Кіріспе

Потсдам қалалық сарайы (Potsdamer Stadtschloss) – Германияның Потсдам қаласында, Ескі базар алаңында, Святой Николай шіркеуінің (Nikolaikirche) жанында орналасқан ғимарат. Ол Бранденбург маркграфтары мен сайлаушыларының, кейін Пруссия корольдерінің, Пруссия корольдерінің және Германия императорларының екінші ресми резиденциясы (қысқы резиденциясы) болды. Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымдарға ұшыраған және кейін Шығыс Германияның коммунистік режимі тарапынан бөлшектелген, 2013 жылдың соңында тарихи фасады мен заманауи интерьері бар жартылай қайта құру аяқталды. Осыдан бері ғимарат Бранденбург федералды штатының парламентіне орналасқан.

Тарих

Барокко сарайы 1662 жылдан 1669 жылға дейін бұрынғы бекініс орнында, князь-сайлаушы Фридрих Вильгельмнің басшылығымен салынды. 1744 жылдан 1752 жылға дейін Георг Венцеслаус фон Кнобельсдорф Фридрих II-нің тапсырысымен қайта жаңартылды, сондай-ақ ішкі безендіру жұмыстары да жүргізілді. Бұл сарай фредерикалық рококо стилінің ең маңызды мысалдарының бірі саналады. 1945 жылдың 14 сәуірінде одақтас әскерлерінің бомбалау шабуылы кезінде Қала сарайы қирап, өртенді, бірақ ғимарат құрылысының 83 пайызы сақталды. Бірақ, биліктегі коммунистік партия (ресми атауы: Германияның Социалистік Бірлік партиясы, SED) 1960 жылы идеологиялық себептермен қираған ғимаратты бұзды. Бұрынғы тұтас Ескі базар өз бетін жойды. Сарайдан тек қана атқорасы қалды, қазір онда Потсдам кино мұражайы орналасқан. 1991 жылы ГДР кезінде жоспарланған заманауи театрдың құрылысы Қала сарайының орнында басталды. Алайда, жоба тоқтап қалды. Біраз мөлшерде темір қаңқа орнатылғанымен, кейіннен ол бұзылып алынды.

Қайта құру

Берлин қабырғасы құлағаннан кейін биліктегі Демократиялық социализм партиясы (бұрынғы Шығыс Германияның коммунистік SED) сарайды қайта құру туралы бастамаларды екі рет қабылдамады. Алайда, 1996 жылы Уэльс принцінің Лондон сәулет институтының Жас сәулетшілер жазғы академиясы жүргізген «Потсдам жобасы» күшті қолдау көрсетті. Жоба сарайдың тарихи контурын жартылай қайта құру арқылы қалпына келтіруді ұсынды. Берлиндегі заңгер және жылжымайтын мүлік кәсіпкері Майкл Шене, ескі ғимараттарды сатып алып, жаңартумен айналысатын, алаңдағандықтан, Потсдамның орталық бөлігі қалпына келтірілмейінше қаланың дамымайтынына сенді. 1996 жылы ол қайта құруға алғашқы әрекет жасады, арнайы қор құрды. Жаңа сарайда галереялар, мұражайлар мен кафелер немесе жоғарғы қабаттарда пәтерлер мен кеңселер орналасатын болып жоспарланған. Бірақ, Потсдамның түрлі топтарының қарсылығы жобаны жеңді және жиналған қаражат қайтарылды. Бірақ, көп ұзамай PDS саясаткері, қалалық кеңестің төрағасы Біргит Мюллер сарайдың басты есігі – Фортуна қақпасын қайта құруды қолдауға келісті. Бұл мүмкіндік те аз болды, себебі PDS жақын арада қайта құруға ресми түрде қарсы шықты. Мэттиас Платцектің басшылығындағы СДПК да Шенеге қолдау көрсетті. 2000 жылы Потсдам қалалық кеңесі түнгі дауыс беруде қайта құруға дауыс берді, бірақ бұл мемлекеттік деңгейде қолдау таппады, сонымен қатар сол кезде экономикалық дағдарыс болды. Экономика жақсарғаннан кейін, 2005 жылдың мамырында парламенттің ГДР ғимаратынан шығып, тарихи сарайдың сыртқы пішініндегі жаңа парламент ғимаратына көшуге келісім болды. Бұл ретте де қайта құруға қарсылар көп болды. Сол кездегі қаржы министрі Рейнер Шпеер жобаны тоқтатуға бірнеше рет тырысты. Сарайдың қабырғаларының бірінде «Ceci n'est pas un château» («Бұл сарай емес») деген жазу бар, бұл Рене Магриттің «Имперіалдық сатқындық» картинасына сілтеме жасайды – «Ceci n'est pas une pipe».