Кіріспе

Sumukan Limited v Commonwealth Secretariat ісі алғаш рет 2005 жылғы ақпан айында Commonwealth Secretariat-тің ішкі әкімшілік трибуналында [CSAT] қарастырылды, ал 2006 жылғы 20 ақпанда Англия мен Уэльстің Коммерциялық сотында Колман мырзасының төрағалығымен саяжайы қарастырылды.

Шолу

Осы сот процесінде британдық интернет-компаниясы Ұлыбритания соттарында Комонвелл хатшылығына талап арыз берді. Компания хатшылықтың өзінің аукциондық және онлайн-тендерлік бағдарламалық құралын тартып алғанын мәлімдейді. Бұрын Комонвелл хатшылығы Ұлыбритания соттарынан қашу үшін дипломатиялық иммунитетіне сүйенген (Мохсинге қарсы Комонвелл хатшылығы ісін қараңыз), бірақ 2005 жылдың сәуірінен бастап Ұлыбританияда оған толық иммунитет беруге бағытталған Халықаралық ұйымдар туралы 2005 жылғы заң қабылданды. Дегенмен, Сумукан ісі осы заң күшіне енгенге дейін басталған.

Іс

Sumukan Limited, Лондон қаласында орналасқан dot com стартапы, өз электрондық коммерциялық бағдарламалық жасақтамасына меншік құқығын тартып алғандығы үшін Ұлттар Достастығына сот ашты. Британдық компания өз бағдарламалық жасақтамасын Африка үкіметіне [Намибия үкіметіне] көрсету үшін шақырылғанын мәлімдеді, бұл Ұлттар Достастығының көмек бағдарламасының бөлігі болды. Компанияның айтуынша, егер үкіметке өнім ұнаса, олар оны үш жылдық келісім бойынша лицензиялайтын болады. Олар демонстрация үшін 15 000 фунт стерлингке өте қысқа мерзімді консультациялық келісімге қол қойды. Тараптар арасында келіспеушілік туындады, себебі Хатшылықтың ішкі қызметкерлері ауыстырылып, жаңа бағдарламалық кеңсесі бұрынғы басшының әрекеттеріне күмән келтіріп, консультациялық қызметтер үшін жол шығындарын және төлемдерді төлеуден бас тартты. Шамамен екі жылдан кейін Хатшылық компанияның әзірлеген веб-сайтына және Sumukan компаниясы Намибия және Оңтүстік Африка үкіметтеріне демонстрация жасау үшін қолданған бағдарламалық құралдар жиынтығына да иелік етуді талап етті. Sumukan компаниясының адвокаты, Matrix Chambers заң фирмасының Родри Томпсон QC 2006 жылғы 20 ақпандағы сот отырысында жағдайды былай сипаттады: «Егер сіз үйіңізді бояу үшін суретшіні жалдасаңыз, ол үйіңізді бояғаннан кейін сіз оның щеткалары мен сатысына ие болады деп шешім қабылдағаныңызды көзге елестетіңіз». Sumukan компаниясы өз бағдарламалық құралдар жиынтығының құнын бірнеше жүз мың фунттан астам деп бағалайды. Алайда, dotcom компаниясы үшін 1965 жылғы Ұлттар Достастығы Хатшылығы туралы заң бойынша Хатшылыққа берілген дипломатиялық иммунитет Ұлыбритания соттарына бастапқы қол жеткізуге мүмкіндік бермеді. Компания мәселені Ұлттар Достастығы құрған ішкі сотқа беруге мәжбүр болды, оның барлық судьяларын Лондон қаласында туған Ұлттар Достастығының Бас хатшысы Дон Маккиннон тағайындады. 2005 жылғы ақпанда үш судьядан тұратын Ұлттар Достастығының судьялар кеңесі демонстрацияда пайдаланылған барлық бағдарламалық жасақтамалардың меншігі Ұлттар Достастығы Хатшылығына тиесілі деген шешімге келді, бұл шешімді Ұлыбританияның заңгерлері «абсурдты» деп сипаттады. 2006 жылғы 20 ақпанда Sumukan компаниясының бағдарламалық жасақтамаға меншік құқығына қатысты шағымы Ұлыбританияның коммерциялық сотында қарастырылды. Судья Колман Ұлттар Достастығы Хатшылығының ішкі сотының шешімі, шын мәнінде, dotcom компаниясы айтқандай, күмән тудыратын нәрсе екенін анықтады. Сондай-ақ, бұл мәселе жалпы қоғамдық маңызы бар екендігіне келісім болды. Дегенмен, судья Колман Хатшылықтың ішкі ережелерінде оның сотынан шағымдануға құқық жоқ екендігі көрсетілгендіктен (бұл туралы компания консультациялық келісімге қол қойған кезде білмеген), компанияны осы мәселені Ұлыбритания соттарына көтеруден алып тастады. Ол осы мәселе бойынша шағымдануға рұқсат берді. Sumukan компаниясы Ұлттар Достастығы Хатшылығының ішкі ережелері, ол Ұлыбритания соттарына шағымдануға жол бермейтін, сонымен қатар Ұлттар Достастығы Хатшылығына иммунитет берген заңмен бірге Еуропалық адам құқықтары туралы заң бойынша 6-баптағы құқықтарын, атап айтқанда тәуелсіз және бейтарап сотқа құқығын бұзушылық екенін мәлімдеді. Sumukan сондай-ақ, Еуропалық адам құқықтары туралы заңның 1-бабы бойынша, олардың меншігін бейбіт пайдалану құқығы Ұлттар Достастығы Хатшылығымен бұзылған деп мәлімдеді. Сондай-ақ, судья Колманның пікірінше, ол Ұлттар Достастығы Хатшылығының иммунитетіне байланысты іс бойынша ешқандай шешім қабылдауға құзыреті жоқ еді. Алайда ол «Ұлттар Достастығы Хатшылығының төрелік сотының» шешімі «күдік тудыратындығын» атап өтті. Компания сондай-ақ, Ұлттар Достастығы Хатшылығының төрелік соты маңызды бұзушылықтарға жол беріп, адам құқықтары туралы Еуропалық конвенцияның тәуелсіз және бейтарап сотқа құқық беретін 6-бабының талаптарына сәйкес келмейді деп мәлімдеді. Апелляциялық соттың шешімі: Төрешіні тағайындау кезінде тиісті рәсімді сақтамау, төреші тағайындауды жарамсыз етіп, шешімнің күшін жойды.