Кіріспе

1973 жылы жарық көрген Реймонд Уильямстың "Ел және қала" кітабы – мәдени талдауға арналған еңбек. Бұл кітап алғаш рет 1973 жылы жарияланды.

Шығу тегі

Уэльс шекарасынан, Қара таулардағы ауылдан келген Реймонд Уильямс Кембридж университетінде оқытылған ауыл өмірінің бейнелері оның көріп өткендерімен сай келмейтінін байқады. Кембриджтегі ғалым ретінде ол осы қайшылықты зерттеп, талдады, сондай-ақ Ұлыбританияда ешқашан ауылдан толық бөлінбеген қала туралы қарама-қайшы идеяны қарастырды. Қаласыз ауыл өмірі әлемнің басқа аймақтарында болған, бірақ Ұлыбританияда ол ұзаққа созылмады. 2-тарау, «Перспектива мәселесі», ежелгі, үздіксіз ауылдық өмірдің жақында аяқталғаны туралы ойды зерттейді. Авторлар көбінесе осы уақыттан тыс құрылымды өздерінің балалық шағында еске алады. Алайда, сол кездегі жазушылардың шығармаларына көз салсақ, олар осы уақыттан тыс құрылымның бұрынғы жазушылардың балалық шағында-ақ жоғалып кеткенін көрсетеді. Ол Уильям Лэнглендтің «Пирс Плоумен» және Папа Иннокентий III-нің еңбектеріне, сәйкесінше XIV және XII ғасырлардағы мысалдар келтіреді, бірақ осы тізімді Едем бағына дейін жалғастыруға болатынын айтады. Ол осыны «эскалатор» деп атайды, ол пастораль туралы кең мағынадағы әңгімелерді түсіндіруге емес, «әр түрлі естеліктерді нақты талдауға» мүмкіндік береді. (12-бет)

Қалалық өмір де зерттеледі – қараңыз, әсіресе 19-тарау, «Қараңғылық пен Нұр қалалары».

Елі мен қала туралы пікір

"Ел және қала" еңбегінде Реймонд Уильямс 16 ғасырдан бері ағылшын әдебиетіндегі ел мен қаланың бейнелерін және осы бейнелердің Англиядағы капиталистік дамумен байланысты әлеуметтік және экономикалық өзгерістерді түсіндірудің басты символына айналуын талдайды. Уильямс ауыл өмірін қарапайым, табиғи және таза деп елестеуді жоққа шығарып, елдің алтын ғасыр ретіндегі бейнесін сақтайды. Уильямс бұл туралы: «Бұл – естелік қызметін атқаратын миф, ол 16 ғасырдан бері елдегі таптық қақтығыстарды, аділсіздік пен жаулықты жасырады», – дейді. Уильямс осы бейнелердің ағылшын ақындарының, романистердің және эссеистердің шығармаларында қалай бейнеленгенін көрсетеді. Бұл авторлар ауылдық және қалалық арадағы айырмашылықты ғана көрсетпеген, сонымен қатар олардың еңбектері қолданыстағы әлеуметтік тәртіпті ақтауға да қызмет етті. Ал қала ағылшын романдарында капиталистік өндіріс, еңбек, тұру орыны және қанаудың символы ретінде бейнеленеді, ол елдің «қара айнасы» болып көрінеді. Ел – Еден бағындай, ал қала – қазіргі заманның ортасы, жалғыздық пен романтизмнің жоғалу орны болды. Чарльз Диккенс пен Томас Хардидің романдары жоғалғандық сезімін, сонымен қатар жалғыз және оқшауланған жандардың арасындағы үйлесімділікті көрсетеді. Уильямс үшін «ел мен қаланың қарама-қарсылығы – біздің өміріміздің маңызды бөлігін және қоғамымыздың дағдарыстарын сезінуге көмектесетін негізгі формалардың бірі» (289-бет). Бұл идеялар қандай тәжірибелерді түсіндіреді және неге осы кезеңде немесе сол кезеңде белгілі бір формалар пайда болады немесе қайталанады? Осы сұрақтарға жауап беру үшін Уильямс «бізге идеялардың әртүрлі формаларын тарихи және сын тұрғысынан зерттеу қажет» (290-бет) дейді. Осы тарихи көзқарас Уильямстың еңбегін маңызды етеді, себебі ол қаланы жамандық ретінде қарастырып, ауылда бейбітшілік пен келісімді іздеудің қарапайым, екіұшты түсіндірмесін қабылдамайды. Керісінше, Уильямс ауылды қаламен тығыз байланысты деп санайды. Тарихи тұрғыдан, өмірдегі форманы іздеу барысында Уильямс өзінің ең танымал екі санаттарын бөліп көрсетеді: «таныс қауымдастықтар» және «сезім құрылымы». Ғасырлар бойы Уильямс сезімнің басым құрылымын сипаттайды – қоғамның институционалды және идеологиялық ұйымынан өзгеше, қауымдастықтың өмірлік тәжірибесінің іздері. Осыған ұқсас, Уильямс көптеген романдарды «таныс қауымдастықтар» деп санайды, себебі «романист адамдарды және олардың қарым-қатынастарын түсінікті және жеткілікті жолдармен көрсетуге мүмкіндік береді» (163-бет). Қорыта айтқанда, Уильямс былай деді: «Бұл әрқашан шектеулі зерттеу болды: бір дәстүрдегі ел мен қала. Бірақ бұл мені оның мағынасын, салдары мен басқалармен байланысын ұсынуға жеткізді: талқылау және түзету үшін; көптеген мүмкін ынтымақтастық жұмыстары үшін; бірақ ең бастысы – тәжірибе мен оны өзгерту жолдарының мағынасын күшейту үшін, біз өмір сүретін көптеген елдер мен қалаларда» (306-бет).

Дәйексөздер

Ауыл мен қала арасындағы қарама-қайшылық, өмір салтының ең негізгі түрлері ретінде, ежелгі заманға дейін жетеді.