Кіріспе

2007 жылы Терри Пратчеттің «Диск әлемі» романы. «Диск әлемі» романы

«Ақша табу» – британдық жазушы Терри Пратчеттің «Диск әлемі» сериясының романы, алғаш рет Ұлыбританияда 2007 жылдың 20 қыркүйегінде жарық көрген. Бұл Моист фон Липвигтің басты рөлдегі екінші романы, және Анх-Морпорк монетасының жағдайы мен қалаға қағаз ақшаның енгізілуіне арналған. Роман 2008 жылы «Locus» сыйлығының «Ең үздік фантастикалық роман» номинациясын жеңіп алды және сол жылы «Nebula» сыйлығына ие болды.

Сюжет

Моист фон Липвиг Анх-Морпорк пошта кеңсесінің пошта бастығы қызметінен жалықты, сондықтан Патриций оны Анх-Морпорк Корольдік банкі мен Корольдік монетахананы басқаруға көндіруге тырысады. Моист, жалықса да, жаңа өмір салтына қанағаттандырып, бас тартады. Бірақ, қазіргі төрайымы Топси Лавиш қайтыс болғанда, ол банктің 50% акцияларын өзінің иті, Фусспот мырзаға (ол банктің бір акциясына ие, бұл оған басымдық береді және оны төраға етеді) қалдырады, ал итті Моистке қалдырады. Ол сондай-ақ, егер итке бір нәрсе болса немесе ол өсиетін орындамаса, Қаскөйлер гильдиясы Моистке қатысты келісімді орындайтынына көз жеткізді. Басқа амалы қалмаған Моист банк басқармасын қабылдайды және адамдардың банктерге көп сенбейтінін, ақша шығару өте баяу және зиянды екенін, ал халық енді монеталардың орнына маркаларды валюта ретінде қолданатынын біледі. Оның амбициялық жоспарларының бірі – алтынмен емес, қаланың өзімен қамтамасыз етілген ақша жасау. Айырықша жағдайда, бас кассир (М. Бент, ол вампир деген қауесет бар, бірақ шындығында одан да жаман, клоун) және Лавиштер отбасы оған қарсы шығып, құтылуға тырысады. Космо Лавиш одан да әрі барып, Веттинаридің орнына өзін қойып, оның бейнесін қабылдауға тырысады, бірақ сәттілікке жете алмайды. Дегенмен, Моисттің өміріне өткеннен бір кейіпкердің оралуы оның жағдайын одан да қиындатады. Моисттің никелес әйелі Адора Белл Дирхарт, ежелгі Ум цивилизациясының големдерін табу үшін Големдер тресімен бірге жұмыс істейді. Олар големдерді қалаға әкеледі, бірақ таң қалдыратыны, «төрт алтын голем» «төрт мың голем» болып шығады (аударма қателігінен), сондықтан қала басқа қалалармен соғысқа түсу қаупі туындайды, себебі 4000 големнен тұратын әскер оларға қауіпті көрінеді. Моист големдерді басқарудың құпиясын ашады және оларды қала сыртында жерлеуге бұйрық береді (электр станцияларын қуаттау және пошта кочтары үшін големдер аттарын қалдырып), содан кейін осы құнды големдердің жаңа валюта үшін алтыннан гөрі жақсы негіз болатынын түсініп, големге негізделген валютаны енгізеді. Соңында, басқа қалалардың басшыларына анонимді хабарлама жіберіледі, онда големдерді басқарудың құпиясы (алтын костюм кию) жазылған, бұл оларды соғысқа жарамсыз етеді (себебі кез келген адам жылтыр халат кие алады). Романның соңында Лорд Веттинари қазіргі Бас салық жинаушының қартаюын ескереді және ол зейнетке шыққаннан кейін бос орынға жаңа кандидат табылуы мүмкін екенін айтады.

Тақырыптар

Пратчетттің пікірінше, «Ақша табу» романы – қиял мен шындық арасындағы шекарада тұр, себебі ақша «нақты әлемде» өзі қиял болып табылады, өйткені «біз доллар сияқты абстрактілі ұғымдарға белгілі бір құндылық бере келістік».

Қабылдау

Ким Ньюман, The Independent газетінде жазған мақаласында, кітапты "тақырыбы бойынша өте орынды және заманауи" деп атады, сондай-ақ кейіпкер мен баяндалуын жоғары бағалады. The Guardian газетінен Патрик Несс кітаптың адамгершілігін және "неге банктерге сенеміз және ақшаның мәні қандай" деген өткір сұрақтарын мақтады, бірақ кітаптың "Going Postal кітабындай сәтті болмағанын" атап өтті, себебі одан алға жылжу динамикасы жетіспейді. The Observer газетінен Rowland Manthrope кітапты сынға алып, "Пратчетт әдеттегідей тапқырлығын жоғалтқан, бірақ әлі де ақылды" деді. The Sunday Times газетінен Ник Реннисон "Making Money – бұл классикалық Discworld емес" десе де, "оның бәрібір жылдың басқа романдарына қарағанда көбірек комедиялық ойыншылдық пен жаңалыққа ие. Әрі көңілді".