Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддистік ғибадатхана Катманду, Непал
ғибадатхана
Buddhist temple in Kathmandu, Nepal
the temple
Свайамбунатх (деванагари: स्वयम्भू स्तूप; Непал Бхаса: स्वयंभू; кейде Свайамбу немесе Своямбху) – Катманду қаласының батысынан орналасқан, Катманду аңғарындағы төбедегі ежелгі діни кешен. Тибет тіліндегі осы орынның атауы «Көркем ағаштар» (Wylie: Phags. pa Shing. kun) – төбеде өсетін көптеген түрлі ағаштарға байланысты. Дегенмен, Шиңгун Непал Бхаса тіліндегі Свайамбху кешенінің атауы болуы мүмкін, ол «өзінен пайда болған» дегенді білдіреді. Буддист-неварлар үшін, олардың мифологиялық тарихы мен шығу тегі, сондай-ақ күнделікті діни практикасында Свайамбу орталық орын алады, ол буддистік қасиетті орындардың ең маңыздысы болып саналады. Тибеттіктер мен Тибет буддизмін ұстанатындар үшін ол Буддадан кейін екінші орында тұрады. Свайамбу – индустардың атауы. Кешен ступадан, түрлі киіз үйлер мен ғибадатханалардан тұрады, олардың кейбіреулері Личхави дәуіріне дейін салынған. Тибеттік монастыры, мұражай және кітапхана жақында салынған. Ступаға Будданың көздері мен қабаулары салынған. Олардың арасында бір саны (Непал жазуымен) мұрын түрінде бейнеленген. Сонымен қатар, дүкендер, мейрамханалар мен жатақханалар да бар. Орынға кіруге екі жол бар: ғибадатхананың басты платформасына тікелей келіп жететін ұзын баспалдақ, ол төбенің шығыс жағынан басталады; және оңтүстіктен оңтүстік-батыс кіреберісіне дейін төбені айналатын автомобиль жолы. Баспалдақтан жоғары көтерілгенде алғашқы көретін нәрсе – Ваджра. Цултрим Алионе осы оқиғаны былай сипаттайды: «Біз соңғы тік баспалдақтарды шаршап, терлеп көтерілдік, тіпті ең үлкен ваджраға (нақтырақ айтқанда, жарқын жезден жасалған скипетрге) құлап түстік. Осы Ваджраның артында ступаның кең, дөңгелек, ақ күмбезі, толыққанды етегі сияқты, ал оның үстінде екі алып Будда көзі, тыныш аңғарға даналықпен қарап тұрды, ол енді жандана бастаған еді». Свайамбуның көптеген бейнелері Невар буддизмінің Ваджраяна дәстүрінен алынған. Алайда, кешен көптеген буддист мектептері үшін маңызды орын болып табылады және индустар тарапынан да құрметтеледі.
Swayambhunath (Devanagari: स्वयम्भू स्तूप; Nepal Bhasa: स्वयंभू; sometimes Swayambu or Swoyambhu) is an ancient religious complex atop a hill in the Kathmandu Valley, west of Kathmandu city. The Tibetan name for the site means 'Sublime Trees' (Wylie: Phags. pa Shing. kun), for the many varieties of trees found on the hill. However, Shingun may be of in Nepal Bhasa name for the complex, Swayambhu, meaning 'self sprung'. For the Buddhist Newars, in whose mythological history and origin myth as well as day to day religious practice Swayambhu occupies a central position, it is the most sacred among Buddhist pilgrimage sites. For Tibetans and followers of Tibetan Buddhism, it is second only to Boudha. Swayambhu is the Hindu name. The complex consists of a stupa, a variety of shrines and temples, some dating back to the Licchavi period. A Tibetan monastery, museum and library are more recent additions. The stupa has Buddha's eyes and eyebrows painted on. Between them, the number one (in Nepal script) is painted in the fashion of a nose. There are also shops, restaurants and hostels. The site has two access points: a long staircase leading directly to the main platform of the temple, which is from the top of the hill to the east; and a car road around the hill from the south leading to the south west entrance. The first sight on reaching the top of the stairway is the Vajra. Tsultrim Allione describes the experience:We were breathless and sweating as we stumbled up the last steep steps and practically fell upon the biggest vajra (thunderbolt scepter) that I have ever seen. Behind this Vajra was the vast, round, white dome of the stupa, like a full solid skirt, at the top of which were two giant Buddha eyes wisely looking out over the peaceful valley which was just beginning to come alive. Much of Swayambhu's iconography comes from the Vajrayana tradition of Newar Buddhism. However, the complex is an important site for Buddhists of many schools, and is also revered by Hindus.
Мифология
Свайамбху Пуранаға сәйкес, бұкіл аңғарда бір кезде зор көл болған, оның ішінде лотос гүл өскен. Аңғар "өздігінен туған" деген мағынаны білдіретін "Свайамбху" деп аталды. Бұл атау мәңгілік, өзінен өркендеген оттан (сваямбху) шыққан, содан кейін сол жерге супа салынған. Ғибадатхананың солтүстік-батыс жағында қасиетті маймылдар мекендейді. Олар қасиетті, себебі даналық пен білімнің бодисаттвасы Манджушри ступа тұрған төбені көтеріп жатқанда, шашын қысқа қалдыруы тиіс еді, бірақ ұзартып, бас құрттары пайда болған. Солар осы маймылдарға айналған деседі. Манджушриге Свайамбхуда лотос көрінісі келді де, оған құлшылық ету үшін сол жерге сапар шекті. Аңғардың жайлы қонысқа жарайтынын көріп, қажыларға оны қолжетімді ету үшін Човарда жартарап жасады. Көлдің суы ағысып, қазір Катманду орналасқан аңғар пайда болды. Лотос тауға, ал гүлі ступаға айналды.
According to Swayambhu Purana, the entire valley was once filled with an enormous lake, out of which grew a lotus. The valley came to be known as Swayambhu, meaning "Self Created." The name comes from an eternal self existent flame (svyaṃbhu) over which a sūpa was later built. There are holy monkeys living in the north west parts of the temple. They are holy because Manjushri, the bodhisattva of wisdom and learning, was raising the hill which the stupa stands on. He was supposed to leave his hair short, but he made it grow long and head lice grew. It is said that the head lice transformed into these monkeys. Manjusri had a vision of the Lotus at Swayambhu and traveled there to worship it. Seeing that the valley could be a good settlement, and to make the site more accessible to human pilgrims, he cut a gorge at Chovar. The water drained out of the lake, leaving the valley in which Kathmandu now lies. The Lotus was transformed into a hill and the flower became the stupa.
Тарих
Свайамбу – Непалдағы ең көне діни орындардың бірі. Гопаларжавамсвалли бойынша, ол V ғасырдың басында Манадева патшасының (464–505 ж.с.) атасы Врсадева патша құрған. Бұл мәлімет осы жерден табылған, зақымдалған тас жазумен расталғандай, онда Врсадева патша 640 жылы жұмыс жүргізуге бұйрық бергені көрсетілген. Ступа 2010 жылғы мамыр айында толығымен қайта жаңартылды, бұл 1921 жылдан бергі алғашқы ірі жөндеу болды және салынғалы бері шамамен 1500 жыл ішіндегі 15-ші жөндеу еді. Свайамбу киелі орны 20 кг алтынмен қайта алтындалды. Жөндеу жұмысын Калифорниядағы Тибет Ньингма медитация орталығы қаржыландырды, ол 2008 жылдың маусым айында басталды. 2011 жылдың 14 ақпанында таңғы сағат 5 шамасында Сваямбу монумент аймағындағы Пратапур ғибадатханасы кенеттен болған дауыл кезіндегі шаңқайдан зақымданды. 2015 жылғы сәуірде Непалда болған жер сілкінісі кезінде Сваямбунат кешені де зақым көрді.
Swayambhu is among the oldest religious sites in Nepal. According to the Gopālarājavaṃśāvalī , it was founded by the great grandfather of King Mānadeva (464–505 CE), King Vṛsadeva, about the beginning of the fifth century CE. This seems to be confirmed by a damaged stone inscription found at the site, which indicates that King Vrsadeva ordered work done in 640 CE. The stupa was completely renovated in May 2010, its first major renovation since 1921 and its 15th in the nearly 1,500 years since it was built. The Swayambhu Shrine was re gilded using 20 kg of gold. The renovation was funded by the Tibetan Nyingma Meditation Center of California, and began in June 2008. At around 5 a. m. on 14 February 2011, Pratapur Temple in the Swayambhu Monument Zone suffered damage from a lightning strike during a sudden thunderstorm. The Swayambunath complex suffered damage in the April 2015 Nepal earthquake.
Сәулет
Ступаның негізінде күмбез орналасқан, оның үстінде төрт тарапқа қарап тұрған Будданың көздері салынған текше құрылым тұр. Осы текшенің әр төрт жағында Будда бейнелері бар бесбұрышты тораналар бар. Тораналардың артында және үстінде он үш қабат орналасқан. Барлық қабаттардың үстінде Гаджур орналасқан кішкентай кеңістік бар. Ступаның негізінде бес алтын жалатылған Будда ғибадатханасы бар, олардың ішінде Будда мүсіні орналасқан. Сол сияқты, бес Тара ғибадатханасын да табуға болады, бірақ олардың төртеуі ғана алтын жалатылған және Тара мүсінін сақтайды. Ваджрадхатишори Тараның, яғни Ақ Тараның ғибадатханасы бос.
The stupa consists of a dome at the base, on top of which is a cube structure, painted with eyes of Buddha looking in all four directions. There are pentagonal toranas present above each of the four sides of the cube with Buddha reliefs on them. Behind and above the toranas there are thirteen tiers. Above all the tiers there is a small space above which the Gajur is present. There are five gilt Buddha shrines at the base of the stupa, all with a Buddha statue inside them. Equally five Tara shrines can be found here, but only four of them are gilt and actually house a Tara statue. The shrine of Vajradhatishori Tara, or White Tara, is empty.
Символизм
Оның түбіндегі күмбез бүкіл әлемді бейнелейді. Адам дүниелік байланыстардан оянғанда (білім мен мейірімнің көзімен бейнеленген), ағартуға жетеді. Жоғарыдағы он үш шыңы саналы тіршілік иелерінің рухани түсінудің он үш сатысынан өтуі керектігін көрсетеді, содан кейін ғана ағартуға немесе Буддалыққа жете алады. Басты ступаның төрт жағында даналық пен мейірімді бейнелейтін үлкен екі көз орналасқан, олар Будданың Көздері деп белгілі. Әр екі көздің үстінде тағы бір көз – үшінші көз жатыр. Дәстүр бойынша, Будда уағыз айтқанда, үшінші көзінен ғарыштық сәулелер шығады, олар көктегі тіршілік иелеріне хабар ретінде жіберіледі, осылайша қызығушылық танытқандар Будданың сөзін тыңдау үшін жерге түседі. Адамнан төменгі әлемдегі тозақтық және басқа тіршілік иелері Будданың үйретімін тыңдау үшін жерге келе алмайды, бірақ Будда уағыз айтқанда ғарыштық сәулелер олардың азабын жеңілдетеді. Екі көздің арасында (сонымен қатар Даналық Көздері деп аталады), мұрынды бейнелейтін иілген символ бейнеленген, ол сұрақ белгісіне ұқсайды және бұл Непалдағы «бір» санын білдіретін белгі. Бұл белгі әлемдегі барлық нәрсенің бірлігін, сондай-ақ Будданың үйретімі арқылы ағартуға жетекші жалғыз жолды көрсетеді. Ступаның жоғарғы бөлігінде Панч Буддалардың (бес Будданың) бейнелері бар, ступаның төрт жағында, ступаның негізіндегі Будда мүсіндері сияқты. Панч Буддалар – Тантраянадағы метафоралық мағынадағы Буддалар. Олар: Вайрочана (орталықта орналасқан және храмның иесі), Акшобхья (шығысқа қарап, сананың ғарыштық элементін білдіреді), Ратна Самбхава (оңтүстікке қарап, сезімнің ғарыштық элементін білдіреді), Амитабха (Санжнаның (атының) ғарыштық элементін білдіреді және әрқашан батысқа қарап тұрады) және Амогхасиддхи (бекітудің ғарыштық элементін білдіреді және солтүстікке қарап тұрады). Күн сайын таңертең, күн шығар алдында, жүздеген буддалық (Ваджраяна) және индуист қажылары шығыс жағынан төбеге дейін жететін баспалдақтармен көтеріледі, алтын жалатылған Ваджраны (тибетше: Дордже) және кіреберісті қорғап тұрған екі арыстанды басып өтіп, ступаны сағат тілі бойынша айналып өтуге кіріседі.
The dome at the base represents the entire world. When a person awakes (represented by eyes of wisdom and compassion) from the bonds of the world, the person reaches the state of enlightenment. The thirteen pinnacles on the top symbolize that sentient beings have to go through the thirteen stages of spiritual realizations to reach enlightenment or Buddhahood. There is a large pair of eyes on each of the four sides of the main stupa which represent Wisdom and Compassion, known as the Eyes of Buddha. Above each pair of eyes is another eye, the third eye. It is said that when Buddha preaches, cosmic rays emanate from the third eye which acts as messages to heavenly beings so that those interested can come down to earth to listen to the Buddha. The hellish beings and beings below the human realm cannot come to earth to listen to the Buddha's teaching, however, the cosmic rays relieve their suffering when Buddha preaches. Between the two eyes (also called Wisdom Eyes), a curly symbol, symbolizing the nose, is depicted which looks like a question mark, which is a Nepali sign of number figure one. This sign represents the unity of all things existing in the world as well as the only path to enlightenment through the teachings of Buddha. There are carvings of the Panch Buddhas (five Buddhas) on each of the four sides of top of the stupa, just like there are statues of the Buddhas at the base of the stupa. Panch Buddhas are Buddha in a metaphorical sense in Tantrayana. They are Vairochana (occupies the center and is the master of the temple), Akshobhya (faces the east and represents the cosmic element of consciousness), Ratna Sambhava (faces the south and represents the cosmic element of sensation), Amitabha (He represents the cosmic element of Sanjna (name) and always faces the West) and Amoghsiddhi (He represents the cosmic element of confirmation and faces the north). Each morning before dawn hundreds of Buddhist (Vajrayana) and Hindu pilgrims ascend the steps from the eastern side that lead up the hill, passing the gilded Vajra (Tibetan: Dorje) and two lions guarding the entrance, and begin a series of clockwise circumambulations of the stupa.
Свайамбху Пурана
Свайамбху Пурана (деванагари: स्वयम्भू पूराण) – Катманду аңғарының пайда болуы мен даму тарихына арналған буддалық кітап. Свайамбху Пурана Катмандуға келген барлық Буддалар туралы толық мәлімет береді. Сондай-ақ, ол буддизмдегі бірінші және екінші Буддалар туралы ақпарат ұсынады.
Swayambhu Purana (Devnagari: स्वयम्भू पूराण) is a Buddhist scripture about the origin and development of Kathmandu valley. Swayambhu Purana gives detail of all the Buddhas who came to Kathmandu. It also provides information about the first and the second Buddhas in Buddhism.
Қосымша сілтемелер
Соябу тарихи суреттері. Ричард Джозефон редакциялаған. (1985 ж.). Сатья Хо. Катманду. Буддистік ступаның психокосмостық символизмі. Лама Анагарика Говинда. (1976 ж.) Дхарма кітаптары. Беркли, Калифорния. ; (жұмсақ мұқаба).
Swoyambu Historical Pictorial. Edited by Richard Josephon. (1985). Satya Ho. Kathmandu. Psycho cosmic Symbolism of the Buddhist Stūpa. Lama Anagarika Govinda. (1976) Dharma Books. Berkeley, California. ; (pbk).