Кіріспе

Таароф немесе Тароф (تعارف, ) – ирандық әдептілік немесе әдептілік өнерінің бір түрі, ол құрмет пен әлеуметтік жағдайды ерекше атап көрсетеді. Таароф – иерархиялық қоғамда теңдік орнатып, қарым-қатынастарды жақсартатын рәсімдік әдептілік. Жақын достардың немесе қонақ пен үй иесінің арасындағы таароф достыққа басымдық беретінін көрсетеді. Таароф – әлеуметтік қатынастарды сыпайылықпен басқарудың бір жолы. Ол өзара жақсы ниеттің негізі ретінде (оң жағынан) немесе "қарым алатын адамды шатастырып, оны қиын жағдайға түсіретін әлеуметтік немесе саяси құрал" ретінде (теріс жағынан) қолданылуы мүмкін. Иран мәдениетін жақсы білетін адамдар таарофты иран мәдениетін түсінудің ең маңызды аспектілерінің бірі деп санайды. Мысалы, ирандық мәдениетте есіктен бірінші кірген адам мәртебеге ие болады, бірақ екінші адамды есіктен өтуге шақырған адам да оның құрметіне лайық болғандықтан мәртебеге ие болады. Әлеуметтік жағдай туралы мәселелерде, "жоғары тұрғандарға құрмет көрсетіледі (салық төленеді), төмен тұрғандарға көмек көрсетіледі (қамқорлық жасалады), теңдестерге құрмет көрсетіледі (не салық, не көмек), ал лайықты адамнан құрмет қабылданады, соның арқасында "жеңіске жетеді". Биманның сөзіне сүйенсек, әртүрлі жағдайлардағы адамдардың мәртебесі салыстырмалы, ал құқықтары мен міндеттері әлеуметтік ортаның өзгеруімен бірге үнемі өзгеріп отырады.

Тарих

Кейбір саяси теоретиктер крепостнойлық дәуірінде таароф патшалық сарайлардағы дипломатиялық қарым-қатынасты реттегенін айтады. Ол адамның мінез-құлқын, сөзін және іс-қимылын қатаң шектеуді, соның арқасында адамдарды, құрметті және беделді саяси өрлеу құралы ретінде санауға мүмкіндік берді. Д. М. Реджалидің сөзінше, феодалдық элита үшін сөздің көркемдігі – беделдің символы. Капитализмнің және оның ғылыми үлгісінің пайда болуымен байланыс нақтырақ болды, ал таарофтың ресмилігі жылдам капитал жинақтауға кедергі келтірді.

Батыс елдерінде

Кейде батыс мәдениетінде кездесетін осыған ұқсас мінез-құлықтың мысалы – мейрамхана шотын кім төлейді деген сұрақ. Бұл үстелде отырғандардың әрқайсысы әмиянын іздеп, ұятты жағдай тудыруы мүмкін. Көбінесе бұл мәселе әлеуметтік жағдайға байланысты шешіледі: шотты ең жоғары табысы бар, ең негізді себебі бар немесе ең ықпалды адам төлейді. Дегенмен, барлығы төлеуге ниет білдіреді. Оңтүстік Италияда таарофқа ұқсас бір дәстүр бар (fare i complimenti), ол дастарқан әдептерінің бір бөлігі болып табылады. Тағы бір мысал – егер батыс адамы Иран мәдениетіндегі таарофпен таныс болмаса. Ирандық адам таароф жасағанда, оны алдымен шынайы ұсыныс ретінде қарастырып, 4-5 ретке дейін одан бас тартуға мүмкіндік беру керек. Егер ұсыныс бес реттен астам қайталанса, онда ол адам шын ниетпен таароф жасамайды деп түсінуге болады, ал қарсы тарап оған құрметпен алғыс айтып, ұсынысты ризашылықпен қабылдауы тиіс.