Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі заманғы, әлемдегі тау ойындары жиындарында кең таралған, тігілген килт киюдің дамып келе жатқан стилімен байланысты. Бұл стиль онымен бірге тағылатын аксессуарлар мен басқа да керек-жарақтарды қамтиды. Осы тұрғыдан алғанда, ол сән әлемінің басқа да заттарына ұқсас. Осы дамумен бірге, дұрыс, орынды, тіпті толыққанды стильдерге қатысты түрлі пікірлер де қалыптасты. Көзқарастар, килтті қалай, қайда және немен кию керек екені туралы қатаң ұстанымдардан бастап, Мэтью Ньюсомның "Жаңадан килт киюшіге патенттелген кеңестерінен" алынған мысалдағыдай, көбірек еркіндікке бейім көзқарасқа дейін жетеді:
The modern, tailored kilt which is ubiquitous at Highland games gatherings around the world has associated with it an evolving style of wear. This style includes the accessories and other accoutrements which are typically worn with it. In this sense, it is very much like other items of the fashion world. Along with this development, a range of opinion concerning proper, appropriate, or even correct styles has also developed. Attitudes range from those who hold very firm views on the etiquette of how, where, and with what, to wear the kilt, to those with more relaxed views, such as is represented by the following quotation from Matthew Newsome's Patented Advice for the First Time Kilt Wearer:
Күндізгі және кешкі киім
Дәстүрді сақтаушылар күндізгі киімде әшекейсіз қоңыр былғары белбеулер, шұлықтар және аяқ киім кию керек деп талап етеді. Қара былғары және күміс әшекейлер кешкі киімге (ақ галстук, қара галстук немесе әскери форма) арналған. Твид немесе бір түсті еркектердің Argyll жакеті, әдетте спорттық жакет немесе костюм қажет болатын жағдайларда күндізгі киімге қолайлы, ал қара Argyll жакеті немесе Принц Чарли жакеті кешкі киімге қолайлы. Кейбір киімдерге, килттің өрнегімен үйлесетін плиселенген матадан жасалған ұшқыш плащ қосылады, ол иыққа тасталып, иықтың астынан брошьпен бекітіледі. Сонымен қатар, көптеген килт киюшілер жакетсіз киюді жөн көреді, әсіресе ыстық жазғы тау ойындары кезінде. Таулы аймақтарда жиі кездесетін көйлектердің бірі – атадан балаға берілген көйлек немесе Якобит көйлегі. Бұл – ескі, Куллоденге дейінгі стильдегі көйлектің заманауи көшірмелері (немесе кем дегенде, оған ұқсас нұсқалары). Бұл кең кесілген, ашық, баулы жағасы бар және түрлі-түсті көйлектер.
Traditionalists insist that unornamented brown leather belts, sporrans, and shoes should be worn for daywear. Black leather and silver ornamentation are reserved for evening wear (white tie, black tie, or mess dress). A gentleman's Argyll jacket in tweed or solid color is suitable for daywear for those occasions that would usually require a sports jacket or lounge suit, while an Argyll Jacket in black or a Prince Charlie jacket are suitable for evening wear. With some ensembles, a fly plaid is added in the form of a pleated cloth in the same tartan as the kilt, cast over the shoulder and fastened below the shoulder with a plaid brooch. In addition, many kilt wearers have opted for a jacketless approach, especially at hot summer Highland games gatherings. One style of shirt which is quite common at Highland gatherings is the grandfather shirt, or the Jacobite shirt. These are modern reproductions (or at least reasonably close facsimiles) of the older, pre Culloden style of shirt. These are full cut shirts with an open, lace up collar and come in at least a small variety of colors.
Бас киімдер
Қазіргі таулық жиындарда таулық киім киген қатысушылардың әртүрлі бас киімдерін тағуын көруге болады, бірақ көпшілігі ешқандай бас киімсіз болады. Дегенмен, ең айқын шотландтық екі түрі кеңінен қолданылады: Балморал және Гленгарри. Балморал (Шотландиядағы Абердин қаласының жанындағы Балморал сарайының атымен аталған) – дөңгелек, жиексіз, үсті тегіс, артында ленталары бар және үстінде «тори» деп аталатын шар бар шапка. Ол көбінесе ру таңбасымен және құбырлы оркестр формасымен бірге тағылады. Гленгарри – тағы бір шапка түрі, ол сәл үшбұрышты, енінен ұзын, үстінен бойлай бүктеліп, артында ленталары бар. Ол Шотландиядағы Инвернесс округіндегі Гленгарри аңғарының атымен аталған. Екі түрі де әртүрлі түстерде кездеседі, бірақ қара түсі ең көп таралған. Екі жағдайда да шапканың шетіне (әсіресе құбырлы оркестр формасында) тілімделген жолақтар қойылуы мүмкін. Екі стиль де шапканың бүйінінде ру таңбасын бекітуге арналған орынмен жабдықталған.
At modern Highland gatherings, participants in Highland attire can be seen wearing a wide variety of headgear, most going without any headgear at all. But there are two types in particular in widespread usage which are most distinctly Scottish, the Balmoral and the Glengarry. The Balmoral (named after Balmoral Castle, near Aberdeen, Scotland) is a round, brimless cap, flat on top, with trailing ribbons, and with a ball on top called a toorie. It is often worn with a clan crest badge, and in pipe band uniform with a hackle. The Glengarry is another type of cap, somewhat wedge shaped, longer than wider, creased lengthwise on the top, and with trailing ribbons. It is named after Glengarry valley in Inverness shire in Scotland. Both types come in a variety of colors, but black is most usual. And in both cases, there can be dicing around the band of the cap (typically for pipe band uniform). Both styles will also come with a place on the side of the cap for affixing a clan crest badge.
Белдер
Қазіргі заманғы, тігілген кильт, оның тік бұрышты плиселері (орындықтан белге қарай тартылған) осы мақсатта берілген токалар мен баулармен денеге жеткілікті түрде бекітіледі. Мұндай кильттермен бірге тағылатын кильт белдігі салтанатты жағдайларда тек әшекейлік рөл атқарады. Олар әдетте 2 ½ және 3 дюйм аралығында кең болып келеді және қара немесе қоңыр былғарыдан жасалған. Тарихи тұрғыдан алғанда, 18-ғасырдың соңында тігілген кильт пайда болғанға дейін, кильтті адамның бойына бекіту және түсіп қалмауын қамтамасыз ету үшін белдік қажет болды. Сонымен қатар, ол қылыш, дирк немесе тапанша ілуге қолайлы орын болды. Бүгінде белдік және кильттегі оған арналған ілмектер заманауи кильт киетін жұмыс істейтін адамдар үшін әр түрлі ортада да пайдалы болып табылады. Кешкі киімде белдік принц Чарли жакетімен және жилетпен тағылуы жиі кездеседі (әдетте тойларда киім жалға алғандар арасында). Бұл дәстүрді сақтайтындар тарапынан дұрыс емес деп есептеледі. Себебі белдік тоқасы жилетпен жасырынып, белдіктің көлемділігі киімнің пішінін бұзады, нәтижесінде костюм киюшіге азырақ ұнайды.
A modern, tailored kilt, with its tapered pleats (tapered from seat to waist) is fastened about the body securely enough with the buckles and straps which are provided for that purpose. The kilt belt worn with such kilts is purely decorative during ceremonial use. They are typically fairly wide between 2 1/2 and 3 inches or so and come in black or brown leather. Historically, before the advent of the tailored kilt in the late 18th century, some type of belt was necessary in order to secure the kilt about the person and keep it from falling down. It also provided a handy place from which to hang sword, dirk, or pistols. Today the belt, and associated loops on the kilt modern, remains useful for those wearing the kilt in work environments of all kinds. It is common to see belts worn with a Prince Charlie jacket and waistcoat in evening dress (generally among wearers of hired outfits at weddings etc.). This is regarded as incorrect among traditionalists. The proper reason being that the belt buckle is obscured by the waistcoat and that the line of the tailoring is disrupted by the bulk of the belt, thus making the effect of the costume less flattering to the wearer.
Спорран
Кильтті дәстүрлі түрде көлік кілттері немесе әмиян сияқты заттарды алып жүруге арналған қалтасыз жасағандықтан, оны әлі күнге дейін споран деп аталатын қалтамен киеді, бұл гель тілінде қалта немесе әмиян деген мағынаны білдіреді. Спорандар көбінесе қоңыр немесе қара былғарыдан жасалады. Спорандардың стильдері өте кең ассортиментте ұсынылады – қарапайым былғары спорандардан бастап, жүнді алдыңғы бөлігі немесе күміс немесе басқа металлмен әшекейленген жүнді спорандарға дейін. Көбінесе килт киюші жағдайға қарай споранның түрін таңдайды, ең әсем спорандар кешкі киімге, ал қалғандары күнделікті киімге немесе әртүрлі жағдайларға жарамды деп есептеледі. Ескі үлгідегі қап спорандар да жиі кездеседі, себебі олар кейбір заманауи үлгілерге қарағанда көбірек сыйымды болады. Споран әдетте былғарыдан немесе тізбектен жасалған тар белбеуге (килт белбеуінен бөлек) ілінеді. Бұл споран белбеуі кейде кілттің артқы жағындағы арнайы кішкентай ілмектерден өткізіледі. Кейде споран арнайы былғары белбеу ілмектерінен ілінеді, бұл споранды тікелей килт белбеуінен ілуге мүмкіндік береді. Бұл көбінесе тізбек қолданылғанда жасалады, себебі тізбек килтті сырқырата білуі мүмкін. Кілтінің алдыңғы жағына, алжапқыштың астына кішкентай қалта тігіп, кілттер мен әмиян сияқты қажетті заттарды сақтау да жиі кездеседі. Қазіргі заманғы кильттерде ыңғайлы бүйір және артқы қалталар бар, бұл споранға деген сұранысты азайтты, бірақ нағыз дәстүрлі болу үшін, адамдар споранды заманауи кильттердің алдынан да киеді.
As a kilt was traditionally manufactured without pockets for carrying such things as car keys or wallet, it is still worn with a type of pouch called a sporran, which is just the Gaelic word for pouch or purse. Sporrans are usually made from either brown or black leather. Sporrans come in a very wide range of styles, from simple leather sporrans to those with fur fronts or fur trimmed and faced with silver or some other metal. Often, the kilt wearer will choose a type of sporran depending on the occasion, with the more elaborate ones being considered suitable for evening wear and the others for casual or all purpose wear. The older style bag sporrans are also frequently seen as they tend to be a bit roomier than some of the more modern varieties. The sporran is typically suspended from a sporran belt which is a narrow belt (separate from the kilt belt) made of leather or chain. This sporran belt is sometimes run through a pair of small loops provided for that purpose on the back of the kilt. Occasionally the sporran is suspended from special leather belt loops which enable the sporran to be hung directly from the kilt belt. This is often done when a chain is used as the chain might otherwise chafe the kilt. It is not unheard of for individuals to sew small pockets on the front of the kilt, underneath the apron, to keep necessities such as wallet or keys in. Now in modern world kilts are coming with stylish side and back pockets and it has decreased the demand of sporran, but to be a real traditional, people wear sporran at front of modern kilts as well.
Зергерлік бұйымдар
Кішкентай пышақ, sgian dubh деп аталатын, көбінесе кильттің жоғарғы жағына тығып кигізіледі. Бұл бұйымның тарихи түбірі – тұрмыстық пышақ. Шотландияның дәстүрлі киімдері мен аксессуарлары сияқты, олар да өте көп түрлі, қарапайым үлгілерден күміс және қымбат тастармен әшекейленген күрделі дизайнға дейін болады. Кейде кильттің белбеуінен ілінген, dirk деп аталатын ұзын пышақ та киіледі. Кильттің алдыңғы жағында, шетіне және ашық, шұлдырған бөлігіне жақын жерде, көбінесе кішкентай сәндік кландық белгі немесе осыған ұқсас дизайнмен безендірілген кильттің ілгегін (kilt pin) көруге болады. Кильттің ілгегін орналастыру ережесі бойынша, ол кильттің жиегінен екі өрнек шаршы қарай және жоғары орналасуы керек. Қоса берілген суретте екі түрлі кильттің ілгегін көруге болады. (Дегенмен, қалың сабы бар нұсқаны қолданудан кильттің зақымдануына назар аударыңыз.) Бұл тек сыртқы жағына қадалатын сәндік бұйым. Ол желде кильттің алдыңғы жағының ашылып кетуіне тосқауыл бола алмайды. Оны ешқашан екі жағынан да қадауға болмайды, себебі бұл кильттің дұрыс түсуі мен қозғалысын бұрмалап, ең жаман жағдайда кильттің жыртылуына әкелуі мүмкін. Әрине, бишілер (егер кисе) екі жағынан да ілгекті қадамайды, өйткені кильттің қозғалысы бидің маңызды бөлігі болып табылады. Көбінесе, кландық белгі Бальморал немесе Гленгарридің сол жағындағы кокадаға бекітіледі.
A small knife called a sgian dubh is often worn tucked into the top of the kilt hose which is commonly worn with the kilt. This item has its historical origins as a utility knife. Again, as with most items of traditional Scottish apparel and accessories, they come in a very wide variety, from fairly plain to quite elaborate silver and gem ornamented designs. A longer knife, called a dirk is sometimes worn hung from the kilt belt. On the front apron of a kilt, near the selvedge and the open, fringed part of the apron, you will often see a kilt pin, often topped with a small decorative clan crest or other similar design. Typically, the rule for the placement of the kilt pin is such that it must be two pattern squares over and up from the edge of the kilt fabric. Two styles of kilt pins can be seen in the accompanying photo. (Note the kilt damage resulting from using the thick shanked version, however.) This is a decorative item meant to be pinned through the outer apron only. It is not heavy enough to prevent the kilt apron from blowing open in a breeze. It should never be pinned through both aprons, since this would result in distorting the proper hang and action of the kilt and at worst could result in tearing the kilt. Of course, Highland dancers do not wear the pin through both aprons (when they wear one at all) since the action of the kilt is an essential part of the dance. Often, a clan crest badge will be pinned to cockade on the left side of the Balmoral or Glengarry.
Аяқ киім және шланг
Билік гиллилері немесе (көбірек күнделікті кию үшін) гилли броктары – таулы аймақтардың броктерінің қазіргі заманғы нұсқасы. Олар тесіктермен тесілген былғарыдан жасалған, бұл судың кіруіне де, шығуына да мүмкіндік беріп, аяқ пен аяқ киімнің ылғалды жағдайда тезірек кебуіне көмектесетін. Бұл аяқ киімдер былғары тілшелер арқылы бағаланады және қалыпты аяқ киімдердегідей, аяқ үстін жабатын тілі болмайды. Жоғары бағдарламалау саздан сорудың алдын алды. Гилли брок қазір шотланд киімдерінің стандартты стилі саналса да, көптеген адамдар тілі мен бағдарламалауы бар (АҚШ-та «қанаттар» деп аталады) қазіргі заманғы брок киеді. Ысқырық тобының мүшелері көбінесе гилли брок киеді, ал көптеген килт киюшілер де осындай аяқ киім таңдайды. Әдетте, стильде әртүрлілік болады, көптеген килт киюшілер қара ресми аяқ киім немесе күнделікті аяқ киімді таңдайды. Бишілер бидің белсенді талаптарына бейімделген, жеңіл аяқ киім – би гиллилерін киеді. Тарихи үлкен килтпен (немесе белдікті плайдпен) ортағасырлық қап аяқ киімдері киілген. Бұл бір дана былғарыдан жасалған, белгілі бір үлгі бойынша кесілген, аяқтың айналасына бүктелген және былғары бағы арқылы бекітілген аяқ киім. Килт шұлықтары – тізеге дейін киілетін ұзын шұлықтар, олардың жоғарғы бөлігі тізеден төмен қарай бүктеліп, қалың манжет құрайды. Олар жүннен, акрилден немесе олардың қоспасынан жасалады және кез келген тартан түсіне сәйкес келетін әртүрлі түстерде қол жетімді. Оларды бишілер үшін міндетті дисколық үлгілерде де табуға болады. Дегенмен, ең көп таралған түс – ақшыл немесе «сүттен айырылған ақ», ағартылмаған жүннің түсі. Ысқырықтар көбінесе толығымен синтетикалық талшықтан жасалған жарқыраған ақ «ысқырық шұлықтарын» киеді. Ысқырық шұлықтарының ерекшелігі – жоғары текстуралы «енгізілген» манжеті. WeeSing's Grandpa's Magical Toys-дағы «Ласси» және «Лэдди» кейіпкерлері ойдан шығарылған шотланд костюмдерінің бөлігі ретінде ақ шұлық киеді. Шұлық манжетінде оларды орнында ұстау үшін эластикалық таспадан жасалған гарттер жарқылдары киіледі. Жарқылдар – гарттерден ілінген қысқа мата жолақтары, көбінесе тартанмен сәйкес келеді немесе килт матасының түсіне толықтырады.
Dance ghillies or (for more general wear) ghillie brogues, are a modern development of the brogue used by highlanders. They were made with hide punctured with holes to let water out (as well as in) and this helped feet and footwear to dry out more quickly in the wet/damp/ boggy conditions. These shoes are laced through leather tangs and do not have the tongue which covers the bridge of the foot in normal shoes. The high lacing helped prevent the shoe from being sucked off by mud. Though the ghillie brogue is now considered the normal style of Scottish dress footwear, most of the population probably more often wore the modern brogue with tongue and laces (known in the States as 'wingtips'). Members of pipe bands often wear Ghillie brogues, and many other kilt wearers wear the same type of footgear. As always, there is a great variety in style, with many kilt wearers using black dress shoes or casual footwear. Highland dancers wear a much lighter type of footgear specially adapted to the active requirements of the dancer called dancing ghillies. With the historical great kilt (or belted plaid), a type of medieval bag shoe was worn. This was a shoe made from a single piece of leather which was cut to a pattern and folded up and around the foot, being secured with a length of leather. Kilt hose are long stockings normally worn knee high with the upper part of the hose folded back down to create a thicker cuff just below the knee. They are made of wool or Acrylic or some combination thereof and are available in a variety of solid colors so as to match any tartan colour. They can also be found in diced patterns, which are required wear for Highland dancers. The most common colour of hose however, is the cream, or 'off white' hose, the colour of unbleached wool. Pipers often wear brilliant white 'pipers hose' made of entirely synthetic fibre. Piper hose differs also in that the top of the hose has a 'built in' cuff with a raised texture. The "Lassie" and "Laddie" characters from WeeSing's Grandpa's Magical Toys wear white hose as part of their fictionalized Scottish costumes. Garter flashes are elasticated straps worn inside the cuff of the hose to hold them in place. The flashes are short strips of fabric hanging from the garter, mostly matching the tartan or complementary in colour to the kilt fabric.
Қарулар
Шотландияның дәстүрлі қаруларын Highland киімінің бөлігі ретінде пайдалану кең таралған, оның ішінде сгиан дуб басым қолына сәйкес келген аяқтағың жоғары жағына тығылады, ал салтанатты дирк белдіктің үстінен ілінеді. Бұрын тайпа мүшелері шайқасқа бара жатқанда қосымша қару ретінде тағылған бұл екі зат бүгінде әшекейлік мақсатта қолданылады және оларды азаматтар мен әскери қызметкерлер де жиі киеді, бірақ бұл жағдайда олар тиісті ұйымның киім талаптарын сақтауы керек.
The use of traditional Scottish weapons as part of Highland dress is common, including the sgian dubh worn in a hose top on the leg corresponding to the dominant hand, and the ceremonial dirk suspended from the waistbelt. At one time worn as secondary armament by a clansman going into battle, both items are today ornamental and often worn by civilians and soldiers alike, subject to the dress regulations of any organization they may belong to.
Әскери жабдықтар
Жоғары таулы және Шотландиялық полктер, киім-кешек ретінде кильттерді қабылдағандар, әдетте шпаттар, құр белдіктер және сызықты бүктемелі кильттер киеді. Шпаттар – киім иесінің аяқ киімін жабатын матадан жасалған қапшықтар, бастапқыда олардың гиллилерін және гетраларын саздан қорғау үшін ойластырылған, бірақ қазір олар ақ түсті және тек эстетикалық мақсатта қолданылады. Әдетте, регменттік қосқышы бар ақ құр белдік те тағылады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық және канадалық полктер шайқасқа кильттермен шықты, көбінесе тартанның жарқын түстерін жасыру үшін матамен жабылған немесе алдыңғы жағына қосымша мата тігілген, сондай-ақ егер әскер ползса, кильтті ластанудан сақтау үшін.
Highland and Scottish regiments that have adopted kilts as their dress uniform typically wear spats, webbing belts, and kilts with pleating to the line. Spats are canvas coverings that cover the wearer's boot, and were originally intended for keeping mud off of one's ghillies and hose, although spats are now white and purely for visual use. A white web belt with a regimental clasp is often worn as well. During World War I kilts were worn into battle by British and Canadian regiments, usually with a fabric cover or apron to hide the bright colours of the tartan, and to keep the kilt from getting dirty if the soldier had to crawl.
Ішкі киімдер
Бұл киімдер шотланд киімінің "аксессуары" емес, бірақ ішкі киімдер тақырыбы ұзақ жылдар бойы бақылаушылардың қызығушылығын тудырды. Ішкі киімсіз жүруді көбінесе "полктік", "әскери тәжірибе" немесе "нағыз шотландец" деп атайды, бірақ кейбіреулер шотланд ұлттық мақтанышының атынан "дәстүрлі киіну" деген қарапайым терминді қолдануды жөн көреді, себебі бұрынғы терминдер британ әскеримен байланысты. Шындығында, килт киетін әскери күштерде ішкі киімдерге қатысты ресми саясаттың куәлігі жоқ. Дегенмен, тау бишілері мен спортшылар өз жарыстарының ережелеріне сәйкес, лайықты және ұятты киінуге міндетті. Тау биі жарыстары мен көрсетулерінде Шотландияның ресми тау биі кеңесінің (SOBHD) ішкі киімдерге қатысты ережелерінде былай делінген: "ішкі киім қара немесе килттің түсіне сәйкес болуы керек, бірақ ақ болмауы тиіс". Мэтью Ньюсом өзінің "Патенттелген кеңес" мақаласында (op. cit.) былай дейді: "Бұл шешім әзірге сізге байланысты. Қайталап айтайын, егер сіз әскери бөлімде немесе құбырлы оркестрде немесе басқа да форма кию талабы бар ұйымда болмасаңыз, сіздің килтіңіз форма емес, сіздің шалбарыңыз сияқты киім, оны қалай киіп, безендіруге болады". Кілтер әртүрлі стильдегі ішкі киімдермен тағайындалады, кейбіреулер ішкі киімсіз, ал басқалары боксер шорты, трусы немесе стринги таңдайды. Кілтіңіздің астына не кию керектігіне қатысты ешқандай ереже жоқ.
While not strictly an "accessory" of Highland or Scottish dress, the subject of undergarments has been of long standing interest to observers. To go without underwear is often referred to as "going regimental", "military practice" or being a "True Scotsman", though some prefer to use the simpler term "dressing traditionally" in the name of Scottish national pride, since the former terms are associated with the British military. There is, in fact, no evidence of official policy regarding undergarments in military forces that wear the kilt. Highland dancers and athletes, however, are bound by the nature of their competitions to appropriately and modestly clad themselves. In Highland Dance competitions and exhibitions, the regulations of the Scottish Official Board of Highland Dancing (SOBHD) state regarding underwear: "dark or toning with the kilt should be worn but not white." Matthew Newsome, in his Patented Advice article (op. cit.) states simply: " this decision is ultimately up to you. I'll repeat unless you are in a military unit, or a pipe band, or some other group that has a uniform requirement your kilt is not a uniform, but an article of clothing, like your trousers or anything else, that you can wear and accessorize as you see fit." Kilts are worn in relation to undergarments in various different styles, with some men choosing to wear no underwear, and others choosing boxer shorts or briefs or thong underwear. There is no rule on what a man should or should not wear under their kilt.