Коста-Риканың Брибрі этносы

Кіріспе

Коста-Риканың оңтүстік-шығысындағы Чибчан этникалық тобы

|топ=Брибри|
|сурет=|
|сурет сипаттамасы=Коста-Рика картасы, көгілдір түспен ең маңызды үш Брибри қорығы көрсетілген|
|халық саны=12 200 (2000)|
|халық орналасқан жері=Коста-Рика (Буэнос-Айрес, Турриальба, Матина және Таламанка)|
|дін=|
|тілдер=Брибри, испан, Брибри қол тілі|
|туысқандар=Борука, Кабекар| Бүгінде көптеген брибри халқы брибри тілінде немесе испан тілінде сөйлейді. Үкімет шенеуніктерінің осы топтың халық санына қатысты бағалаулары әртүрлі. Брибри халқының жалпы саны 35 000 адамға жетеді деген болжамдар бар, бірақ ресми бағалаулар Коста-Рикада 11 500 брибри, ал Панамада 1000 брибри бар екенін көрсетеді. Алайда, Коста-Рика Денсаулық сақтау министрлігінің санағы бойынша, тек Хон-Крик клиникасының қызмет көрсету аймағында 11 500 брибри тұрады, бұл Коста-Рикадағы брибри халқының жалпы саны одан да көп екенін көрсетеді. Олар сонымен қатар Пуэрто-Вьехо-де-Таламанка аймағында көпшілік дауысқа ие. Брибри халқы тарихи тұрғыдан өз жерінде қалу және мәдениетін сақтау үшін күрескен, бірақ қазіргі уақытта Коста-Рика үкіметі олардың белгіленген жергілікті аумақтарды пайдалануын мойындайды және олар Панаманың ресми түрде танылған жергілікті халықтарының бірі. Екі елде де кейбір брибри белсенділері өздерінің жерлеріне және автономиясына қатысты талаптарды заңды түрде мойындату үшін саяси күресін жалғастыруда.

Демография

Брибри тайпасы Таламанка аймағының түпкі тұрғындары, Коста-Рика мен Солтүстік Панаманың таулы және Кариб теңізі жағалауындағы аймақтарда қоныстанған. Көпшілігінің үйлерінде ағын су бар, бірақ көптегені электр қуатымен қамтамасыз етілмеген. Олардың экономикасы какао, банан және музо өсіруге, сондай-ақ бұршақ, күріш, жүгері және басқа да өнімдерді тұтынуға негізделген. Көптеген брибрилер испан мәдениетінен және жаһандық экономикадан оқшауланған. Бұл оларға өздерінің мәдениетін және тілін сақтап қалуға мүмкіндік берді, бірақ сонымен қатар білім беруге және денсаулық сақтауға қол жеткізуді шектеді. Коста-Рикада жан басына шаққандағы табысы ең төменгі деңгейде болғанымен, олар өсімдік өндіру, дәрі-дәрмек табу және орманнан тұрғын үй құрылыс материалдарын жинау арқылы өмірлік қажеттіліктерін қамтамасыз ете алады. Сонымен қатар, туризм және какао, банан, музо сату арқылы өздері өсіре алмайтын заттарды сатып алуға ақша табады.

Таламанка патшалығы

19 ғасырдың ортасына қарай Брибри және Кабекар тайпалары әртүрлі патшалар басқаратын мұрагерлік Брибри ақсүйектерімен ұйымдастырылды (көбінесе осы лауазымды таласқан бірнеше адам болды), сондай-ақ Кабекарлардың ең жоғары діни билігі – усеколмен бірге. Таламанка Корольдігі 1867 жылы Коста-Рика үкіметінен саяси жетекшілігінің ресми мойындалуын алды, бірақ аймақта қоныстанған АҚШ теңізшісі Джон Лион Таламанкада director de reducciones, яғни директор редукций (испандық қоныстың бір түрі) болып тағайындалды және ұлттық үкімет мойындағандай басқаруға қатысты биліктің көп бөлігін иеленді. Таламанканың соңғы патшаларының бірі Антонио Сальданя 1880 жылы билікке келді, ал оның алдыңғы патшасы Уильям Форбс кісі өлтіруде айыпталып, Коста-Рика үкіметі бүлікшіл деп жариялағаннан кейін биліктен алынды. Сальданя Тунсуладағы билік ордасынан шамамен 3200 адамды басқарды. Сальданя Коста-Рика үкіметінің Брибри халқының мәдени ассимиляциясына әкелуі мүмкін саясатына қарсы болды, мысалы, олардың жерін басып алу, мұғалімдердің болуы немесе ұлттық әскери қызметке шақырылуы, бірақ ол аймақты тастап кетуді көздеген саясатты да қолдамады. Бұл жағдайға себепші болған – орманның жойылуы, ол жаңбыр суының Сиксола өзеніне ағып түсуіне кедергі келтіріп, су тасқынын күшейтті. Сол кездегі Брибри баяндамашылары осы күштердің "Юнайтед Фрут" компаниясының операцияларына келтірген зиянға кінәлі екенін мәлімдеді. Компания 1931 жылы Таламанкадағы банан плантацияларын тастап кетті. Алайда, Таламанка аймағынан тыс Брибри халқының бір бөлігі Коста-Риканың қалған бөлігімен экономикалық жағынан жақын байланыстағы және қолжетімді аудандарда тұрады. Панамада комарка жүйесі бойынша жартылай тәуелсіз жергілікті аймақтар жүйесі бар, бірақ Брибри халқы салыстырмалы түрде аз болғандықтан, оларға әлі комарка берілмеген. Дегенмен, Панаманың Ұлттық Ассамблеясы 2008 жылы 72-ші заңды қабылдап, жергілікті халықтар, мысалы Брибри тайпаларының ұжымдық жер иелігіне заңды құқық берудің жолын ашты. Коста-Рикада Брибри резервацияларын тану оларға кейбір дәстүрлі жерлеріне заңды құқық берді. Алайда, бұл аумақтың бір бөлігі 1977 жылға дейін жергілікті емес қоныс аударушылардың заңды меншігінде болғандықтан, кейбір қоныс аударушылар 1977 жылдан кейін Брибри тайпаларына заңды түрде тиесілі болған аумақта қалып, олардан шығу үшін өтемақы алмады. Бұл Брибри белсенділері мен ұйымдастырушыларын, немесе жер қорғаушыларын резервация шегінде өздерінің дәстүрлі аумағын қайтарып алу үшін саяси ұйымдастыруға итермеледі. Кейбір белсенділер жерді қайтаруға жасаған әрекеттері үшін өміріне қауіп келген Брибри белсендісі Серхио Рохас 2019 жылы қаза тапты, ал оған жерді қайтару жөніндегі әрекеттері үшін өміріне қауіп төндірілген еді. Панамада Брибри белсенділері 72-ші заңға сәйкес ұжымдық жер иелігін алуға ұмтылуда, бұл 30 жылдан астам уақыттан бері жалғасып келе жатқан ұжымдық жер иелігін заңмен тануға бағытталған күш-жігердің бір бөлігі болып табылады. Заңды қорғаусыз, кейбір Брибри белсенділері, соның ішінде король Хоакин Гонсалес, көршілес жергілікті тайпалар немесе қоныс аударушылар оларды қоныс аударуы немесе ассимиляциялауы мүмкін деп қорқады, немесе олардың тіршілік көзіне қажетті орман ағаш кесу операциялары арқылы жойылуы мүмкін. Брибри және Кабекар халықтары кейбір аймақтарда өмір сүреді және ұқсас саяси мақсаттарды қолдайды, бірақ бұл тайпалар арасында этникалық шиеленістер, соның ішінде Кабекар халқына қарсы Брибри кемсітушілігі бар екені хабарланды. Кейбір Брибри саяси ұйымдастырушылары ескі институттарды қалпына келтіруді саяси қолдау үшін қажет деп санайды, бірақ бұл кейбір Кабекар белсенділері басқа жергілікті тайпаларды алып тастайды деп айтқан стратегия. Дегенмен, жергілікті халықтар келіссөздер арқылы шиеленісті шешуге үміттенеді. Ферма 11 жылдан бері жұмыс істеп келеді және шамамен 2000 игуана мен 2 000 000 жұмыртқаға ие. Игуаналар бес жасқа дейін фермада болады, содан кейін оларды жабайы табиғатқа жібереді. Кекольди тайпасы өздерінің мәдениетін сақтап қалды. Жас ұрпақтың кейбір Брибрилері цифрлық технологияларды қабылдады, олар жаңа мәдени ықпалға ие болды. Алайда, кейбір Брибри ақсақалдары сыртқы мәдени ықпал олардың дәстүрлері мен мәдениеттеріне қауіп төндіреді деп санайды, өйткені олар сырттан келгендерге қарсылық көрсетті. Брибри халқымен жұмыс істейтін коммерциялық емес ұйым, білім беру, азық-түлік және шағын несиелер ұсынады. Олардың мақсаты – отбасылар мен жеке адамдарға өздерін қамтамасыз етуге көмектесу. El Puente сондай-ақ білім беру жұмыстарын жүргізуге, дәрілік өсімдіктер бағын құжаттау және сақтау, қауымдастық асханасында тамақ дайындау және беру, жергілікті шаруалармен жұмыс істеу мүмкіндіктерін ұсынады. Surf For Life – әлемнің әртүрлі аймандарының жағалау қауымдастықтарына пайда әкелетін қоғамдық қызметтерге саяхатшыларды тартуға арналған коммерциялық емес ұйым. Олардың миссиясы – Брибри халқына көмектесетін жобаларға қатысу үшін 'ерікті саяхатшылар' командаларын құру. Наурыз айында 2010 жылы Surf For Life командалары таулардағы ілмек көпірдің негізгі құрылымын және ағаш тақтайларын жаңартты. Енді өзеннің арғы жағында тұратын отбасылар күнделікті қажеттіліктеріне, мысалы азық-түлік пен суға, мектепке және медициналық қызметтерге қауіпсіз түрде қол жеткізе алады. Tropical Adventures Foundation резервация ішінде жұмыс істейді. Олар Брибри халқына өздерінің қауымдастықтары үшін тұрақты табыс табуға көмектесу үшін оқытуды ұсынады, сонымен қатар тайпаның тілін және мәдениетін сақтауға көмектесуге тырысады. Tropical Adventures еріктілерді қабылдайды және ағылшын тілін оқыту, қайта өңдеу және экологиялық білім беру, дәрілік өсімдіктер жобасы, органикалық шаруашылық, жабайы табиғатты қалпына келтіру, шоколад фабрикасы, жарнама және маркетинг, зейнеткерлер үйіне көмек көрсету, бояу, құрылыс және жалпы күтім, бастауыш мектеп жобалары және жолдарды күту сияқты мүмкіндіктерді ұсынады. Project Talamanca Таламанкадағы Брибри және Кабекар халқына CCSS (Caja Costarricense de Seguro Social) және жергілікті тайпалық ұйымдармен ынтымақтастықта тегін медициналық және стоматологиялық көмек көрсетеді. Құрылған Доктор Питер С. Аборнның басшылығымен, кәсіби және студент-еріктілердің топтары жылына екі рет резервацияға бір апталық сапарлар жасап, пациенттерді емдейді. Доктор Аборнның еріктілер тобы Таламанканың ең қол жетімсіз аймандарының пациенттеріне тегін көмек көрсетуге міндеттенді. Олар сондай-ақ аймаққа тән вирустық ауруларды зерттейді және Брибри студентінің стоматологиялық білім алуына стипендия ұсынады.

By the mid 19th century, the Bribri and Cábecar were organized under a hereditary Bribri nobility led by various kings (often with multiple people who claimed the role), along with a useköl, the highest Cábecar religious authority. The Kingdom of Talamanca received official recognition of its political leadership from the government of Costa Rica in 1867, although the US marine John Lyon who had settled in the region was appointed as director de reducciones, or director of reductions (a kind of Spanish settlement), in Talamanca and held much of the power to govern as recognized by the national government. One of the last kings of Talamanca, Antonio Saldaña, came to power in 1880 after the previous king, William Forbes, was accused of homicide and declared to be in a state of rebellion by the Costa Rican government, leading to his removal from power. Saldaña ruled about 3,200 people from the seat of his power in Túnsula. Saldaña was resistant to policy from the Costa Rican government which could have led to the cultural assimilation of the Bribri, like the occupation of their land, the presence of teachers, or their service in the national military, though he did not support policy which would have abandoned the region either. and deforestation which removed barriers to the flow of rainwater into the Sixaola River and intensified flooding, were to blame, Bribri shamans at the time took credit for the devastation these forces wreaked on United Fruit's operations. The company ultimately abandoned its banana plantations in Talamanca in 1931. le to outsiders and culturally and economically independent since United Fruit left the region. However, some Bribri people outside of the Talamanca region live in areas which have been more accessible and have a higher degree of economic integration with the rest of Costa Rica. In Panama, while a system for semi autonomous Indigenous regions exists in the country under the comarca system, the Bribri population is relatively small and as such has not yet been granted a comarca. However, the passage of Law Number 72 by the National Assembly of Panama in 2008 provided a pathway to grant legal title to collective landholdings for Indigenous groups like the Bribri without comarcas. In Costa Rica, the recognition of Bribri reservations granted them legal title to some of their traditional lands. However, as parts of this territory were legally occupied by non Indigenous settlers prior to 1977, some of these settlers remain on territory which after 1977 has legally belonged to the Bribri, and have not yet accepted compensation for their removal. This has led Bribri activists and organizers, or land defenders, to politically organize to reclaim their traditional territory within reservation bounds. Some activists have faced threats from the people and business interests seeking to remain on the land which is now recognized as belonging to the Bribri, including the Bribri activist Sergio Rojas who was murdered in 2019, following threats to his life over his land recovery efforts. In Panama, Bribri activists strive for a collective land title under Law Number 72, part of efforts for the legal recognition of collective landholdings which have been ongoing for over 30 years. Without legal protection, some Bribri activists, including King Joaquín González, fear they may be displaced or assimilated by neighboring Indigenous groups or settlers, or that the forests necessary for their subsistence economy may be stripped away by logging operations. While the Bribri and Cábecar peoples inhabit some of the same regions and maintain similar political goals, the groups have been reported to have a history of ethnic tension, including Bribri discrimination against Cábecar people. Some Bribri political organizers see the restoration of old institutions as necessary for political advocacy, though this is a strategy some Cábecar activists have argued excludes other Indigenous groups. However, Indigenous advocates have expressed the hope that tensions will be resolved through dialogue. The farm has been operating for 11 years and has about 2,000 iguanas and 2,000,000 eggs. The iguanas stay on the farm until five years of age at which time they are released into the wild. The Kekoldi have maintained their own culture. Some Bribri from the younger generation have adopted digital technologies, which have introduced them to new cultural influences. However, some Bribri elders believe this outside cultural influence is a threat to their traditions and their culture which historically resisted assimilation by outsiders. is a non profit organization working with the Bribri people, offering educational assistance, food, and micro loans. Their goal is to help families and individuals become self sufficient. El Puente also offers educational working volunteer opportunities, including documentation and preservation of a medicinal plant garden, preparing and serving meals at the community kitchen, and working with local family farmers. Surf For Life is a non profit organization designed to connect travelers with community service activities benefitting coastal communities around the world. Their mission is to assemble teams of 'voluntourists' to travel to various project sites where they serve as hands on workers and goodwill advocates. Volunteers team up to raise money for projects benefiting the Bribri. In March 2010, Surf For Life teams successfully restored the core structure and wooden planks of a suspension bridge up in the mountains. Now the families living on the other side of the river can safely use the bridge again for everyday access to necessities like food and water supplies, school and medical services. The Tropical Adventures Foundation works inside the reservation. They provide training to help the Bribri create sustainable income for their communities, while striving to help the tribe preserve their language and culture. Tropical Adventures welcomes volunteers and provides opportunities including: teaching English, recycling and environmental education, medicinal plant project, organic farming, wildlife rehabilitation, chocolate factory, public relations and marketing, retirement home assistance, painting, building and general maintenance, elementary school projects, and trail maintenance. Project Talamanca provides free medical and dental care to the Bribri and Cabécar people of Talamanca, in cooperation with the CCSS (Caja Costarricense de Seguro Social) and local tribal organizations. Under the direction of the founder, Dr. Peter S. Aborn DDS, groups of professional and student volunteers treat patients in week long visits to the reserve twice a year. Dr. Aborn's team of volunteers is committed to providing free care to patients in the least accessible regions of Talamanca. They are also doing research into viral diseases that are endemic to the area, and sponsoring a scholarship for a Bribri student to study dentistry professionally.