Кіріспе

Кеміргіштер түрі

Арктикалық жер қаскыр (Urocitellus parryii) (Inuktitut: ᓯᒃᓯᒃ, siksik) – Солтүстік Америка мен Азияның Арктика және Субарктика аймақтарында табиғи ортада өсетін жер қаскырдың бір түрі. Аляскада, әсіресе Алеут аралдарындағы адамдар оларды "парка" белбеулері деп атайды, себебі олардың терісі паркалардың жағасын және киімдерді жасауға өте қолайлы.

Таксономия

Алфавит бойынша тізімделген түр-құрымдар. U. p. ablusus Osgood, 1903
U. p. kennicottii Ross, 1861 – Барроу жер шатырлығы (солтүстік Аляска, солтүстік Юкон және солтүстік Солтүстік-Батыс аумақтары)
U. p. kodiacensis Ross, 1861
U. p. leucostictus Brandt, 1844
U. p. lyratus Hall and Gilmore, 1932
U. p. nebulicola Osgood, 1903
U. p. osgoodi Merriam, 1900
U. p. parryii Richardson, 1825
U. p. plesius Osgood, 1900
U. p. stejnegeri J. A. Allen, 1903

Сипаттама

Арктикалық жер саяндысының терісі бежең және қоңыр түсті, ал арқасы ақ дақты болады. Бұл саяндыстың беті қысқа, құлақтары кішкентай, құйрығы қара және көздерінің айналасында ақ іздері бар. Арктикалық жер саяндылары жаздан қысқа дейін терісін өзгертеді. Жазғы түсінде жануардың екі жағында және бетінде қызыл/сары түстер кездеседі. Күзде бұл қызыл дақтар күміс түсті түкпен алмасады. Арктикалық жер саяндысының орташа ұзындығы шамамен ... болады. Арктикалық жер саяндыларының дене салмағы маусымға қарай өзгеретіндіктен, орташа салмағын анықтау қиын, бірақ ересек ұрғашыларының салмағы шамамен ... кг, ал еркектері ұрғашылардан шамамен ... кг ауыр болады. Арктикалық жер саяндылары мәңгілік тоңның қазуға кедеріс келтірмейтін жерлерде беткей орлар салады. Арктикалық жер саяндысы Арктиканың құрғақ тундрасында және осы түрдің ең оңтүстік ареалдарындағы ашық шалғынды далаларда мекендейді.

Мінез-құлық

Күндізгі өмір сүретін Арктикалық жер саяндысы тундрада мекендейді және Арктикалық түлкі, қызыл түлкі, қасқыр, Канадалық түлкі, Еуразиялық түлкі, қоңыр аю және бүркіттердің жемі болады. Ол Арктикадағы аз ғана жануарлардың бірі, оның жақын туыстары мармоттар және туыс емес қоңыр жарғақтар сияқты, қыста ұйқыға кетеді. Жазда ол тундра өсімдіктерін, тұқымдарын және жемістерін іздеп, қысқы ұйқыға дайындалу үшін дене майын жинақтайды. Жаздың соңында Арктикалық еркек жер саяндысы қымыздығында азық жиналай бастайды, сонда көктемде жаңа өсімдіктер өспейінше жейтін тағамы болады. Қымыздықтары мүк, жапырақ және мускус бұғысының жүнімен қапталған. Саяндыстардың арасындағы байланыс дыбыстық және физикалық тәсілдер арқылы жүзеге асырылады. Олар кездескенде, мұрындарымен немесе денелерінің басқа бөліктерімен жанасады. "Цик-цик" дауыстары қауіпке жауап ретінде шығарылады және әртүрлі жыртқыштарға байланысты өзгереді. Құрлықтағы жыртқыштарды көрсету үшін терең, құрлы дыбыстар қолданылады, ал қысқа "сыңғырлау" дыбысы ауадан келетін қауіпті білдіреді. Осы кезде дене температурасы төмендеп, кейде өте төмендейді. Қысқы ұйқы кезінде дене температурасы төмендеп, жүрек соғуы минутына бір рет дейін азаяды. Шеткерші, ішек және қан температурасы нөлден төмен түседі. Саяндыстың қанының тоңбауына байланысты ең жақсы теория – жануарлардың денелерін мұз кристалдарының пайда болуына қажетті мұз ядроларынан тазарта алуы. Мұз ядролары болмаған жағдайда дене сұйықтықтары суытылған күйде сұйық болып қалуы мүмкін. Бұл процесс арктикалық жер саяндысының механизмі адам ағзаларын трансплантация үшін жақсы сақтауға көмектесетін жол табуға үміттеніп зерттеледі. Осы күйде ми жасушалары арасындағы байланыстар да әлсірейді. Бұл зақым өлімге әкелуі керек еді, бірақ туысқан түрлердегі зерттеулер олардың оянғаннан кейін қайта жаңаруын көрсетті. Жылы айларда саяндыс күндіз белсенді болады.

Диета

Бұл суыр шөп, құрақ, саңырауқұлақ, батпақ құрағы, көкжидек, есекжем, тамыр, сабақ, жапырақ, жапырақ бүршігі, гүл, гүлшоғыр және тұқымдармен қоректенеді. Олар сонымен қатар жәндіктерді жейді, ал кейде тіпті өліктерді (мысықтар, қар аяқ қояндар және карибу сияқты) және Арктикалық жер суырларының жас төлдерін де жейді. Көбінесе бұл суырлар тамақтарын жақтарында алып келеді. Арктикалық жер суырлары жер астындағы қуыстарда жеке өмір сүреді. Қыстан оянғаннан кейін, сәуірдің ортасы мен мамырдың ортасы аралығында (еніне қарай) жұптасу орын алады. Жұптасу кезінде еркектер ұрғашыға қол жеткізу үшін бәсекелеседі, ал төлдер көбінесе бірнеше еркектен туылады. Жүктілік шамамен 25 күнге созылады және 5-10 түксіз балаға әкеледі. 6 аптадан кейін төлдер емшектен айырылады, одан кейін алдағы қысқа дайындалу үшін қарқынды өсу басталады.