Кіріспе

Козле (Cosel) – Польшадағы Кеджирзин-Козле қаласының ауданы, қаланың батыс бөлігінде Клодница және Одер өзендерінің тоғысында, Ополе қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 50 км қашықтықта орналасқан. Ауданның құрамында рим-католик шіркеуі, ортағасырлық сарай, 19 ғасырға жататын бекіністің қалдықтары және жоғары мектеп бар. Козледе кеме жасау және ішкі су порты сияқты өнеркәсіп салалары дамыған.

Тарих

Елді мекен алғаш рет 12 ғасырдың басындағы «Gesta principum Polonorum» – ең көне поляк жылнамасында еске алынған. Оның атауы поляк тіліндегі «kozioł» сөзінен шыққан, яғни «ешкі» деген мағынаны білдіреді. Польшаның фрагментациясының нәтижесінде, 1281 жылдан 1355 жылға дейін Козле Пиаст әулетінің жергілікті тармағы билік еткен, осы атпен аталатын шағын герцогтықтың орталығы болды. Сондай-ақ 1281 жылы Козле қала құқығын алды. 1355 жылдан кейін, 1532 жылға дейін поляк Пиаст әулетінің басқа тармақтарының билігінде болды, содан кейін Богемия құрамына қосылды. 1431 жылы герцог Конрад VII Ақ Козледе Францискан орденінің монастырын құрды. Ол Отыз жылдық соғыс кезінде бірнеше рет қоршауға алынды, ал 1645 жылы Ваза әулеті арқылы қайтадан Польшаның билігіне көшті. 1742 жылғы Бреслау шарты бойынша Пруссияға қарады. Фридрих II оны бекініске айналдырды, ол 1758, 1759, 1760 және 1762 жылдары австриялықтардың қоршауына қарсы тұрды. 1807 жылы Наполеон Франциясымен одақтас Бавария армиясының фон Дерой бригадасының қоршауын шамалы ғана тойтарды. 1871 жылдан бастап Германия империясының құрамына кірді. 1903 жылы қалада Польшаның «Ludowy» банкі құрылды. 1921 жылғы Үшінші Силезия көтерілісі кезінде поляк көтерілісшілері Одер өзенінің шығысындағы қаланың бөлігін басып алды, бірақ қала соғыстар аралық кезеңде Германияның құрамында қалды. 1937 жылдан бастап жергілікті поляк белсенділері немістер тарапынан қысымға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қалада Stalag VIII B/344 әскери тұтқын лагерінің үш қосалқы еңбек лагерін (E2, E153, E155) ұстады. Соғыстың соңғы кезеңінде, 1945 жылы, қала арқылы Аушвиц концлагерінің бірнеше қосалқы лагерінен шыққан мыңдаған тұтқыннан тұратын неміс жасаған өлім шеруі Грос Розен концлагеріне қарай өтті. Силезияның көп бөлігімен бірге, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польшаға қайтарылған аумақтардың бірі болды. Дегенмен, Козле алқабында диаметрі 5 метрден 15 метрге дейінгі 6000 бомбалық кратер тіркелді, себебі американдық және британдық бомбалаушылары 1943 жылдың ақпанынан бастап аймаққа 39 137 бомба тастады, оны неміс үкіметі өнеркәсіптік отын өндіру үшін пайдаланды. Польшаның аймақты басып алуынан кейін, қала тұрғындарының көпшілігі жер аударылды, ал кейбіреулері неміс тілінде сөйлегені үшін тұтқындалды.