Кіріспе

Музыка теориясы акорды

Музыка теориясында жартылай кемітілген жетінші акорд (кейде жарым кемітілген акорд немесе кіші жетінші флэт бес акорд деп те аталады) – тамыр нотасынан, кіші үшінші, кемітілген бесінші және кіші жетінші интервалдарынан (1, 3, 5, 7) құралған жетінші акорд. Мысалы, B тамырына салынған жартылай кемітілген жетінші акорд, әдетте Bm7(♭5) немесе B7 деп жазылады, оның дыбыстары B, D, F, A:

Оны {0, 3, 6, 10} сандық белгілеу арқылы көрсетуге болады. Жартылай кемітілген жетінші акорд тамырлық позицияда және үш инверсияда кездеседі. Бірінші инверсиясы кіші алтыншы акордқа энармониялық тең келеді:

Диатоникалық гармонияда жартылай кемітілген жетінші акорд кез келген мажорлық гамманың жетінші сатысында (мысалы, C мажордағы B7) табиғи түрде пайда болады, сондықтан ол мажорлық ладтағы жетекші жетінші акорд болып табылады. Сол сияқты, бұл акорд кез келген табиғи минорлық гамманың екінші сатысында да кездеседі (мысалы, C минорындағы D7). Ол "қатты тұрақсыздық" ретінде сипатталған.

Ең көп таралған функциялары

Жарым кемітілген жетінші хордтың қазіргі заманғы гармонияда үш функциясы бар: басым (сонымен қатар «субдоминант» деп аталады), кемітілген және доминантты функция. Оның көп бөлігі минорлық ладтағы II хордасында кездеседі, онда ол басым функцияны атқарады және табиғи түрде V доминантты хордына жетелейді. Тамырдың қозғалысын ескермегенде, жарым кемітілген жетінші хорд пен тоғызыншысы төмендетілген V7 хорды арасында тек бір нотаның айырмашылығы бар. Минорлық гамманың диатоникалық II хордына негізделгендіктен, II–V тізбегі көбінесе минорлық тоникке (мысалы, D7 – G79 – Cm прогрессиясында) аяқталады, бірақ кейде мажорлық тоникке де аяқталуы мүмкін. Мысалы, И.С. Бахтың ре минорындағы «Скрипкалық партита» №2-нің Чьякона бөлімінің алғашқы үш тактысында тоник бірінші тактта екінші такттың бірінші уақытында үшінші инверсиядағы ii7 хордына, содан кейін бірінші инверсиядағы доминантқа (V7), ал үшінші тактта қайта тоникке өтеді. Кемітілген функциясы сирек кездеседі, бірақ одан да болады. Жартылай кемітілген хордтар толық кемітілген хордтар сияқты жұмыс істей алады, мысалы, CM7 – Cdim7 – Dm7 немесе Em7 – Edim7 – Dm7 прогрессиясында, мұнда кемітілген хорд диатоникалық тамырлы хорды алдындағы хроматикалық өткіш хордтың рөлін атқарады. Бұған мысал ретінде IV7 хорды IVm7 хордына өтуін келтіруге болады, мысалы, Коул Портердің «Night and Day» әнінде F7 – Fm7 – Em7 – Edim7 – Dm7 – G7 – CM7 прогрессиясы бар. Егер оны басым функциясы тұрғысынан қарастырсақ, ол Fm7 хордына қалай келетінін толыққанды түсіндіре алмайды. Доминантты функцияда VII жарым кемітілген хорд, толық кемітілген хорд сияқты, каденциялық қозғалыс кезінде доминантты V хордының орнын баса алады. Бұл хорд, кейде жетекші тонның кемітілген жетінші хорды деп аталады, римдік сандармен vii7 деп белгіленеді, оның тамыры тоникке жетекші тон болып табылады. Жартылай кемітілген жетінші хордтың доминантты функциясы екінші доминантты контексте де кездесуі мүмкін, яғни хордтың жалпы тоналдықтың доминантты хордына қатысты доминантты функцияны атқаратын тізбектің бөлігі ретінде. Бұл жағдайда жартылай кемітілген жетінші хорд жалпы тоналдықтың тритонына негізделген және қосымша тоғызыншысы бар, ал тамыры алынып тасталған екінші доминантты жетінші хордқа тең. Егер оны жалпы тоналдықтың қатысында жазса, бұл хорд «iv7» деп белгіленеді, бірақ оның прогрессиядағы функциясы тұрғысынан «viiø7/V» белгісі көбірек сипаттама береді.