Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы этникалық топ – гоффлдар немесе түсті терілі зимбабвийліктер – негізінен еуропалық және африкалық текті екенін айтатындар, Малави, Замбия және әсіресе Зимбабведе кездеседі. Олар көбінесе "түсті терілілер" деп аталады, бірақ кейбір түсті терілі қауымдастығының өкілдері өздерін "гоффл" деп атайды, алайда бұл термин жақын орналасқан Оңтүстік Африкадағы аралас нәсілді қауымдастығына қатысты емес. Бұл қауымға шона, солтүстік ндебеле, бемба, фенгу, британдықтар, африканерлер, Кейп түсті терілілері, Кейп малайлары, сондай-ақ португалдықтар, гректер, гоандықтар және үнді текті адамдар кіреді. Осындай аралас нәсілді қауымдастықтар Оңтүстік Африканың басқа да аймақтарында бар, әсіресе Оңтүстік Африканың Кейп түсті терілілерінде. "Гоффл" термині алғаш рет қашан қолданысқа енгені белгісіз, бірақ түсті терілілер арасында ол 1970 жылдардың ортасы мен соңында пайда болған. Олардың нақты санына анық цифр беру қиын, себебі кейбіреулері өздерін басқа этникалық топтардың мүшелері деп санайды.

Қазақстан

Орталық Африкадағы ең алғашқы түсті қауымдар Оңтүстік Родезияда (қазіргі Зимбабве) құрылды, негізінен Кап қаласынан келген африкандар мен басқа да оңтүстік африкалық қоныс салушылардың қызметшілері ретінде көшіп келгендердің арасынан. Оңтүстік Африкадан түстілердің көші-қоны Екінші Бур соғысынан кейінгі экономикалық төмендеуден кейін күрт өсті және ХХ ғасырдың басында да жалғасты. 1930 жылдарға қарай жергілікті түстілердің көпшілігі Оңтүстік Родезияда британдық әкімшілер мен отаршылдар мен жергілікті әйелдердің балалары ретінде дүниеге келді. Аралас некелер арқасында түстілердің саны шамамен 24 000-ға жетті, ал 1969 жылға қарай олардың 91% Родезия азаматтары деп есептелді, қалғандары Замбия, Малави және Оңтүстік Африкадан келгендер еді. 1965 жылы бір жақты түрде тәуелсіздігін жариялаған Оңтүстік Родезия түстілерді дәстүрлі африкалық өмір салтын ұстанбаған және мәдениеті еуропалық түбірге ие болған, аралас текті адамдар деп сақтады. Қара африкалық отбасыларымен бірге тұратындар, сондай-ақ еуропалықтар және азиялықтар сияқты сырт көрінісінен оларды ажырату мүмкін болғандар ескерілмеді. Мугабе Жошуа Нкомоның Зимбабве Африка халықтары одағынан (ZAPU) және бірқатар азшылық партиялардан келген қарсылыққа қарамастан, барлық адамға сай сайлау құқығымен өткен елдің алғашқы жалпы сайлауында жеңіске жетті. 1979 жылдың 31 желтоқсанына дейін Родезия сайлау жүйесінде тіркелген барлық түстілерге дауыс беруге рұқсат берілді, және олардың көпшілігі Родезия майданына қолдау көрсетті. Дегенмен, ZANU билікке келуі күдіспен қабылданды. Соғыс кезінде қара ұлтшылдар түстілерді отаршылдық нәсілдік иерархиядан заңсыз пайда алғандары үшін жиі айыптады, ал ZANU және ZAPU партизандық армияларына қосылуға тырысқандар көбінесе тыңшы деп ұсталды немесе өлім жазасына кесілді. Түсті жұмысшылар, әсіресе білімі төмендері, ақ бастықтардың жұмысындағы артықшылықтарын жойғаннан кейін жұмыс орындарынан айырылатынынан қорқады. Басқалары Мугабе билігінде тек қара нәсілділер ғана экономикалық пайда көретініне, ал олар мен басқа этникалық азшылықтар шығынға ұшырайтынына сенді. NAAC мәлімдеме жасап, "түсті адамдар көзге көрінетін және ауызша түрде қаралап, ксенофобиялық пікірлермен қоршалады" деді және оларды "Британияға қайтуға" шақырды. Бұл Солтүстік Родезияда туған жергілікті түстілерге қатысты үлкен бейтараптыққа әкелді, оларды отаршылдық шенеуніктер "жартылай тектілер", "англоафрикалықтар", "индоафрикалықтар" және "евроафрикалықтар" сияқты әртүрлі атаулармен сипаттады. Солтүстік Родезияның түсті халқы көбінесе британдық тегі бар есімдерді таңды, өйткені олар колонияның алғашқы пионерлері, әкімшілері мен лауазымды тұлғаларының ұрпақтары еді. Аралас балалардың британдық әкесі ерекше даулы мәселе болды, бұл түстілерге британдық азамат ретінде танылуға және британдық паспорт алуға мүмкіндік берді. Олардың өтініштері Колониялық кеңседен қабылданбады, ол оларды қара африкалықтарға ғана арналған қорғалған азаматтар деп санады. Солтүстік Родезияның Адамгершілікке қарсы қылмыстарды жойғызу туралы жарлығына сәйкес, ақ әйелдің қара еркекпен некеге тұруы немесе бірге тұруы қылмыс саналды. Ақ ерлер мен қара әйелдер арасындағы некелер ашық түрде тыйым салынбаса да, мемлекет тарапынан мойындалмады. ХХ ғасырдың басында Үндістаннан Сахара төменгі Африкадағы британдық тәуелділіктерге мигрант жұмысшылардың қоныс аударуы отаршылдық көші-қон үлгілерінің маңызды бөлігі болды; үндістер өздерінің үлкен отбасыларын күтіп-бағу үшін аз табыс табуға келді. Үнді бизнесмендерінің көпшілігі отбасымен келмеген бакалаврлар немесе үйленген еркектер еді, соның салдарынан олардың кейбіреулері африкалық әйелдермен бірге тұрды.

Демография

1973 жылы Родезиядағы барлық түстілердің 83,2% ірі қалалық халық орталықтарында тұрды, олардың көпшілігі Булавайода (6 630 түсті тұрғын) және Солсбериде (6 030 түсті тұрғын) шоғырланды. Ауылдық жерлерде шамамен 2 290 адам тұрды, олардың көп бөлігі фермаларда еңбек етті. Түстілер арасындағы әлеуметтік жіктелу күрделі. Колониялық кезеңде олар ең алдымен өз тегіндегі африкалық емес компонентке ұқсастық танытты, ал бірдей әлеуметтік-экономикалық ортада әлеуметтік мәртебе адамның ата-анасына байланысты болды. Замбия мен Малавиден келген британдық түкпілдер Ұлыбританиямен берік эмоционалды байланысты сақтайды. 1940 жылдардың соңында Үндістанның тәуелсіздік күресі күшейген кезде, Орталық Африкадағы түсті мектептер үндістандық оқытушыларды қабылдаудан бас тартып, «британ ұлтына деген махаббат пен патриотизм» олардың оқу бағдарламасының негізгі бөлігі екенін баса көрсетті. Африка құрлығының отаршылдықтан азаттығынан кейін түсті ата-аналар балаларын білім алу үшін Ұлыбританияға жіберу дәстүрі қалыптасқан. Ал кейбіреулері жергілікті білім ошақтарын бітірген соң жұмыс істеу үшін сол елге аттанады. Зимбабведегі түстілер дәстүрлі түрде рим-католик дінін ұстанады, бірақ айтарлықтай азшылық Англикан шіркеуіне де жатады.