Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аңглосаксондық заң мәселелеріне қатысты құжаттар
Documents dealing with Anglo Saxon legal affairs
Аңглосаксондық жарғылар – Англиядағы ерте ортағасырлық кезеңде жер беруді немесе жеңілдіктерді ресімдеу үшін жасалған құжаттар. Ең ерте сақталған жарғылар 670 жылдары жазылған: ең көне жарғылар шіркеуге жер берген, бірақ сегізінші ғасырдан бастап сақталған жарғылар көбінесе қарапайым адамдарға жер беру үшін қолданылды. «Жарғы» термині жазбаша құқықтық құжаттардың әртүрлі түрлерін қамтиды, соның ішінде дипломдар, жарлықтар және өсиеттер. Диплом – корольдің жерді немесе басқа да жеңілдіктерді беру туралы жарлығы, ал жарлық – корольдің нұсқауы (немесе тыйымы), онда құқықтардың немесе жеңілдіктердің куәлігі болуы мүмкін. Дипломдар көбінесе латын тілінде парққа жазылатын, бірақ жиі жер иеліктерінің шекараларын сипаттайтын, қазіргі заманғы приход шекараларымен сәйкес келетін, жергілікті тілдегі бөлімдер де болды. Жарлық мөрмен куәландырылды және кейінгі аңглосаксондық және ерте нормандық кезеңдерде жер иелігінің куәлігі ретінде дипломды біртіндеп ығыстырды. Жарғы арқылы иеленген жерлер «кітаптық жерлер» деп аталды. Жарғылар тарихшыларға аңглосаксондық Англияны түсіну үшін маңызды деректер ұсынып, Аңглосаксондық жылнамасымен және басқа да әдеби көздерді толықтырады. Олар Питер Сойердің түсіндірме тізімінде тізімделген және мамандандырылған әдебиетте әдетте олардың Сойер нөмірімен (мысалы, S 407) аталады.
Anglo Saxon charters are documents from the early medieval period in England which typically made a grant of land or recorded a privilege. The earliest surviving charters were drawn up in the 670s: the oldest surviving charters granted land to the Church, but from the eighth century, surviving charters were increasingly used to grant land to lay people. The term charter covers a range of written legal documentation, including diplomas, writs and wills. A diploma was a royal charter that granted rights over land or other privileges by the king, whereas a writ was an instruction (or prohibition) by the king which may have contained evidence of rights or privileges. Diplomas were usually written on parchment in Latin, but often contained sections in the vernacular, describing the bounds of estates, which often correspond closely to modern parish boundaries. The writ was authenticated by a seal and gradually replaced the diploma as evidence of land tenure during the late Anglo Saxon and early Norman periods. Land held by virtue of a charter was known as bookland. Charters have provided historians with fundamental source material for understanding Anglo Saxon England, complementing the Anglo Saxon Chronicle and other literary sources. They are catalogued in Peter Sawyer's Annotated List and are usually referred to in the specialist literature by their Sawyer number (e. g. S 407).
Тірі қалу және шынайылығы
Англо-саксондық харта түрлі формада болуы мүмкін: ол жалдау шарты (көбінесе хирограф түрінде ұсынылады), өсиет, келісім, жарлық немесе, ең көп кездесетіні – жер беру шарты болуы мүмкін. Сақталған харталардың кейбіреуі кейінірек көшірмелер, олардың арасында кейде түзетулер де кездеседі. Англо-саксондық харталар заңдық дауларда қолданылған, ал харта мазмұнының заңдық құжатқа жазылуы түпнұсқа харта жоғалған жағдайда мәтіннің сақталуын қамтамасыз етті. Жалпы алғанда, түпнұсқа күйінде шамамен екі жүз харта сақталған, ал қалғандары – Жеңістен кейінгі көшірмелер, оларды көбінесе титулдар жинағын (мүлік құжаттары жинағы) құрастырушылар немесе ерте заманғы антикварлар жасаған. Англо-саксондық харталардың көшірмелері бар ең алғашқы титулдар жинағы Вустерден, 11 ғасырдың басындағы Liber Wigorniensis және бір ғасырдан кейінгі Хеммингтің титулдар жинағы; одан әлдеқайда кейінгі мысал – 13 ғасырдың ортасында Уилтон аббаттығында құрастырылған Уилтон титулдар жинағы, ол әлі де англо-саксондық материалдардың көп бөлігін қамтиды. Жерге қатысты заңдық дауларда жер иелігін дәлелдеу үшін харталардың маңыздылығы көптеген харта жасауға (жалғандауға) әкелді, кейде оларды мұрағаттарында сақталған сол монастырьлар жасады. Харта жасаудың басты себебі – жерге құқықтарды дәлелдеу. Көбінесе жасау "Домсдей кітабында" діни үйге тиесілі деп жазылған меншіктер туралы жазбаша дәлелдеме беруге бағытталды. Харталарды зерттегенде олардың нақтылығын анықтау маңызды. Харталарды зерттеу олардың нақтылығын анықтау үшін дипломатия ғылымына – ежелгі құжаттар ғылымына жол ашты. Харталардың салыстырмалы түрде аз ғанасы жеке парақтар түрінде сақталған, ал көшірмелері әртүрлі мақсаттар үшін өзгертілген болуы мүмкін. Тарихшылар барлық түрдегі харталардан пайдалы ақпарат алуға тырысады, тіпті тікелей жалғандықтардан да, олар қызығушылық тудыруы мүмкін, өйткені олар шынайы құжаттамаға немесе басқа себептерге негізделген. Неміс тарихының маманы Тимоти Ройтер «англо-саксондық дипломаттар сәл өлі немесе сәл жүкті болу мүмкін деген сенімде қалады» деп шағымданады, бірақ Саймон Кейнс континенттік харталарды зерттеушілердің көзқарасын қабылдаудың қажеті жоқ дейді, олардың көп бөлігі түпнұсқа ретінде сақталған. Англо-саксондық харталар Питер Сойердің түсіндірмелі тізімінде (1968), протокол, корпус және эсхатокол бойынша тізімделген. Протокол хартаны Құдайға дұға жасап және Патшаның ісі үшін ізгі ниеттерді атап өту арқылы ашты (проем). Корпус әдетте латын тілінде жазылған және иеленушінің атын атады, беруді немесе аударуды (диспозитивтік шарт) тіркеді, ортақ жүктемелерді сақтады (резервациялық шарт) және оны сақтамаған кез келген адамға Құдайдың азабын тіледі (анафема немесе санкция). Корпустың соңғы бөлімі, көбінесе көне ағылшын тілінде, жердің шекараларын сипаттады (шекаралық шарт). Эсхатокол – бұл даталау туралы шарт және куәгерлер тізімі, оған әдетте патша сарайының ықпалды діни және әлеуметтік тұлғалары кірді. Дипломның көп бөлігі дінге қатысты болды – беру берушінің жаны үшін жасалды немесе хартаны бұзған кез келген адам қауымнан шығарылатындығы айтылды. Харталар әдетте христиандық тәртіпте өздерін бекітіп, бейнелі (салиб, хризмон немесе альфа-омега) және Құдайға ауызша дұға жасап ашылатын. Көптеген ерте харталар монастырь құруды күтіп жазылған. Құжат негізінен жерді заңды түрде иеленуді және оған байланысты белгілі бір міндеттерден босатуды қамтамасыз етті.
The Anglo Saxon charter can take many forms: it can be a lease (often presented as a chirograph), a will, an agreement, a writ or, most commonly, a grant of land. Some surviving charters are later copies, which sometimes include interpolations. Anglo Saxon charters were sometimes used in legal disputes, and the recording of the contents of a charter within a legal document has ensured the survival of text when the original charter has been lost. Overall, some two hundred charters exist in the original form, whilst others are post Conquest copies, that were often made by the compilers of cartularies (collections of title deeds) or by early modern antiquaries. The earliest cartularies containing copies of Anglo Saxon charters come from Worcester, early 11th century Liber Wigorniensis and Hemming's Cartulary of a century later; a much later example, Wilton Cartulary, compiled in the mid 13th century at Wilton Abbey, still includes a significant amount of Anglo Saxon material. The importance of charters in legal disputes over land as evidence of land tenure, gave rise to numerous charter forgeries, sometimes by those same monastic houses in whose archives they were preserved. The primary motivation for forging charters was to provide evidence of rights to land. Often forging was focussed on providing written evidence for the holdings recorded as belonging to a religious house in the Domesday Book. It is important when studying charters to establish their authenticity. The study of charters to determine authenticity gave rise to diplomatics – the science of ancient documents. Relatively few charters survive in their form as single sheets, and copies may have been altered for various purposes. Historians attempt to extract useful information from all types of charters, even outright fabrications, which may be of interest because they are apparently based on genuine documentation or for some other reason. Timothy Reuter, a specialist in German history, complained that "Anglo Saxon diplomatists persist in the belief that it is possible to be slightly dead or slightly pregnant", but Simon Keynes argues that it is unhelpful to adopt the perspective of students of Continental charters, more of which survive as originals. Anglo Saxon charters are catalogued in Peter Sawyer's Annotated List (1968), protocol, corpus, and eschatocol. The protocol opened the charter by invoking God and enumerating the pious considerations for the King's act (proem). The corpus was usually in Latin and named the beneficiary, recorded the grant or transfer (dispositive clause), reserved common burdens (reservation clause) and invoked the wrath of God on anyone who failed to observe it (anathema or sanction). The corpus' final section, which was often in Old English, described the boundaries of the land (boundary clause). The eschatocol was composed of a dating clause and witness list, which usually included powerful lay and ecclesiastical members of the king's court. Much of the language of the diploma was explicitly religious – that a grant was made for the benefit of the grantor's soul or that anyone breaking the charter would be excommunicated. Charters typically opened by situating themselves firmly within the Christian order, with a pictorial (cross, chrismon or alpha omega) and a verbal invocation to God. Many early charters were granted in anticipation of the founding of a monastery. The document served a largely secular purpose – to document the legal possession of land and to free that land from certain duties that would otherwise be attached to it.
Қағаздар
Англо-саксон жарғыларының екінші ең көп кездесетін түрі, дипломадан әлдеқайда азырақ – патшалық бұйрық. Олар дипломадан формасы және функциясы бойынша айырмашылығымен ерекшеленді. Бұйрық – корольдің белгілі бір лауазым иесіне немесе топқа берген нұсқауы. Ол сәлемдесуден басталып, корольдік мөрмен куәландырылды. Бұйрыққа куәгерлердің қатысуы міндетті емес еді және көбінесе ежелгі ағылшын тілінде жазылған. Нормандар кезінде бұйрықтарды қолдану патшалық істердің көптеген басқа да салаларын қамтуға дейін кеңейтілді және латын тілінде жазылды. Флоренс Хармер 120-ға жуық жаулаудан бұрынғы патшалық бұйрықтардың мәтінін (және ежелгі ағылшын тілінде жазылғандағы аудармасын) ұсынды.
The second most common form of Anglo Saxon charter, although far fewer in number than the diploma, is the royal writ. These differed from the diploma in both form and function. A writ was an instruction from the king to a named official or group of recipients. It started with a greeting and was authenticated by a royal seal. The writ did not require witnesses and was often written in Old English. Under the Normans, the use of writs was extended to cover many other aspects of royal business and was written in Latin. Florence Harmer provided the text (and translation when written in Old English) of 120 pre Conquest royal writs.
Өсиеттер
Англосаксондық өсиеттер автордың өлімінен кейін мүлікті (жерді қоса алғанда) сыйлық ретінде беруді мақсат еткен, бірақ олар қазіргі түсінік бойынша толыққанды өсиеттер емес еді. 1939 жылы Агнес Джейн Робертсонның «Англосаксондық жарғылары» жинағында тағы 16 жарғы жарияланғанда, олардың саны 55-ке жетті. 1939 жылдан бері тізімге қосылған жаңа материалдар азайып, 2011 жылы Линда Толлертонның «Англосаксон Англиясында өсиеттер және өсиет жасау» еңбегінде 68 мысалдан тұратын ең жаңа жиын жарияланды. Сақталған құжаттар уақыт және географиялық тұрғыдан тең емес: мысалы, 9 ғасырдан бастап барлығы 9 ғана өсиет белгілі, олардың 6-сы Кентербериде орналасқан. Стаффордширдегі Бертон-апон-Тренттен солтүстікке қарай ешқандай кезеңнен өсиет табылған жоқ. Бұдан өзге, 1066 жылға дейін жазылған қолжазбаларда тек 22 өсиет кездеседі; түпнұсқалары одан да сирек, себебі кейбіреулері, мысалы, Ұлы Альфредтің немесе Вулфрик Споттың өсиеттері, жаулаудан бұрынғы көшірмелер екені белгілі, ал басқалары құжаттың үзінділері немесе ежелгі жалғандықтар болуы мүмкін. Тек Альфред пен Эдред патшаларының өсиеттері сақталған, олардың екеуі де кейінірек жасалған көшірмелерде. Сақталған өсиеттері бар англосаксон әйелдерінің арасында Винфлед (Шафтесберидің Эльфгифу анасы және Эдвик пен Эдгар патшаларының әжесі), Эдмунд I-нің екінші әйелі Этельфлед және оның әпкесі Эльфлед бар.
Anglo Saxon wills were intended to make gifts of property (including land) after the writer's death, but they were not wills in the modern sense. The number grew to 55 with publication of another 16 among the Anglo Saxon Charters by Agnes Jane Robertson in 1939. Since 1939, contributions to the list were few and far between; in her 2011 Wills and Will making in Anglo Saxon England Linda Tollerton published the most up to date corpus, with 68 examples in total. The surviving documents are very unevenly distributed both in time and space: from the 9th century, for example, only 9 wills are known, and 6 of them are in Canterbury. Not a single will from any period is known from further North than Burton upon Trent in Staffordshire. Furthermore, only 22 wills can be found in manuscripts written before 1066; originals are even rarer, as some, like those of Alfred the Great or Wulfric Spot, are known to be pre Conquest copies, while still other may in fact be mere extracts or ancient forgeries. Only two wills of kings have been preserved, those of Alfred and Eadred, both in later copies. Anglo Saxon women whose wills survive include Wynflæd (mother of Ælfgifu of Shaftesbury and grandmother of Kings Eadwig and Edgar), King Edmund I's second wife Æthelflæd and her sister Ælfflæd.
Шекаралық сипаттамалар
Патшалық дипломдарда әдетте жарғыға қатысты аумақтың шекарасын сипаттайтын тармақ болған. Шекаралық сипаттамалар бірнеше жалға алу шартында және екі өсиетте де кездеседі. Ең алғашқы мысалдарда бұл сипаттамалар қысқа, латын тілінде және аздаған шекаралық нүктелермен жазылған. Уақыт өте келе, сипаттамалар ұзарып, егжей-тегжейлі болып, көне ағылшын тілінде жазыла бастады. 9 ғасырдың соңына қарай барлық шекаралық тармақтар көне ағылшын тілінде жазылды. Көптеген жарғыларда, әсіресе кейінірек көшірілгендерде, шекаралық тармақтар жоқ. Кейбір жағдайларда ешқашан көшірілмеген шекаралық тармаққа орын қалдырылған. Сақталған жарғылармен байланысы жоқ сияқты бірнеше шекаралық сипаттамалар сақталған. Бұл сипаттамалардың мазмұны әртүрлі болды, бірақ көп жағдайда олар англосаксондықтардың өзінің ландшафт туралы түсініктерін ашып көрсетті.
A typical royal diploma had a clause describing the boundaries of the territory that is the subject of the charter. There are also boundary descriptions in a number of leases and two wills. In the earliest examples, these boundary descriptions are short, in Latin and with few boundary points. In time, the descriptions became longer, more detailed and written in Old English. By the end of the 9th century, all boundary clauses were written in Old English. Many charters, particularly those that have survived in later copies, do not have boundary clauses. In some instances, space has been left for a boundary clause that was never copied. A few boundary descriptions survive that do not appear to be related to any surviving charter. The content of these boundary descriptions varied, but in many instances these descriptions revealed the Anglo Saxons' ideas about their landscape.
Тарихи маңызы
Чартерлер англосаксондық Англияны түсіну үшін маңызды бастау деректерін ұсынды, бұл англосаксондық жылнаманы және басқа да әдеби көздерді толықтырады. Тарихшылар оларды англосаксондық Англия тарихының деректері ретінде жиі пайдаланады. Көбінесе жерді жарғы арқылы патшалар берген. Жердің кімге берілгенін қарастыру арқылы, патшаның билігінің шегі мен оның билігін қалай жүзеге асырғанын білуге болады. 846 жылы Уэссекс патшасы Этельвульф Девондағы жерді жарғы арқылы берді, бұл жақында бағындырылған аймақтан алынған олжаны өзінің адалдарымен бөлісуі мүмкін. Чартерлерде құжатқа куәлік берген адамдардың тізімі келтіріледі, сондықтан патша сарайында кімдер болғанын анықтауға болады. "Этельстан А" деген атпен белгілі жазушының жасаған егжей-тегжейлі дипломдары 920-шы жылдардың соңы мен 930-шы жылдары бірнеше уэльс патшалары, соның ішінде Хивел Дданың Этельстанның сарайына келгенін көрсетеді. Адамның сарайда болмауы да маңызды ақпарат бере алады: 931-956 жылдар аралығында Йорк архиепископы Вулфстан I, 936-941 жылдар аралығында корольдік чартерлерге куәлік ете алмады, осы кезеңде Этельстан мен Дублиннің норвегия-ирландиялық патшасы Олаф Гутфритсон және шотланд патшасы Константин арасында Брунанбур шайқасы болды. Вулфстан өте тәуелсіз мінезді болған және оның Батыс Саксон сарайынан қалыс қалуы Брунанбур шайқасына қатысуымен және кейін Йоркте патша тағайындаушы ретінде атқаратын қызметімен байланысты болуы мүмкін. Адамның сарайдағы мансабын куәгерлер тізіміндегі орны арқылы да анықтауға болады, мысалы, 11-ғасырдың басында Этельредтің ("Дайынсыздың") сарайындағы Эдрик Стреонаның жағдайы. Жер иелерінің патшаға әскер, ресурстар және еңбек күші сияқты міндеттемелері кейде чартерлерде жеңілдетілетін. Бұл тарихшыларға англосаксондық қоғамның әр түрлі аспектілерін зерттеуге мүмкіндік береді.
Charters have provided fundamental source material for understanding Anglo Saxon England that complements the Anglo Saxon Chronicle and other literary sources. They are often used by historians as sources for the history of Anglo Saxon England. It was frequently kings who gave land in charters. By seeing what land was awarded, it is possible to see the extent of a king's control and how he exercised his power. In 846, Æthelwulf of Wessex granted land in Devon by charter, perhaps dividing the spoils from this recently conquered territory among his men. Charters give lists of persons that attested the document and so it is possible to see who was present at the king's court. The very detailed diplomas drafted by the scribe known as "Æthelstan A" show that several Welsh kings, including Hywel Dda, attended the court of Æthelstan in the late 920s and the 930s. A person's absence from court can be equally revealing: Wulfstan I, Archbishop of York from 931 to 956, failed to attest any royal charters between 936 and 941, during which time the Battle of Brunanburh was fought between Æthelstan and an alliance of the Hiberno Norse king of Dublin, Olaf Guthfrithson and the Scottish king, Constantine. Wulfstan was rather independently minded and his absence from the West Saxon court can be linked with possible participation at Brunanburh and his later activity as a kind of kingmaker in York. It is also possible to trace a man's career at court through his position in the witness list, as in the case of Eadric Streona at the court of Æthelred 'the Unready' in the early 11th century. Burdens that were due by landowners to the king, such as providing soldiers, resources and man power, were sometimes relieved in charters. This gives historians the opportunity to examine aspects of Anglo Saxon society.
Екіншілік көздер
Мейтленд, Ф. В. (1897). "Домсдей кітабы" және одан әрі. Кембридж университетінің баспасы. Қайта басылды: 1996. Стентон, Франк (1943, 2001). Англосаксон Англиясы. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы.
Maitland, F. W. (1897). Domesday Book and Beyond. Cambridge University Press. Reprinted: 1996. Stenton, Frank (1943, 2001). Anglo Saxon England. Oxford: Oxford University Press.