Кіріспе

Хосе Гомес Феррейра, GOSE, GOL (9 шілде 1900 – 1985) – португал ақыны және көркем проза жазушысы, шығармаларының әртүрлілігімен ерекшеленетін кең ауқымды автор. Гомес Феррейра сонымен қатар белсенді саяси қайраткер болды, Оливейра Салазардың диктатурасына қарсы тұруға қатысып, кейін Португалия Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1970 жылдардың соңында Португалия жазушылар одағының президенті қызметін атқарды. Порту қаласында дүниеге келген Феррейра 1924 жылы заңгер мамандығын бітіріп, 1920 жылдардың аяғында Норвегияда консул болып жұмыс істеді. Одан кейін журналист болып, бірнеше прогрессивті журналдарда өнеркәсіптерін жариялады. Салазар басқарған оңшыл диктатура билікке келгеннен кейін Феррейра демократиялық қарсылық қозғалыстарымен жақсы танысты. Режимнің соңғы жылдары ол шығармаларын жариялауын жалғастырды және поэзиялық туындылары әріптестері тарапынан мойындалды. Гвоздика революциясынан кейін Феррейра Коммунистік партияға қосылып, 1980 жылдардың ортасына дейін еңбек етті. Оның шығармашылығы әлеуметтік мәселелерге деген алаңдаушылығын көрсетеді, солшыл идеологиясының көрінісі болды. Оның поэзиясы неореализмнен сюрреализмге дейін әртүрлі ықпалдарға ие болды, өзінің жеке басы мен басқа адамдардың қайғы-қасіретін бөлісу қажеттілігі арасындағы диалектикалық байланыста көрінді.

Өмірбаян

Хосе Гомес Феррейра 1900 жылы Португалияның солтүстігіндегі Порту қаласында дүниеге келді. Төрт жасында ата-анасы Лиссабонға көшіп орналасты. Феррейра алғашқы білімін Камоэс орта мектебінде алды, көп ұзамай португал әдебиетін, әсіресе Рауль Брандаудың шығармаларын оқуға кірісті. Біраз уақыттан кейін ол “Ressurreição” (Қайта тірілу) атты журналдың директоры болды, онда португал әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі Фернандо Пессоамен бірлесіп жұмыс істеді. Әкесі республикашыл болғандықтан, Феррейра қалыпты саяси көзқарастарға ие болды. Әскери қызметтен кейін ол жас Португалия Республикасын монархиядан қорғау мақсатымен университет студенттері құрған “Республикалық академиялық батальон” республикалық ұйымына қосылды. 1924 жылы заңгер мамандығын бітірді. Көп ұзамай Норвегияның Кристиансунд қаласында португал консулы болып тағайындалды. 1926 жылғы әскери төңкерістен кейін елге оралып, журналист ретінде жұмыс істеді, “Presença”, “Seara Nova”, “Descobrimento”, “Imagem” (кино журналы), “Kino” және тағы басқа журналдарда мақалалар жариялады. Ол сондай-ақ аудармашылықпен айналысып, бірнеше фильмге Альваро Гомес псевдонимімен субтитрлер жасады. Хосе Гомес Феррейраның алғашқы өлеңдер жинағы “Lírios do Monte” 1918 жылы жарық көрді, ол кейіннен бұл туындысын балалық шаққа арналған тәжірибе деп бағалады. 1948 жылы ол өзінің ең маңызды жұмысы – “Poesia I” атты өлеңдер жинағын жариялады. Он бес жылдан кейін жарық көрген “Aventuras Maravilhosas de João Sem Medo” кітабы да жас оқырмандардың назарын аударып, олардың қиялын оятып, шығармашылыққа ықпал етті. Ол музыкамен байланысы бар отбасында дүниеге келді және сегіз жасында музыкалық білімін бастады. Манфредо Пейхото басқаратын “Quarteto Beethoven” камералық тобында пианист және мандолинашы ретінде қатысты, олар үшін бірнеше вальстер, фадолар мен вариациялар шығарды. Оның ең танымал шығармасы – 1918 жылы Дэвид де Соузаның жетекшілігімен “Politeama Theatre” симфониялық оркестрінде орындалған “Idílio Rústico” симфониялық поэмасы болды. Саяси көзқарастарының қалыптылығының арқасында Гомес Феррейра Салазардың фашистік режиміне қарсы демократиялық қарсылық күштермен байланыс орнатты. Ол бірнеше демократиялық қозғалыстарға, соның ішінде коммунистік идеологияға ие “Демократиялық бірлік қозғалысына” қосылды. Сол кезде ол Фернандо Лопес Граса басшылығымен бірнеше революциялық әндерді жазуға қатысқан басқа антифашистік жазушылармен бірге жұмыс істеді. Көркем және поэзиялық шығармаларын жариялағаннан кейін, 1962 жылы Португалия Жазушылар қоғамының поэзия саласындағы беделді сыйлығына ие болды. 1974 жылғы демократиялық революциядан кейін Гомес Феррейра шығармаларын жариялауды және дамытуды жалғастырды, ал 1978 жылы Португалия Жазушылар қауымдастығының президенті болып сайланды. Келесі жылы ол Португалия Коммунистік партиясы мен Португалия Демократиялық қозғалысының коалициясы – “Біріккен халық альянсының” сайлау тізіміне енді. Сол жылы, 1979 жылы, ол ресми түрде Коммунистік партияға мүше болды. 1981 жылы Республика Президенті Рамалхо Эанеш оған Сант-Иаго-де-Эспада әскери орденін табыс етті. 1983 жылы Гомес Феррейра операция жасады, екі жылдан кейін дүние салды.