Кіріспе
Бұрын тек қолжазбаларда ғана болған шығарманың алғашқы баспа басылымы. Текстологиялық және классикалық зерттеулерде, шығарманың editio princeps (көпше түрі: editiones principes) – бұл бұрын тек қолжазбаларда ғана болған шығарманың алғашқы баспа басылымы. Олар қолмен көшіріліп, таратылатын болды. Мысалы, Гомердің editio princeps-і Деметрий Халкондильдікі, қазір ол 1488 жылға жатқызылады. Классикалық грек және рим авторларының ең маңызды мәтіндері көбінесе 1465 жылдан 1525 жылға дейінгі кезеңде, 1440 жыл шамасында баспа машинасы ойлап табылғаннан кейін, баспа басылымдары түрінде жарық көрді. Кейбір жағдайларда, шығарманың бір бөлігі жариялануы, алғаш рет аударма түрінде (мысалы, грек тілінен латын тіліне) жариялануы, немесе жай ғана алғашқы басылыммен теңестірілуі мүмкін болды. Бірнеше қолжазбалық дәстүрлері бар, бірақ әртүрлі бағыттарға қарай дамыған шығармалар үшін, мысалы, Пирс Плоуман үшін, editio princeps ұғымы аса маңызды емес. Бұл термин ғалымдар тарапынан ежелгі грек және латын әдебиеттеріне жатпайтын шығармаларға да қолданыла бастады. Сондай-ақ, құқықтық еңбектер мен басқа да маңызды құжаттар үшін де қолданылады. Әдебиеттік шығармалардың толық тізімдерімен мына жерде танысуға болады: Латын тіліндегі editiones principes тізімі Грек тіліндегі editiones principes тізімі Латын және грек тілдерінен өзге тілдердегі editiones principes тізімі.
In textual and classical scholarship, the editio princeps (plural: editiones principes) of a work is the first printed edition of the work, that previously had existed only in manuscripts. These had to be copied by hand in order to circulate. For example, the editio princeps of Homer is that of Demetrius Chalcondyles, now thought to be from 1488. The most important texts of classical Greek and Roman authors were for the most part produced in editiones principes in the years from 1465 to 1525, following the invention of the printing press around 1440. In some cases there were possibilities of partial publication, of publication first in translation (for example from Greek to Latin), and of a usage that simply equates with first edition. For a work with several strands of manuscript tradition that have diverged, such as Piers Plowman, editio princeps is a less meaningful concept. The term has long been extended by scholars to works not part of the Ancient Greek and Latin literatures. It is also used for legal works, and other significant documents. For fuller lists of literature works, see:
List of editiones principes in Latin
List of editiones principes in Greek
List of editiones principes in languages other than Latin or Greek
Ерекше еңбектері
Төменде әдебиеттің белгілі шығармаларының таңдауы келтірілген. Күн, Автор, Жұмыс, Баспа, Орналасу, Ескертуc. 1455Biblia VulgataИоханн ГутенбергМайнцКиелі кітаптың 4-ғасырлық аудармасы, екі басылым: 42 жол және 36 жол, Гутенберг Киелі кітабын қараңыз.1465Цицерон, «Де Ораторе»Августин, «Куәліктер»Страсбург1467Августин, «Құдай қаласы»СубиакоЛивийдің «Рим тарихы» басылымы тек 1–10, 21–32, 34–39 кітаптарын және 40-шы кітаптың бір бөлігін қамтыды. 1518 жылы Майнц басылымында 40-шы кітаптың қалған бөлігі және 33-ші кітаптың бір бөлігі жарық көрді, ал 1531 жылы Базель басылымында 41–45 кітаптар жарық көрді, оларды Симон Гринаус редакциялады. Ол 1527 жылы Германиядағы Лорш аббаттығында іздеу кезінде бесінші онжылдықтың сақталған жалғыз қолжазбасын тапты. 1616 жылы 33-ші кітаптың қалған бөлігі Римде басылып шықты, осы уақытқа дейін Ливийдің барлық сақталған кітаптары басылып шықты. «Периохея»1469ВергилийЮлий ЦезарьПлиний ҮлкенАулус ГеллийСаллустий, «Катилина соғысы» және «Югурт соғысы»Винделин де СпираСуетоний, «Цезарь өмірбаяны»Иоанн Филипп де Лигнаминек. 1470Тацит, «Тарихтар», «Жылдықтар», «Германия» және «Риторика туралы әңгіме»1471ОвидийБолоньяБоэций, «Философиялық тыныштық»1471–1472Варро, «Латын тілі»Георгий ЛауэрПлаут1470Венеция1472Макробий, «Сципион арманы»Беда, «Англия халқының тарихы»СтрасбургСенека, «Әңгімелер», «Жақсылық туралы», «Мейірімділік туралы» және «Луцилийге жазған хаттар»НеапольСенека Риторик1475«Аугуста»МиланКвинт Аврелий Симмах, «Хаттар» және «Есептер»Грегорий Турский, «Франктар тарихы» және «Куәгерлердің мақтауы»1479Эзоп, «Мысалдар» Эзоптың романтикасы туралы, оның үш редакциясы бар: осы басылымдағысы – «Аккурсиан өмірі», екіншісі 1845 жылы Брауншвейгте Антон Вестерманн редакциялаған «Вестерманн өмірі», ал соңғысы 1952 жылы Урбанада Бен Эдвин Перри редакциялаған «Перриан өмірі». «Эзоптың өмірі» 1516 жылы Римде Захарий Каллиергис Теокрит басылымында оның ескі түсіндірмелерімен бірге әлі жарияланбаған идиллердің қосымша саны басылып шықты. Теокрит, «Идиллер»Фронтин, «Су құбырлары»Гомер, «Илиада» және «Одиссея»Гомер гимндеріПсевдо-Плутарх, «Гомер өмірі және поэзиясы»Эврипид, «Медея», «Гипполит», «Алкестида» және «Андромаха»Лоренцо де АлопаАристотельАристотельдің толық еңбектерінің бес томдық басылымы. Бірінші том 1495 жылдың қараша айында, ал соңғысы 1498 жылы басылды. Теофрасттың еңбектері 1497 жылы бірге жарық көрді. «Проблематалар» туралы 1497 жылы екі кітаптан тұратын қысқа нұсқасы жарық көрді; 1857 жылы Герман Узенердің арқасында төрт кітаптан тұратын ұзын нұсқасы Парижде жарық көрді. Теофрастқа қатысты барлық басылған еңбектері 1497 жылы екінші, үшінші және төртінші томдарына таралып шықты. Порфирий,Филон, «Дүние»Псевдо-Александр Афродизийский, «Проблематалар»1499МиланСофоклТукидид, «Тарихтар»1502Геродот, «Тарихтар»Стефан Византий, «Этника»Ксенофонт, «Эллиника»ДемосфенАристофан, «Лизистрата» және «Тесмофориазуса»Страбон, «География»Павсаний, «Грекия сипаттамасы»1517Плутарх, «Параллель өмірлер»Эсхил1530Полибий, «Тарихтар»Хагенау1533Жоханнес Опорин1544АрхимедБазельФлавий ИосифИероним Фробень және Николас Эпископий1548Кассий ДиоЖоанн Зонар, «Жылдықтар»БазельМарк Аврелий, «Өзіне ойлар»Анна Комнена, «Алексиада»Ад инсигне пинусАугсбургДавид Хоэшкелиус редакциялаған.
De aqueductuHomerus, Ilias and OdysseaHymni HomericiPs. Plutarch, De vita et poesi HomeriEuripides, Medea, Hippolytus, Alcestis and AndromacheLaurentius de AlopaAristotelesAn edition in five volumes in folio of the complete works of Aristotle. The first volume was printed in November 1495 while the last came out in 1498. Theophrastus' works came out together in 1497. Concerning the Problemata, they came out in 1497 in its shorter recension in two books; the longer recension in four books came out in Paris in 1857 due to Hermann Usener. As for Theophrastus, all his published works came out in 1497 dispersed through the second, third and fourth volumes. Porphyrius,Philo, De mundoPs. Alexander Aphrodisiensis, Problemata1499MilanSophoclesThucydides, Historiae1502Herodotus, HistoriaeStephanus Byzantinus, EthnicaXenophon, HellenicaDemosthenesAristophanes, Lysistrata and ThesmophoriazusaeStrabo, GeographicaPausanias, Graeciae descriptio1517Plutarch, Vitae ParallelaeAeschylus1530Polybius, HistoriaeHagenau1533Johannes Oporinus1544ArchimedesBaselFlavius JosephusHieronymus Frobenius & Nicolaus Episcopius1548Cassius DioJoannes Zonaras, AnnalesBaselMarcus Aurelius, MeditationesAnna Comnena, AlexiasAd insigne pinusAugsburgEdited by David Hoeschelius.