Кіріспе

Котильон (сонымен қатар котильон немесе француз ел биі) – 18-шы ғасырда Еуропа мен Солтүстік Америкада танымал болған әлеуметтік би. Бастапқыда төрт жұпқа арналған, шаршы құралымда орындалатын бұл би – ағылшын ел биінің сарайлық түрі, квадриль мен АҚШ-тағы шаршы бидің алдағы бағыты. Ол шамамен елу жыл бойы кештерге арналған тамаша қорытынды ретінде есептелді, бірақ 19-шы ғасырдың басында квадриль оны ығыстырып алды. Би өте күрделі болғандықтан, кейде оны жаттығудан өткен бишілер орындайтын концерттік би ретінде көрсеткен. Кейінірек пайда болған "неміс" котильонына көбірек жұптар қатысып, оған ойындар мен қойылымдар да енгізілді.

Аттар

Ағылшын тіліндегі cotillion сөзі француз тіліндегі cotillon сөзінің өзгеруі (соңғы буынында i жоқ). Ағылшын тілінде ол // немесе // деп айтылады, ал француз тілінде ол // (жазуынша болса да // дыбысы жоқ). Француз сөзі бастапқыда "көйлекше (ішкі юбка)" деген мағынаны білдіреді және көне француз тіліндегі cote (‘cotte’) мен кішітеулік жұрнағы wikt:fr: illon сөздерінен туындаған. Бұл биге сүйемелдеген әннің мәтінінен алынған: Ma commère, quand je danse, mon cotillon va t il bien ? (‘Досым, мен билегенде, менің көйлекшем көрінеді ме? [немесе: менің көйлекшем жақсы қозғалады ма?]). 18 ғасырдағы француз тілінде котильон биін contredanse française деп те атаған, яғни "француздық халық биі" немесе "француздық қарсы би".

Тарих

Котильон атауы 18-шы ғасырдың басында би атауы ретінде қолданылған сияқты, бірақ ол тек ел биі ретінде танылса да, сол кезде оның қандай болғанын анықтау мүмкін емес. Алғашқы кездесуде, ол бір биден екінші биге өзгешеленетін негізгі "фигурадан" және "өзгерістерден" тұрады – шаршы құрылымнан шығатын әртүрлі фигуралар, көбінесе жетекші жұп немесе шақырушы ("дирижер") спонтанды шешетін. Олардың әрқайсысы сегіз, кейде он алты тактты 2/4 өлшемімен үйлесетін. Бишілер бидің желісінде серіктестерін ауыстырды. "Өзгерістерге" "Ұлы шеңбер" кірді – қарапайым шеңбер би, одан би көбінесе басталатын, сондай-ақ кішкентай әйелдер мен ерлер шеңберлері, жоғарғы, төменгі және бүйір шеңберлері, тізбектер. Басқа өзгерістерге аллеманда, шеру және молинет кірді. Мұндай фигуралардың белгілі бір реті "сет" деп аталды. Котильон 1766 жылы Англияға, ал 1772 шамасында АҚШ-қа әкелінді. Англияда сол кезден бастап, қоғамның ең жақсы және жоғары топтарында оның үлкен танымалдығын көрсететін көптеген сілтемелер бар, сонымен қатар көптеген оқулықтар жарық көрді, олар осы өзгерістердің көптеген түрлерін есте сақтауға көмектесті. Роберт Бернстің 1790 жылғы "Там о'Шантер" поэмасында "котильон брент-ноу фрэ Франс" (Франциядан жаңа) деп айтылған. Би ұстаздары осы билерді орындаудың нақты жолдары бойынша келіспеді: кейбіреулері оны ағылшын ел биі деп есептеп, оның қадамдары мен секірістерінің орынды екенін үйретті, ал басқалары француздық әдемілігіне басымдық беріп, гавот немесе минуеттің негізгі қадамын ұсынды. Шындығында, көптеген қатысушылар фигура мен өзгерістер арқылы ғана жүрді, оларды би деп қарады және нақты қадамдарды қажетсіз деп санады. Екінші жағынан, кейбір фигуралар әлеуметтік биде жоғары шеберлікті қажет етті және көптеген қойылымдар болды, онда көпшілік билеуден гөрі көруді жөн көрді. Мұнда да вальстер, мазуркалар, ойын-сауық, ойындар және жеке кештердегі көңілді мінез-құлық маңызды рөл атқарды, ал ертеректегі билердің кейбіреулері ғана сақталды. Соңында, котильон термині доптың өзіне қатысты қолданыла бастады, ал котильон мен квадриль шаршы биге айналды.