрандар жиі бейнеленген. Алайда, тігізгіштік патриархалды қоғамның үстемдігін де көрсетеді. Әйелдер көбінесе тігізгішті үйренуге мәжбүр болды, бұл оқу мен жазудың "еркек" іс-әрекетінің орнына айналды. Дженнифер Мартин өзінің "Тігізгіш бауырластықты, күштілікті және табиғатты Әлиса Уокердің "Көк түсті гүл" және "Күнделікті пайдалану" шығармаларында байланыстырады" деген мақаласында былай деп түсіндіреді: "Әйелдер бұл үштіктің күшіне қатысқанда, олар өмірлерінің бөліктерін біріктіріп, бөлшектенуден бірігуге көшуге оңтайлы арнаны ұсынады. Мартин тігізгішті әйелдер мен қыздар арасындағы байланысты қамтамасыз етеді, өйткені африкалық-американдық қоғамда әйелдер көбінесе қысымға ұшырайды. Бұл да ана мен Мэггидің өздерінің мұраларын неге соншалықты жақсы көретінін және Диден айырмашылығы, оны өмір сүруді жалғастыратынын түсіндіреді. Олар мұны бір-бірімен, ата-бабаларымен байланыста болудың, өткенді түзеудің және одан арылудың жолы деп санайды. Өздерінің мәдениетін көрсетіп, онымен өмір сүру арқылы олар өздеріне не болғанына қарамастан, шын мәнінде кім болғандарын ешқашан жоғалтпағанын көрсете алады. Олар үшін бұл қозғалысты және толықтықты сезінуді символдандырады. "Күнделікті пайдалану" шығармасында тігізгіш қара халқының мұрасының символы ретінде бейнеленген. Мама Джонсонның тігізгіштері ұрпақтар аралық әйелдер арасындағы байланысты білдіреді: оларды әже Ди тігіп, кейіннен мама мен оның әпкесі Биг Ди жамылғысы болды. Тіпті бір тігізгіште олардың Арғы атасы Езраның Азамат соғысы кезінде киген киімінің бөлігі бар. Бұл тігізгіштер оларды жасаған әйел бауырластардың шығармашылығын білдіреді, алайда, Маманың қыздары Мэгги мен Ди оларға мүлдем басқаша қарайды. Ди өзінің отбасына барып, отбасының өткендегі бұйымдарын жинап, оларды мұражайдағыдай дәлдікпен үйінде көрсетуді қалайды. Дэвид Коуарт атап өткендей, "Кейіпкер [Ди] тігізгіштерді әлсіз мұраның бөлігі ретінде мойындайды, бірақ ол сол мұраны қаншалықты бұзғанын көре алмайды". Әңгімедегі ең басты оқиға - Дидің емес, Мамидің Магиге тігізгіштерді беруі - тігізгіштердің функционалдығының өкілі ретінде қарастырылады. Ди бұл тігізгіштерді музейге қоюға лайық деп санайды ("Маги бұл тігізгіштерді бағалай алмайды! Ол күнделікті өмірде оларды қолдану үшін жеткілікті артта қалады."), ал Мэгги оларды үйдегі заттар ретінде қарастырады ("Мен оларды ұзақ уақыт бойы сақтап отырдым, ешкім оларды қолданбайды. Мен оларды [Маги оларды 'күнделікті пайдалану' үшін қолданады] деп үміттенемін!"). Мама да, Мэгги де бұл тігізгішті ата-бабалары қолданғандай "күнделікті пайдалануға" арналған деп біледі.

Қабылдау

Сын тұрғысынан қарағанда, әңгімедегі басты тенденция Диді және оның жеке мәдениетін қайта орнықтыру жолын сынау болып табылады. Мэтью Муллинс өзінің «Текстпен қақтығысу, немесе Элис Уокердің «Күнделікті қолданысын» оқу үшін екеу қажет» атты эссесінде бұл көзқарас әділ емес екенін айтады. Мәтінді оқып, оқыту барысында ол Ди кейіпкерінің көпшілікке ұнамайтын кейіпкер екенін анықтады, Диді қорғағанда өзін аялау сезімін сезінгенін және «ешкімнің Диді шын мәнінде «жақсы көре алмайтынын»» айтты. Дегенмен, ол бұл Дидің іс-әрекеттерінің тікелей салдары емес, оның әңгімедегі бейнеленуінен туындайтынын атап өтеді. Ол мәтіннің өзі Диге деген жеккөрушілікті күшейтуге ықпал етеді: «Бірінші тұлғадағы баяндау, миссис Джонсонның [Мама] бір мезгілде баяндаушы да, кейіпкер де болуы, біздің Диге деген қабылдауымызға бірден және күшті әсер етеді». Муллинс бұл пікірін Уэйн Буттың «Фикцияның риторикасы» атты еңбегінен келтірген цитатасымен растайды, онда Бут былай дейді: «Ешбір баяндаушы тек сендіруге қабілетті емес: ол сенімді, адал немесе қарапайым, ақылды немесе ақымақ, хабардар, зиялы немесе шатасқан болуы мүмкін. Біз әдетте оған деген эмоционалдық және интеллектуалды реакциямызды оның кейіпкер ретіндегі бейнесі арқылы көреміз, бұл біздің оның баяндайтын оқиғаларға деген реакциямызға әсер етеді». Муллинс Дидің өзі немесе тіпті Мэгги баяндаушы болған жағдайда, кейіпкерлердің барлығына қатысты мүлдем басқа көзқарасқа ие болатынымызды атап өтеді. «Мәтін бізді Димен бірлесуден белсенді түрде алшақтатады», және осы көзқарас осы мәтін жарық көргеннен бері ғылыми зерттеулерді қалыптастырды. Джо Сарновски «Құтқару үшін жою: Элис Уокердің «Күнделікті қолданысындағы» идеализм мен прагматизм» атты мақаласында осы қайшылыққа назар аударады, бірақ оны бір қадам алға жылжытады, Дидің кемшіліктері жоқ деп айту наивтік болар еді, бірақ ол «әңгімедегі басқа кейіпкерлерге қарағанда, афроамерикалық қоғам мен мәдениетке қарсы күресте түзету шараларын анықтап, іздейді». Сарновскидің айтуынша, оның қатесі – идеализм мен прагматизмнің «бір-бірімен байланысқандығын» және «бірін басым ету екеуін де әлсірететіндігін» түсінбеуінде. Элейн Шоуолтердің «Күнделікті қолданыстағы квилт – метафора ретінде» атты еңбегінде Мама Маги анасы мен әжесі жасаған квилттерді қайта жасауға қабілетті болғандықтан, мәдениетті түсінетінін және оны сақтап қалатынын түсіндіреді.