Кіріспе

Қорыта тамақтану кезінде құстардың үйіру мінез-құлқы

Әртүрлі түрлердің біріккен қорасы, сондай-ақ аралас түрлердің қорасы, аралас аңшылық тобы немесе жай ғана құс толқыны деп аталатын бұл құбылыс, әдетте жәндіктермен қоректенетін әртүрлі түрлерге жататын құстардың бірігіп, тамақтану кезінде бірге қозғалуымен сипатталады. Бұл құстардың көптеп жиналатын жерлерінен өзгеше, онда түрлердің саны көп азық-түлік көздеріне байланысты болады. Аралас түрлердің қоралары қалай пайда болатыны әлі толыққанды зерттелмеген, бірақ ғалымдар осы процестің бірнеше механизмін ұсынады. Көптеген зерттеушілер ядролық түрлердің аралас қораларды құруда маңызды рөл атқаратынына сенеді. Сонымен қатар, орманның құрылымы осы құстардың үйірлерінің қалыптасуында да маңызды рөл атқарады деп саналады. Мысалы, Шри-Ланкада үлкен дөңгелек құйрықты шырылдақшының дауысын еліктеуі аралас түрлердің қораларын құруға ықпал етеді, ал Америка тропиктерінің кейбір аймақтарында алтын тәжді соқыр құстардың тобы осы рөлді атқаруы мүмкін.

Құрамы

Аралас түрлер азық іздейтін үйірлер көбінесе "ядролық" түрдің төңірегінде қалыптасады. Зерттеушілер ядролық түрлер аралас түрлер үйірін құруға көмектеседі және құстардың бір-бірімен үйлесімде болуын сақтайды деп санайды. Ядролық түрлерде бірнеше ортақ қасиет болады. Әдетте, олар азық жинау стратегиясын қолданатын және өз түрінің ішінде әлеуметтік болатын құстар. "Серіктес" немесе "ілесуші" түрлер – бұл үйір олардың аумағына кіргеннен кейін ғана соңынан еріп жүретін құстар. Зерттеушілер осы түрлер аралас түрлер үйірінен кейін жоғарырақ тіршілікке ие болатынын көрсеткен. Аралас түрлер үйірінде кездесетін құстардың үшінші тобы "күзетші" түрлері деп аталады. Ядролық түрлерден өзгеше, күзетшілер көбінесе үйірлі болмайтын, ұшып жететін құстар. Олардың қызметі – аралас түрлер үйіріндегі басқа құстарды мүмкін болатын жыртқыштардың жақындауы туралы ескерту.

Артықшылықтары

Экологтар, әдетте, бір экологиялық нишадағы түрлер ресурстар үшін бәсекелеседі деп есептейді. Аралас түрлердің үйірлерінің қалыптасуы осы әмбебап экологиялық болжамға ерекшелік жасайды. Шектеулі ресурстар үшін бір-бірімен бәсекелесудің орнына, бірдей тамақ көзімен қоректенетін кейбір құс түрлері аралас үйірлерде бірге тіршілік ете алады. Шындығында, екі құстың дене мөлшері, таксономиясы және азық іздеу әдісі неғұрлым ұқсас болса, олардың аралас үйірлерде ынтымақтастықпен кездесуі де соғұрлым мүмкін. Зерттеушілер аралас түрлердің пайда болуын түсіндіретін екі негізгі эволюциялық механизмді ұсынды. Бірінші механизмдік түсіндірме – бұл әртүрлі құс түрлері көбірек тамаққа қол жеткізу үшін ынтымақтасады. Зерттеулер көрсеткендей, аралас үйірлердегі құстар потенциалды тамақ көздерін анықтауға, бұрын пайдаланылған жерлерден аулақ болуға және жәндіктерді тығырықтан шығаруға бейім. Екінші механизмдік түсіндірме – құстар жыртқыштардан қорғану үшін аралас үйірлерге қосылады. Құс, егер оны жыртқышқа жем бола алатын басқа құстармен қоршаса, жем болу қаупін азайтады. Басқа зерттеулер көп түрлі үйірлердің қалыптасу себебін үлкен топтардың жыртқыштардың жеке құрбанды бөліп алу мүмкіндігін төмендетуімен түсіндіреді, ал кейбіреулер көп түрлі үйірлердің жыртқыштарды байқауға жақын екенін болжайды.

Шығындар

Аралас түрлерді қоректендіретін үйірлер мүше түрлері үшін толыққанды пайдалы емес. Кейбір құс түрлері аралас үйірге қосылғанда жоғары шығынға ұшырайды. Зерттеулер көрсеткендей, кейбір құс түрлері аралас үйірдің жолымен жүру үшін әдеттегі ең қолайлы қоректену аймағынан нашаррақ қоректену орындарына қашып кетеді. Құстар үйірге сай болу үшін қоректену стратегиясын өзгертуге мәжбүр болуы мүмкін. Аралас үйірлердің үшінші ұсынылған кемшілігі – клептопаразиттік қауіптің артуы.

Холарктикада

Солтүстік умеренді аймақта оларды әдетте Paridae (тілмешіктер мен чиждер) бастайды, оларға көбінесе жаңғақтар, ағашқа өрмелеушілер, кіші жыртқыштар (мысалы, қарабас кіші жыртқыш және кіші дақты жыртқыш), патшалар, ал Солтүстік Америкада Parulidae (Жаңа әлем "құстар") қосылады – бәрі жәндіктермен қоректенетін құстар. Бұл мінез-құлық көбейту маусымынан тыс кезде ерекше жиі кездеседі. Негізгі түрлер көбінесе басқа құстарды қызықтыратын жарқын түктері мен дауыстарымен ерекшеленеді; олар сондай-ақ өте белсенді күзетшілер болып табылады, мүмкін болатын жыртқыштар туралы ескертеді. Бұл түрдің ауадағы жәндіктермен қоректенбейтініне байланысты, ол үйірді бастаған емес, оған кездейсоқ соғып, қосылған болуы мүмкін. Basileuterus түрлері бастамашы да, негізгі түрлер де бола алады, ал Tangara түрлерінің аралас үйірлері – әсіресе қызыл мойынды, қола түсті кеуделі және жасыл басты тангаралар – көбінесе үлкен және әртүрлі қоректену үйірін құруды бастайды, содан кейін олардың құрамында аз маңызды бөлік болып табылады. Басқа түрлер орналасқан жеріне немесе биіктігіне байланысты әртүрлі деңгейде қатысады. Әр түрлі жерлердегі аралас үйірлердің түрлік құрамының өзгешелігі осы тұрақсыз мүшелерге азық табуға көбірек немесе азырақ мүмкіндік береді деп есептеуге болады. Мұндай түрлерге сұр қапталды мухоловник, немесе қарапайым антивирео және қызыл тажды құмырсқа танагер жатады, олар көбінесе жазық жерлердегі үйірлерде кездеседі, бірақ кем дегенде кейбір таулы аймақтарда оларға сирек қосылады. Африканың жаңбырлы ормандарында да аралас түрлердің үйірлері бар, негізгі түрлеріне бульбульдер мен күнқұстар кіреді, ал оларға қызмет ететіндерге қызыл тұмсықты карлик мүйізді және Африканың ең кішкентай құсы – тит гилия кіреді. Дронголар мен жұмақ құс ұстағыштары кейде үйірдің күзетшілері ретінде сипатталса да, олар басқа үйір мүшелерінен жемталдықты ұрлайтындары белгілі. Acanthizidae Жаңа Гвинея мен Австралиядағы типтік негізгі мүшелер; Австралияда жұлдыздар да маңызды. Негізгі түрлерге басқа отбасылардың құстары қосылады, мысалы, шағын құстар.