Кіріспе
Лакандық психоанализдегі тұжырымдама. Төрт дискурс – француз психоаналитігі Жак Лакан әзірлеген тұжырымдама. Ол төрт негізгі дискурс түрі бар екенін айтты. Ол төрт дискурсты – Ұстаз, Университет, Истериялық және Аналитик деп атады және олардың бір-бірімен динамикалық қарым-қатынаста екенін ұсынды. Лаканның төрт дискурс теориясы алғаш рет 1969 жылы жасалды, бұл Францияда 1968 жылдың мамырындағы әлеуметтік толқуларға жауап ретінде болған болуы мүмкін, сонымен қатар ол Эдип кешенінің дәстүрлі түсіндірмесіндегі кемшіліктерді анықтағаннан кейін дамыды. Төрт дискурс теориясы оның "Психоанализдің кері жағы" (L'envers de la psychanalyse) және "Радиохабарлама" (Radiophonie) семинарларында ұсынылған, онда ол "дискурс" терминін интерсубъективтілікке негізделген әлеуметтік байланыс ретінде қолдана бастайды. Ол дискурс терминін тілдің жеке тұлғадан тыс сипатын көрсету үшін пайдаланады: сөз әрқашан басқа субъектіні білдіреді.
Four discourses is a concept developed by French psychoanalyst Jacques Lacan. He argued that there were four fundamental types of discourse. He defined four discourses, which he called Master, University, Hysteric and Analyst, and suggested that these relate dynamically to one another. Lacan's theory of the four discourses was initially developed in 1969, perhaps in response to the events of social unrest during May 1968 in France, but also through his discovery of what he believed were deficiencies in the orthodox reading of the Oedipus complex. The four discourses theory is presented in his seminar L'envers de la psychanalyse and in Radiophonie, where he starts using "discourse" as a social bond founded in intersubjectivity. He uses the term discourse to stress the transindividual nature of language: speech always implies another subject.
Психоанализдің ресми түрде қалыптасу қажеттілігі
Төрт баяндаманың дамуына дейін клиникалық психоанализдің басты нұсқауы Фрейдтің Эдип кешені болды. Лаканның 1969–70 жылдарғы семинарында Лакан, Фрейд шақырып алған қорқынышты Эдип әкесінің араласу кезінде-ақ қасарысқа ұшырағанын айтады. Бұл қасарыс физикалық емес, символдық болды. Анализшілердің психоанализге өздерінің қиялдағы түсініктерін және невроздық ойларын проекциялауға бейімділігін тоқтату мақсатында Лакан психоанализ теориясын математикалық функциялармен формальдастыруға ұмтылды, сондай-ақ Фердинанд де Соссурдің семиологиясына жаңаша назар аударды. Бұл ақпарат таратылғанда оқытудың ең төменгі деңгейі жоғалмайтынын қамтамасыз етеді, сонымен қатар талдаушының ассоциацияларын шектеу үшін тұжырымдамалық құрылымды ұсынады.
Құрылымы
Дискурс, ең алдымен, сөйлеу мен тілдің тоғысқан жерін білдіреді. Төрт дискурс – әлеуметтік байланыстардың құра алатын символдық желінің төрт мүмкін түрін көрсетеді және оларды төрт терминнің – агент, екінші, өнім және шындық – өзара орналасуын көрсететін төрт термин конфигурациясының ауысуы ретінде беруге болады: субъект, бас белгі, білім және objet petit a.
Міндеттер
Агент (жоғарғы сол жақта), сөздің авторы. Басқа (жоғарғы оң жақта), сөзге арналған. Өнім (төменгі оң жақта), сөздің нәтижесі. Шындық (төменгі сол жақта), сөз арқылы жеткізілген мағына.
Өзгергіштер
S1: топ, қауымдастық немесе мәдениет қабылдаған дискурстың басым, реттеуші және мағына беретін белгісі. S1 – «Басқаның өрісіндегі белгіленген шеңбер», ол Бас белгілеуші. S1 білім желісіне сәйкес келетін белгілер жиынтығында ойнайды. S2: S1-дің бұйрығымен іске қосылатын немесе қозғалатын нәрсе. Бұл – білім, қолдағы білім, сол заманғы білім. S2 – «дискурстың мәртебесін мәлімдеме ретінде анықтағысы келген» жердегі «қалыптасқан белгілер жиынтығы», яғни білім (савуар). $: Лакан үшін субъект немесе адам әрқашан толық емес, бөлінгендіктен шектеулі. Біз қоршаған әлемді тілдің ішінара бұрмалаулары мен идентификацияның үстемдігі арқылы толық біле алмаймыз, сондықтан өзімізді де толық біле алмаймыз. $ – бұл оны білдіретін үздіксіз сызықпен (trait unaire) белгіленген субъект, ол осы субъектінің орны емес, тірі адамнан ерекшеленеді. a: objet petit a немесе артық ләззат. Лаканның психоаналитикалық теориясында objet petit a – қол жеткізуге болмайтын құштарлық нысаны. Оны кейде құштарлықтың себеп-нысаны деп атайды. Лакан терминнің аудармасыз қалғанын қатыстырып, «осылайша алгебралық белгі мәртебесіне ие болады» деді. Бұл – нысанның ысырабы немесе субъектінің бастапқы бөлінуі кезінде жоғалған нысан – құштарлықтың себебі: плюс де джойр.
Қожайынының сөзі
Біз шектеулі субъектіні ($) мастерлік мәндеушінің ақиқаты ретінде көреміз, ол өзі барлық басқа мәндеушілердің (S2) дискурс агенті ретінде орналастырылған, бұл мастер мен құл диалектикасының құрылымын көрсетеді. Мастер (S1) – екіншіні (S2) жұмысқа тартатын агент: өнім – артық өнім, objet a, және мастер оны жеке иеленуге тырысады. Қазіргі қоғамда осы дискурстың мысалын «отбасылық» атмосфераға ұқсас жұмыс орталарында табуға болады, олар тікелей бағыныштылықты мастердің ақиқатына «жағымды» бағыну маскасының артында жасыруға бейім, бұл құндылықты тудырады. Мастердің шындыққа ұмтылысы – субъектінің еңбегі арқылы өзінің кемістігін толтыру. Гегельдің мастер-құл диалектикасына негізделген.
Университет баяндамасы
Агент позициясындағы білімді институт береді, ол дискурстың шындығын алмастыратын бас белгіні (S1) заңдыландырады. Біліммен (құрылымдық нәрсе) қажеттілікті қанағаттандырудың мүмкін болмауы дискурстарды қолдайтын, құрылымдық кемшілікке ие субъектіні ($) тудырады, және цикл бастапқы субъект институционалдық құндылықтарға құлдыққа түсіп, кемшілікті толтыру арқылы қайталанады. Дискурстың шындығы – «білім» осы циклден тысқары орналасады және ешқашан субъектінің тікелей нысаны болмайды, ал институт субъектілердің objet a-сын бақылайды және субъектінің бас белгісін анықтайды. Осы дискурстағы агенттің патологиялық белгісі – өзінің кемшілігін субъектісінің кемшілігінен ләззат алу арқылы толтыруға тырысуы.
Талдаушының баяндамасы
Анализ талданбалының объектісі (objet a) аналитик орнын иеленеді. Аналитик үнсіздігі кері гистеризацияға алып келеді, сондықтан аналитик талданушы үшін өзінің сұрақтарының көрінісіне айналады, осылайша тыйым салынған субъектінің құштарлығын іске қосып, оның симптомдарын сөйлеу арқылы білдіріп, аналитик түсіндіруіне мүмкіндік береді. Талданушының шешімді белгісі осы рөлдің нәтижесі ретінде пайда болады. Жасырын білім, сөздің шындығы ретінде ұсынылған (S2), аналитик түсіндіру әдісін де, талданбалыдан алынған білімді де білдіреді.
Хистерияның сөзі
Патологиялық аурасына қарамастан, истериялық дискорс ең көп кездесетін сөйлеу нысаны болып табылады, клиникалық бейне мен әлеуметтік ортаның ерекшелігі арасындағы шекараны жояды. Объект a шындығы субъектінің сұрауымен ("Мен кіммін?") және білімді қанағаттандыруға ұмтылысымен анықталады. Бұл өзара бұғатталған субъектіні қозғалысқа келтіріп, агенттің негізгі белгілерін белсендіреді. Ол агентті жаңа білім (дискорс туындысы) өндіруге итермелейді, бұл бұғатталған субъектінің кемістігін толтыру үшін жауап берудің нәтижесіз әрекеті (Лакан "Анализшінің дискорсы" еңбегінде осы патологиялық циклді сұраққа жауап бермеу арқылы бұзады, дискорсты кері бұрып, аналитікті истериялық құштарлық орнына қояды). Дегенмен, субъектінің объект a-сы – агенттің объект a-сын іздеу, сондықтан "Университет дискорсы" сияқты субъект бола алмай, истерик өзінің объект a шындығының орнына білім жинауға бейім.
Жалпы көздер
Дэвид Павон Куэльлар, саналы іштен сыртқы санасызға дейін: Лакан, дискурс талдауы және әлеуметтік психология (Карнак, 2010). 8-тарауды, әсіресе 265–269-беттерді қараңыз. Нақтырақ түсіндіру үшін Марк Брахердің еңбегін қараңыз. "Тілдің психологиялық және әлеуметтік функциялары туралы: Лаканның төрт дискурс теориясы" Марк Брахер (ред.) Лакандық дискурс теориясы: Субъект, құрылым және қоғам. (Нью-Йорк университетінің баспасы, 1994), 107–128-беттер. Дилан Эванс кішігірім түсіндірме береді. Лаканиялық психоанализдің кіріспе сөздігі. (Routledge 1996).
There is a brief explanation in Dylan Evans. An Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis. (Routledge 1996).