Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дрейк литі, сондай-ақ Плимут литі деп те аталады, 16 ғасырдың соңында Англияның Дартмур аймағында Меви өзенінен су алу үшін салынған су жолы болды. Ол 28 километрге созылып, Плимут қаласын сумен қамтамасыз етті. Оның бастауы қазір Бюратор су қоймасының астында қалған жерде орналасқан, ал су қоймасының әдеттегі деңгейінен 10 метр төмен қарай оның арнасы көрінеді. Бұл елдегі алғашқы қалалық сумен жабдықтау жүйелерінің бірі еді.
Drake's Leat, also known as Plymouth Leat, was a watercourse constructed in the late 16th century to tap the River Meavy on Dartmoor, England, from which it ran 17.5 mile (28 km) in order to supply Plymouth with water. It began at a point now under water at Burrator Reservoir, from which its path now emerges some 10m lower than the typical reservoir water level. It was one of the first municipal water supplies in the country.
Құрылыс
Испания және Армадамен болған соғыс салдарынан қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты құрылыс 1590 жылға дейін басталмай, 1591 жылы аяқталды. Арна құрылысы қарапайым канал мен жағалау арқылы жүзеге асырылды, оның ең кең жері шамамен алты фут, ал тереңдігі шамамен екі фут болатын. Судың тым жылдам ағып, жағалауды тозуына жол бермеу үшін, оның бағыты қасақана иректелген және көлбеу болды. Құрылысты аяқтауға шамамен отыз бес адам төрт айдан астам уақыт жұмсады. Дрейк 1590 жылғы желтоқсанда алғашқы топырақты салтанатты түрде қазуға қатысты. 1591 жылғы 24 сәуірде су Плимут қаласына жеткізілді және Меавидің пасторы арнаны баталады. Аңыз бойынша, ашылу салтанатында Дрейк Плимутқа дейін ақ атта судың алдында шапқан. Дрейкке жұмысы үшін 200 фунт стерлинг, ал арнаның бағытында орналасқан жер иелеріне өтемақы ретінде тағы 100 фунт стерлинг төленді. Нәтижесінде ол құрылысқа 100 фунт стерлинг, ал өтемақыға 60 фунт стерлинг жұмсап, 140 фунт стерлинг таза пайда тапты. Арна Плимут корпорациясы салған және Дрейк жалға алған барлық алты жаңа диірменге, сондай-ақ Дрейк бұрыннан жалға алған диірменге қуат берді. Арна аяқталғаннан кейін бастапқы шарттарға тиісінше мән берілмегені анық болды, өйткені ол 1645 жылға дейін Ламбхайдағы теңіз жабдықтау қоймасына жетпеді; қаланың құрылыс аймақтарынан қашықта болғандықтан өрт сөндіруге пайдасы болмады; ол Саттон портына жақын болған жоқ, орнына Миллбейден теңізге құяды; және соңында, арнадан су алу заңсыз болғандықтан суару үшін ешқандай шаралар қабылданбады. Осылайша, негізгі мақсат Дрейктің диірмендерінен табыс табуына мүмкіндік беру болды. Артық судың бір бөлігі қала бойынша орналасқан 27 құбыр арқылы халыққа тегін берілді, бірақ 1600 жылға қарай тек 30 бай үй ғана тікелей қосылды.
Due to lack of funding caused by the war with Spain and the Armada, construction was not started until 1590 and completed in 1591. The construction of the leat was by means of a simple ditch and bank which measured approximately six feet at its widest and was approximately two feet deep. Its course was deliberately meandering and gently sloping so that the water would not flow too fast and erode the banks. It was estimated that it took some thirty five men just over four months to complete the construction. Drake took part in the ceremonial turning of the first sod in December 1590. On 24 April 1591, the supply of water first flowed to Plymouth and the leat was blessed by the rector of Meavy. A legend records that at its opening Drake rode a white horse ahead of the water all the way to Plymouth. Drake was paid £200 for the work plus another £100 for compensation to any landowners whose property the course of the leat would have to pass through. In the event he paid out only £100 for construction and £60 for compensation making a tidy £140 profit. The leat powered all six of the new mills built by Plymouth Corporation and leased by Drake, as well as the existing mill, already being leased by Drake. On completion of the leat it was obvious that little heed had been paid to the original clauses as the leat did not flow to the naval victualling yard at Lambhay until 1645; it was of no use for fire fighting as it avoided the built up areas of the city; it never went near Sutton Harbour, entering the sea at Millbay instead; and finally no arrangements for supplying irrigation were ever made with the taking of water from the leat being made illegal. It can therefore be seen that the primary purpose was to enable Drake to capitalise on his milling operations. Some of the excess water was made available free to the public, via 27 conduits spread around the town, after it had driven the mill wheels but by 1600 only 30 wealthier homes had been directly connected.
Консервілеушілермен қақтығыс
1600 жылы Робороу Даунында қалайы зауыттарында пайдалану үшін арна суын басқа бағытқа бұру мәселесі бойынша қатыгез дау туды. Бір жағынан, қайтыс болған Фрэнсистің інісі Томас Дрейк болды, ол қазір арнаның төменгі жағындағы астық диірмендеріне иелік етті; екінші жағынан, Сэр Уолтер Рэли, қалайы өндірісінің қамқоршысы ретінде, қалайы өндірушілердің талаптарын қалайы заңдарына сәйкес қолдады. Дау Жұлдыз палатасына жіберілді, және сот отырысының нәтижесінде 1603 жылы қалайы өндірушілер "екі қалайы диірменін соғуға арналған диірмендер немесе класс диірмендері" үшін су алуға рұқсат алды.
Around 1600 an acrimonious dispute arose over the diversion of water from the leat for use in tin mills on Roborough Down. On one side was Thomas Drake, brother of the deceased Francis, who now owned the corn mills lower down the leat; on the other was Sir Walter Raleigh as Lord Warden of the Stannaries, who supported the tinners' claim under stannary law. The dispute went to the Star Chamber, and the outcome of the proceedings was that in 1603 the tinners were permitted to abstract water for their "two tynne milles knocking mills or classe milles".
Сақтау
Қатты қыстар мен арнаның жалпы күйінің нашарлауы оның әрі қарай болу мүмкіндігін күмәнді етті. Халықтың тым өсуі және Плимут қаласындағы суға деген қажеттіліктің артуы жаңа, сенімді су көзін табу қажеттігін көрсетті, осының нәтижесінде 1891 жылы Бюратор суқоймасы салынды. Осылайша, салынғанына үш жүз жыл өткен соң, Дрейктің арнасының жоғарғы бөлігі астында қалды, ал төменгі бөліктері бірнеше жыл бойы сақталды. Арнаны тиімді пайдалану бойынша көптеген ойлар мен жоспарлар болғанына қарамастан, оның аз бөлігі ғана сақталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың жаңа сумен жабдықталуы зақымдалған жағдайда, арна қысқа мерзімге қайта жаңартылды. Арнаның бөліктерін әлі де Робороу Даунында (A386 тас жолынан жақын жерде) және Клеарбрук маңында көруге болады.
Harsh winters and a general decline in the condition of the leat brought the feasibility of its continued existence into question. The ever growing population, and the increasing demand on the water supply in Plymouth, meant that a more reliable source and supply of fresh water had to be found, and this led to the creation of Burrator Reservoir in 1891. So, three hundred years after its construction, the upper part of Drake's Leat was lost as the valley was flooded, although lower sections remained for some years. Despite many considerations and plans to put the leat to good use, little has been preserved. The leat was briefly restored during the Second World War, should it have been needed if the city's new supply was damaged. Parts of the leat are still visible on the moor at Roborough Down (just off the A386) and near Clearbrook.