Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Атауы
Датча атауы Стадиядан, Книд қаласының жанындағы ежелгі қаладан шыққан. Стадия Тадья, Дадья, Датча деп өзгеріп, соңында Датча болып қалыптасты. 20 ғасырдың басында қала мен Датча түбегінің екеуі де қысқа мерзімге Решадие деп аталды, бұл Осман сұлтаны Мехмед V Решадтың құрметіне жасалған. Кейбір карталарда түбек әлі де осы атпен көрсетілуі мүмкін; бүгінде Решадие қаланың бір ауданының аты.
The name Datça comes from Stadia, an ancient town near Cnidus. Stadia developed into Tadya, Dadya, Dadça, and then Datça. Both the town and the peninsula of Datça were called Reşadiye for a brief period in the beginning of the 20th century, honoring the penultimate Ottoman Sultan Mehmed V Reşad, and some maps may still refer to the peninsula under this name; today Reşadiye is the name of one of the quarters of the town.
География
Ұзын және тар Датча түбегі, бүкіл ұзындығы бойымен оңтүстікке немесе солтүстікке қарай бағытталған шағын шығанақтар мен иендердің контурларын қайталайды. Түбектің ені жартылай аралдың құрлыққа жалғасқан тарық жерінде бірнеше жүз метр ғана. Аудан мен түбектің батыс ұшындағы Текир деген жерде ежелгі Книдос қаласы орналасқан. Бұл жердің ежелгі қаланың бастапқы орны болған-болмағаны туралы пікірталас әлі де жүріп келеді, көптеген дереккөздер б.з.д. 4 ғасырының ортасына дейін Книдос қаласының түбектің ортасында, қазіргі аудан орталығына жақын орналасқандығын айтады. Түбектің шығыс ұшы 1,5 шақырымдық Бенчик шығанағымен белгіленген, ол құрлықпен жалғасқан тарық жерде аяқталады. Бұл нүкте – солтүстіктегі Гёкова шығанағы мен оңтүстіктегі Хисароню шығанағының кең көрінісін ұсынатын табиғи құбылыс. Ол Балықашыран (сөзбе-сөз, балықтың секіріп өте алатын жері) деп аталады және көбінесе шағын қайықтарды судан құрлыққа көшіруге қолданылады. Геродоттың айтуынша, б.з.д. 540 жылы парсылардың шапқыны кезінде книдтер осы жерде қорғаныс мақсатында және өз аумағын аралға айналдыру үшін канал қазуға тырысқан. Бірақ олар оракулға жүгінген, ол: "Егер құдайлар қаласа, сіздің жеріңізді аралға айналдырар еді. Тарық жерді бұзбаңыз" деген кеңес берген. Содан кейін олар парсыларға бас иді.
The long and narrow Datça Peninsula, whose outline follows the undulations of small bays and coves facing south or north all along its length which reaches near , corresponds almost exactly to the Datça district, with the addition beyond its isthmus of a small panhandle in the direction of the south east. The isthmus itself is only several hundred meters wide. The extreme end of the western tip of the district and the peninsula, the locality called Tekir, is the location of the ancient city of Knidos. There is an ongoing debate on whether or not this location was the original site of the ancient city, a number of sources claiming that until the mid 4th century BCE, Knidos was halfway along the peninsula, near the present day district center. The peninsula's eastern end is marked by the fjord like indentation of Bencik Cove, 1.5 km in length, at the end of which the narrow isthmus where it joins the mainland is found. This point is a natural curiosity which offers a wide view of the Gulf of Gökova in the north and the Gulf of Hisarönü in the south and is called Balıkaşıran (literally, the place where fish may leap across) and is also often used for the portage of small boats. According to Herodotus, during the Persian invasions in 540 BC, the Knidians had sought to dig a canal at this spot as a defensive measure and in order to transform their territory into an island. But an oracle was consulted who reportedly said "If the gods had so willed, they would have made your land an island. Do not pierce the isthmus." Whereupon they surrendered to the Persians.
Климат
Датчада жаз айларында ыстық, құрғақ Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) басылады, жазда өте ыстық және құрғақ, ал қыста жұмсақ және ылғалды болады.
Datça has a hot summer Mediterranean climate (Köppen: Csa), with very hot, dry summers, and mild, wet winters.
Елді мекен
Дача қаласының аудандары – Решадие, Эски Дача, яғни «Ескі Дача» және Искеле, «порт» – бір-бірінен шамамен бір мильге жуық қашықтықта орналасқан. 1928 жылы қала Дача деп аталғанда және аудан орталығына айналғанда Решадие бастапқы әкімшілік орталығы болды, бірақ кейін Искеле ауданына көшірілді. Қала орталығынан Дача өзені (түрікше – Datça Çayı) қысқа боймен өтеді. Дача ауданында жарым арал бойымен орналасқан тоғыз ауыл бар: Кумалы, Емечик, Хызыршах, Каракой, Кызлан, Месудие, Синды, Якакой, Языкой. Тарихи тұрғыдан алғанда, Дача түбегінде шағын жағалау участаларынан басқа екі құнарлы аймақ бар. Шығыс жартысы – құрғақ, таулы және сирек қоныстанған. Батыс бөлігі де таулы, кейбір жерлері 1000 метрден асып кетеді, бірақ батыс жағындағы оңтүстік бөлігінде Паламутбүкү жеріндегі жағалауға дейін жеткен және «Бече» (бес ауыл) деп біріктірілген ауылдар тобын қолдайтын кең сулы жерлер бар. Олар: Месудие, Синды, Якакой, Языкой, Кумалы. Теңіз жағасына жақын орналасқан Месудие ауылында ауылдық қауымға тиесілі пирс бар. Ауылдың шығанағы Хайытбүкү деп аталады. Батысқа қарай орналасқан Паламутбүкүде де қайықтарды тоқтатуға арналған шағын айлақ бар. Паламутбүкү бүгінде ұзын жағажайы бар демалыс орны. Екінші, ірі құнарлы аймақ жарым аралдың ортасында, екі жартысын бөлетін және Дача қаласын орталыққа алған ортаңғы тасқынның оңтүстік-батысында орналасқан. Аймақтың үміткерлік әлеуетін 1880 жылдары гидрограф Томас Абель Б. Спратт былай деп атап өтті:
The quarters of the city of Datça are Reşadiye, Eski Datça 'Old Datça' and İskele 'quay', separated by about a mile from each other. Reşadiye was the original administrative core when the town was renamed Datça and turned into a district center in 1928, before it was moved to İskele quarter. The center town is crossed by the short course of the Datça Stream (Datça Çayı in Turkish). The Datça district has nine villages scattered along the peninsula. These are; Cumalı, Emecik, Hızırşah, Karaköy, Kızlan, Mesudiye, Sındı, Yakaköy, Yazıköy. Historically, apart from small coastal patches, Datça Peninsula has two fertile areas along its length. The whole of the eastern half is bare, mountainous and scarcely inhabited. The western part is also mountainous, rising in places over 1,000 meters, but has towards its western end on the south side a considerable extent of well watered land reaching to the coast at Palamutbükü locality and supporting a group of villages known collectively as Betçe (the five villages). These are; Mesudiye, Sındı, Yakaköy, Yazıköy, Cumalı. The village of Mesudiye, very near the sea shore has a jetty owned by the community of villagers. The village's bay is called Hayıtbükü. Palamutbükü locality, more to the west, also has a little pier which allows boats to moore. Palamutbükü today is a holiday village with a long beach. The second and larger area of good land is in the middle of the peninsula southwest of the median isthmus dividing the two halves and centered on the town of Datça. The region's promising potential was noted already in the 1880s by the hydrographer Thomas Abel B. Spratt in the following terms:
Осы ауылдардың жалпы орналасу үлгісіне назар салғанда, таңдалған жерлер ешқашан тікелей жағалауда емес, әрқашан теңізден бір миль немесе одан да көп қашықтықта және төбелердің салыстырмалы түрде қауіпсіз биіктігінде орналасқан. Бұл себебі ежелден бері қарақшылардың қаупі болды, олар Оңтүстік-Батыс Түркияның және көптеген аралдар мен оның табиғи кеңейтулері болып табылатын көптеген аралдардың күрделі геологиясының арқасында үлкен артықшылыққа ие болды, бұл орта Кариб теңізінен ешқандай айырмашылығы жоқ. Пираттық әрекеттер ХХ ғасырдың басына дейін, әсіресе Осман империясының әлсіреуі кезінде маңызды қауіпсіздік мәселесі болып қала берді және көбінесе шетелдік араласуды қажет етті.
A point of note on the general settlement pattern of these villages is that the locations chosen were never in the immediate coastline, but always at a mile's distance or more from the sea and at a relatively safe altitude on the slopes of a hill. The reason was from times immemorial was the fear of pirates, advantaged as they were by the intricate geology of shores of southwestern Turkey and of the many islands and islets that are its natural extensions, in an environment not unlike that of the Caribbean Sea. Piracy remained a serious security problem well until the beginning of the 20th century and especially during the weakening of the Ottoman Empire and the issue often necessitated foreign intervention.
Туризм
Дача түбегі туристер арасында, әсіресе теңіз саяхатшылары арасында танымал, себебі оның көптеген шағын шығанақтары мен үлкен ойыстары бар, олар Түркияның оңтүстік-батыс жағалауындағы "Көк круиз" бағдарламасының бөлігі ретінде жарнамаланады. Қайықтар (әдетте гулеттер) Бодрум, Мармарис немесе Дачадан жүзеді. Мармарис пен Дача арасындағы жолдың кейбір бөліктері қиын. Дәстүрлі елді мекендерден басқа, түбекте онға жуық жаңадан салынған демалыс шаруашылықтары да бар. Дача 2013 жылдан бері тауға өрмелеуге танымал орынға айналды, ең көп сұраныс күзден көктемге дейін.
Datça Peninsula is popular among tourists, especially by mariners, because of its many coves and larger bays, which are promoted as part of the Blue Cruise along Turkey's southwest coast. Boats (usually gulets) depart from Bodrum, Marmaris, or Datça. The road from Marmaris to Datça is rough in parts. Apart from the traditional settlements, there are also a dozen recently constructed vacation villages on the peninsula. Datça has become a major rock climbing destination since about 2013, most popular from fall to spring.
Орман өрттері
2012 жылдың 29 тамызында Датка қаласының Емечик ауылында 75 гектар орман өртенді.
On 29 August 2012, a fire in the town of Emecik, Datca burned 75 hectares of forest.
Белгілі жергілікті тұрғындар
Түрік әдебиетінде Датча ақын және, әсіресе Шекспирді аударған шебер аудармашы Кан Юсельмен байланысты. Ол өмірінің соңғы онжылдықтарын Датчада өткізіп, сонда жерленген.
In Turkish literature, Datça is associated with the poet and the accomplished translator (notably of Shakespeare) Can Yücel who spent the last decades of his life in Datça and is also buried here.