Ирак соғысындағы британ әскери қылмыстарына қатысты алдын ала тергеу
International Criminal Court and the 2003 invasion of Iraq
Ирак соғысы кезінде Ұлыбритания әскери қылмыстары бойынша ХҚТ тергеуі. Австралия, Польша, Ұлыбритания азаматтары қудалануға жауапты. Қылмыс анықтамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылы ХҚС 2003 жылдың наурызында Иракқа басып кіру кезінде Ұлыбритания әскери күштері жасаған болуы мүмкін соғыс қылмыстарын алдын ала қарастыруды бастады. Ол бұл мәселе бойынша оған хабарласқандардың барлығына жоғарыда айтылғандар туралы қорытындыларын баяндайтын хат жіберді, бұл шағымдар бойынша алдын ала тергеудің нәтижесінде жасалды. Ол екі түрлі шағым қарастырылып жатқанын түсіндірді:
A preliminary examination of possible war crimes committed by United Kingdom (UK) military forces during the invasion of Iraq in March 2003 was started by the ICC in 2005 that he had sent to all those who had communicated with him concerning the above, which set out his conclusions on these matters, following a preliminary investigation of the complaints. He explained that two sets of complaints were involved:
(1) Басып кірудің заңдылығына қатысты шағымдар; және
(1) Complaints concerning the legality of the invasion itself; and
(2) 2003 жылдың наурыз және мамыр айлары аралығындағы жауынгерлік қимылдарға қатысты шағымдар, олар (а) азаматтарды нысанаға алу немесе шамадан тыс шабуылдар жасау, және (б) азаматтарды қасақана өлтіру немесе оларға қатыгездікпен қарау туралы айыптауларды қамтиды. Австралия, Польша және Ұлыбритания – Халықаралық қылмыстық сотты құрған Рим статутының қатысушы елдері, сондықтан олардың азаматтары халықаралық қылмыстық құқықтың тиісті нормаларын бұзған жағдайда сот алдында жауапкершілікке тартылуы мүмкін. АҚШ Рим статутының қатысушысы болмағандықтан, АҚШ азаматтары сот алдында жауапқа тартыла алмайды, егер қылмыс сот юрисдикциясын қабылдаған мемлекеттің аумағында болмаса немесе БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешімімен сотқа жіберілмесе, ал АҚШ-та вето құқығы бар.
(2) Complaints concerning the conduct of hostilities between March and May 2003, which included allegations in respect of (a) the targeting of civilians or clearly excessive attacks; and (b) willful killing or inhumane treatment of civilians. Australia, Poland and the UK are all state parties to the Rome Statute which established the International Criminal Court and therefore their nationals are liable to prosecution by the court for the violation of any relevant international criminal laws. Because the United States is not a state party, Americans cannot be prosecuted by the court, except for crimes that take place in the territory of a state that has accepted the court's jurisdiction, or situations that are referred to the court by the United Nations Security Council, where the US has a veto.
Дау-жанжалдың заңдылығына қатысты айыптаулар
Прокурор түсіндіргендей, Халықаралық қылмыстық соттың Статуты "агрессия қылмысын қамтиды, бірақ соттың осы қылмыс бойынша юрисдикцияны жүзеге асыруы мүмкін емес екенін көрсетеді, егер қылмыстың анықтамасы және соттың оған қатысты юрисдикцияны жүзеге асыру шарттары қабылданбаса (5-баптың 2-тармағы)." Осыдан келіп, Халықаралық қылмыстық соттың қақтығыс кезіндегі әрекеттерді қарауға өкілеттігі бар, бірақ қарулы қақтығысқа түсу шешімінің заңдылығын бағалауға өкілеттігі жоқ. Халықаралық қылмыстық соттың прокуроры ретінде, күш қолданудың заңдылығы немесе агрессия қылмысы туралы аргументтерге жауап беруге менің өкілеттігім жоқ. МҚС-нің қатысушы мемлекеттері 2010 жылы өткен шолу конференциясында осындай анықтаманы қабылдады, бірақ сот осы түзету күшіне енгеннен кейін жасалған агрессия актілеріне ғана юрисдикцияны жүзеге асыра алады.
The prosecutor explained that, although the Statute of the International Criminal Court "includes the crime of aggression, it indicates that the Court may not exercise jurisdiction over the crime until a provision has been adopted which defines the crime and sets out the conditions under which the Court may exercise jurisdiction with respect to it (Article 5(2))." Hence:the International Criminal Court has a mandate to examine the conduct during the conflict, but not whether the decision to engage in armed conflict was legal. As the Prosecutor of the International Criminal Court, I do not have the mandate to address the arguments on the legality of the use of force or the crime of aggression. The states parties to the ICC adopted such a definition at a review conference in 2010, but the court is only able to exercise jurisdiction over acts of aggression committed after this amendment enters into force.
Азаматтарды нысанаға алу немесе айқын түрде шектен тыс шабуылдар
Азаматтық тұрғындарды нысанаға алу немесе зорлық-зомбылықтың мүмкіндігінше асып кетуіне қатысты Морено Окампо: «Қолда бар ақпаратқа сәйкес, әскери операциялар барысында көптеген азаматтар қаза тапты немесе жарақат алды»; 12-ші жазбада шамамен 3750-ден 6900-нен астам адамға дейінгі диапазон көрсетілген. Дегенмен, ол: «Қолдағы мәліметтер бейбіт тұрғындарға қасақана шабуыл жасалғанын көрсетпейді» деп қорытындылады. Морено Окампо осы контексте бейбіт тұрғындар қасақана нысанаға алынбаған жағдайларда да, шабуылдың әскери қажеттіліктен асып кеткенін көрсететін оқиғалар болды ма деген мәселені де қарастырды. Ол үшін ол (а) күтілетін азаматтық зардап немесе жарақат; (б) күтілетін әскери артықшылық; және (с) біріншісі екіншісіне қатысты «көзге түріп тұратын артықшылық» құрады ма деген сауалдарды қарастырды. Ол көптеген фактілерді анықтау қажет болғанымен, қолда бар дәлелдер «Соттың құзыреті шегінде көзге түріп тұратын артық шабуыл жасалғанына сенуге жеткілікті негіз жоқ екенін» көрсетті. Осының нәтижесінде, «Талдау кезеңінде барлық қажетті шаралар сарпталғаннан кейін, кеңсе көптеген фактілер анықталмаса да, қолда бар ақпарат Соттың құзыретіне кіретін қылмыс жасалғанына сенуге негіз бермейтінін анықтады». Морено Окампо мұның өзі Халықаралық қылмыстық соттың тергеуді бастауы үшін жеткіліксіз екенін түсіндірді, себебі Статут қылмыстардың ауырлығын ескере отырып, Сот алдындағы қабылдану мүмкіндігін қарастыруды талап етеді. Осы критерийді қарастыра отырып, ол былай деді: «Соғыс қылмыстары үшін 8-баптың 1-тармағында нақты ауырлық деңгейі белгіленген, онда «Сот соғыс қылмыстары бойынша, әсіресе жоспар немесе саясаттың бөлігі ретінде немесе осындай қылмыстардың кең ауқымды жасалуының бөлігі ретінде жасалған жағдайларда қарауы тиіс». Бұл деңгей қылмыстың құрамы емес, ал «әсіресе» деген сөз бұл қатаң талап емес екенін көрсетеді. Дегенмен, бұл Статут бойынша осы талаптарға сай жағдайларға назар аудару қажеттігін көрсетеді. Қолда бар ақпаратқа сәйкес, 8-баптың 1-тармағының ешбір критерийі орындалмады. Егер 8-баптың 1-тармағы орындалған деп есептесек, 53-баптың 1-тармағы (b) бойынша жалпы ауырлық талаптарын қарастыру қажет болады. Офис ауырлықты бағалауда әртүрлі факторларды қарастырады. Маңызды фактор – қасақана өлтіру немесе зорлау сияқты аса ауыр қылмыстардың құрбандарының саны. Осы жағдайда Соттың құзыретіне кіретін қылмыстардың әлеуетті құрбандарының саны – 4-12 қасақана өлтірілген адам және адамгершілікке жатпайтын қарым-қатынас құрбандарының шектеулі саны – кеңсе тергеп-тексеру немесе талдау жүргізген басқа жағдайлардағы құрбандар санынан өзгеше. Атап айту керек, қазіргі уақытта кеңсе Уганданың солтүстігіндегі, Конго Демократиялық Республикасындағы және Дарфурдағы ұзаққа созылған қақтығыстарға байланысты үш жағдайды тергеп отыр. Тергеуге алынған үш жағдайдың әрқайсысы мыңдаған қасақана өлтірулерді, сондай-ақ қасақана және кең ауқымды жыныстық зорлық-зомбылық пен ұрлауды қамтиды. Олардың барлығы 5 миллионнан астам адамның қоныс аударуына әкеп соқты. Талдау жүргізіліп жатқан басқа жағдайларда да жүздеген немесе мыңдаған осындай қылмыстар тіркелген. Барлық факторларды ескере отырып, жағдай Статутта белгіленген қажетті деңгейге сай келмейді. Ауырлық туралы қорытындыға келгендіктен, өзара толықтық туралы қорытынды жасау қажеттігі туындамады. Дегенмен, кеңсе ұлттық іс-қимыл туралы ақпаратты, соның ішінде әртүрлі көздерден алынған түсініктемелерді жинады және әрбір тиісті оқиғаға қатысты ұлттық іс-қимыл басталғанын анықтады.
In regards to the targeting of civilians or a possible excess of violence, Moreno Ocampo stated that "The available information established that a considerable number of civilians died or were injured during the military operations"; footnote 12 gives a range of approximately 3,750 to more than 6,900. However, he concluded: "The available information did not indicate intentional attacks on a civilian population." Moreno Ocampo also considered in this context whether there were incidents where, even though civilians were not intentionally targeted, the attack was nonetheless clearly excessive to military necessity. For this, he bore in mind (a) the anticipated civilian damage or injury; (b) the anticipated military advantage; and (c) whether the former was "clearly excessive" in relation to the latter. He concluded that, while many facts remain to be determined, the available evidence "did not allow for the conclusion that there was a reasonable basis to believe that a clearly excessive attack within the jurisdiction of the Court had been committed." As a result, "After exhausting all measures appropriate during the analysis phase, the Office determined that, while many facts remained undetermined, the available information did not provide a reasonable basis to believe that a crime within the jurisdiction of the Court had been committed." Moreno Ocampo went on to explain that this on its own is not sufficient for the initiation of an investigation by the International Criminal Court since the Statute requires consideration of admissibility before the Court, in light of the gravity of the crimes. In examining this criterion, he explained:<blockquote>For war crimes, a specific gravity threshold is set down in Article 8(1), which states that "the Court shall have jurisdiction in respect of war crimes in particular when committed as part of a plan or policy or as part of a large scale commission of such crimes". This threshold is not an element of the crime, and the words "in particular" suggest that this is not a strict requirement. It does, however, provide Statute guidance that the Court is intended to focus on situations meeting these requirements. According to the available information, it did not appear that any of the criteria of Article 8(1) were satisfied. Even if one were to assume that Article 8(1) had been satisfied, it would then be necessary to consider the general gravity requirement under Article 53(1)(b). The Office considers various factors in assessing gravity. A key consideration is the number of victims of particularly serious crimes, such as wilful killing or rape. The number of potential victims of crimes within the jurisdiction of the Court in this situation – 4 to 12 victims of willful killing and a limited number of victims of inhuman treatment – was of a different order than the number of victims found in other situations under investigation or analysis by the Office. It is worth bearing in mind that the OTP is currently investigating three situations involving long running conflicts in Northern Uganda, the Democratic Republic of Congo and Darfur. Each of the three situations under investigation involves thousands of wilful killings as well as intentional and large scale sexual violence and abductions. Collectively, they have resulted in the displacement of more than 5 million people. Other situations under analysis also feature hundreds or thousands of such crimes. Taking into account all the considerations, the situation did not appear to meet the required threshold of the Statute. In light of the conclusion reached on gravity, it was unnecessary to reach a conclusion on complementarity. It may be observed, however, that the Office also collected information on national proceedings, including commentaries from various sources, and that national proceedings had been initiated with respect to each of the relevant incidents.
Қарым-қатынаста деген айып
Прокурордың тергеулері негізінен Статутқа қатысушы мемлекеттердің азаматтарының әрекеттеріне қатысты болды. Дегенмен, кейбір шағымдарда қатысушы мемлекеттердің (әсіресе Ұлыбританияның) азаматтары, қатысушы мемлекеттер емес мемлекеттердің (яғни АҚШ) азаматтары жасаған қылмыстарға көмектесуші болуы мүмкін деген мәлімдемелер келтірілді. ХҚС Статутына сәйкес, мұндай жағдай «соғыс қылмысы» болып есептеледі және аксессуарлық жауапкершілікке (көмектесу, ынталандыру және т.б.) негізделген. Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналында (ұқсас заңдарды қолданады) көптеген күдіктілер «бірлескен қылмыстық кәсіпорындарға» қатысқандары үшін айыпталды. Прокурор өзінің хатының 10-шы тақырыбында былай деді: «Қолда бар ақпарат, қатысушы мемлекеттердің азаматтары жасаған соғыс қылмыстарының шектеулі санына қатысты ұғымды негіздерді қамтамасыз етті, бірақ соғыс қылмыстарына тікелей қатысудың нақты бір оқиғаларына қатысты емес». Басқаша айтқанда, ол мемлекет емес тараптар жасаған соғыс қылмыстарына қатысқандығы үшін қатысушы мемлекеттердің азаматтарына қарсы қудалауға ұғымды негіз таппады. Алайда, бұл мемлекет емес тараптар соғыс қылмыстарын жасаған жоқ деген қорытынды емес. Прокурор бұл мәселе бойынша ешқандай қорытынды жасаған жоқ, себебі ол оның құзыретіне кірмейтін мәселе еді. Прокурордың мәлімдемесінде, Коалициялық уақытша билігінің келесі басып алуы және билікке келуі кезінде немесе Ирактың егемендігін ресми түрде тапсырғаннан кейін, қатысушы мемлекеттердің азаматтарының соғыс қылмыстарына немесе оларға қатысқандығы туралы айыптаулар қарастырылмады. Мысалы, 2003 жылы Фаллужаға жасалған АҚШ шабуылына қатысушы мемлекеттердің азаматтарының (мысалы, Шотландияның Black Watch полкі) қатысы туралы ешқандай мәлімдеме жасалмады, бұл негізінен АҚШ және Ирак үкіметінің әскерлері мен Ирак көтерілісшілерінің (ХҚС құзыретіне кірмейтін) соғыс қылмыстары туралы айыптауларына әкелді, бірақ британдық күштерге емес.
The prosecutor's investigations were principally concerned with the actions of nationals of parties to the statute. However, some of the communications complained that nationals of state parties (most notably the United Kingdom) may have been accessories to crimes committed by nationals of non States Parties (i. e., the United States). Under the ICC statute, this is a "war crime" founded on accessorial liability (aiding, abetting et cetera), and in the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (which follows similar laws) many defendants were accused of involvement in "joint criminal enterprises". In footnote 10 of his letter, the Prosecutor said: "the available information provided a reasonable basis with respect to a limited number of incidents of war crimes by nationals of States Parties, but not with respect to any particular incidents of indirect participation in war crimes". In other words, he did not find a reasonable basis to proceed against nationals of state parties on the basis of complicity in war crimes carried out by non state parties. However, this is not, as such, a finding that war crimes were not carried out by non state parties. The prosecutor did not express a conclusion on that matter since that was not within his competence. The statement by the prosecutor did not appear to address any accusations of war crimes or complicity by citizens of State Parties during the subsequent occupation and rule by the Coalition Provisional Authority or after the official handover of Iraqi sovereignty. For example, no mention was made of any involvement by citizens of State Parties (e. g., the Scottish Black Watch regiment) in the US attack on Fallujah in 2003, which resulted in accusations of war crimes — though mainly by US and Iraqi government troops and Iraqi insurgents (who are not under ICC jurisdiction), rather than British forces.
2014 жылы қайта ашылған тексеру
Халықаралық қылмыстық сот прокуроры Фату Бенсуда 2014 жылы сот юрисдикциясы, қабылдауға қабілеттілік және "әділеттілік мүдделері" мәселелерін ескере отырып, Ирактағы британ әскерлері жасады деген күдікпен айыпталатын соғыс қылмыстарына қатысты тергеу ашуға бола ма, жоқ па, деген шешімді қабылдау мақсатында алдын ала сараптауды қайта бастады.
ICC Prosecutor Fatou Bensouda reopened the preliminary examination in 2014, with the aim of taking into account questions of jurisdiction, admissibility and "the interests of justice" in order to decide whether or not to open an investigation in relation to war crimes alleged to have been committed by UK forces in Iraq.