Кіріспе

Х ғасырдағы жарықтандырылған қолжазба, Утрехт Псалтырының үшінші данасы, 12 ғасырдың соңында Англияда жасалған.

Париж Псалтыры (Париж, Bibliothèque Nationale, MS. gr. 139) – 38 x 26,5 см өлшемді, 449 парақтан және 14 толық беттік миниатюрадан тұратын византиялық жарықтандырылған қолжазба. Париж Псалтыры «македондық қайта жаралу» деп аталатын, император Константин VII Порфирогенит (909-959) және оның тікелей ізбасарларымен тығыз байланысты болған, 10 ғасырда классикалық өнерге деген қызығушылықтың жаңаруының маңызды ескерткіші саналады. Грек библиялық қолжазбаларының жіктелуінде ол 1133 (Rahlfs) белгісімен таңбаланады.

Тарих

Сурет салу стилінің толыққанды классицизмі және римдік қабырға суреттерімен иконографиялық сабақтастықтар 19 ғасырғы ғалымдарды қолжазбаны 6 ғасырдың басына жатқызуға әкелді. Алайда, 20 ғасырдың басында Хуго Бухталь мен Курт Вейцман бұл антикалық мерзімдемемен келіспей, миниатюралардың толыққанды дамыған, сенімді классицизмі мен иллюзионизмінің 10 ғасырда жасалғанын нақты дәлелдеді. Осылайша, Византиядағы классикалық өнердің орта ғасырларға дейін сақталу мерзімі ұзартылды. Толық беттік иллюстрациялардың көпшілігі патша Дәуіттің өмірінен маңызды көріністерді бейнелейді. Миниатюралардың иконографиясы Дәуіттің псалмдердің авторы екенін көрсетеді, бірақ Самуилдің Дәуітті майлауы және Саулдың Дәуітті патшалыққа билеуші етіп тағайындауы оның құдайдан берілген билеуші мәртебесін баса көрсетеді. Киелі кітаптағы патшалыққа және миниатюралардың зерделі классицизміне жасалған баса назар ғалымдарды император Константин VII Порфирогененитті (905-959) қолжазбаның демеушісі және/немесе иесі деп ұсынуға итермеледі, оның өндірісі императорлық скрипторийде болған. Классикалық мәтіндерге ғана емес, көркемдік қабілеттерімен де танымал Константин VII суретшілер тобын тікелей бақылаған болуы мүмкін. Псалтыр Константин VII-нің жеке пайдалануы үшін немесе оның ұлы Романос II-ге 945 жылы император мәртебесіне көтерілген кезде сыйлық ретінде тапсырылған болса да, оның мәтіні мен Дәуіттің суреттері христиан императоры өзінің билігі мен моральдық мінез-құлқын үлгі еткен патшалықтың библиялық мысалы ретінде түсіндірілген болар еді. Атаулы классицизм және патшалыққа баса назар аудару Константин VII-нің императорлық демеушілігін күшті түрде көрсетеді, бірақ қолжазбаның ең ерте құжаттамасы 13 ғасырғы бірнеше қолжазбаларда кездесетін бірнеше миниатюралардың көшірмелері болып табылады. Бұл көшірмелер латын басып алушылары қуылғаннан кейін қолжазба императорлық кітапханада болғанын және Палеолог кезеңінде жоғары бағаланғанын көрсетеді. Оның шығу тегі 1558 жылы Константинопольдегі француз елшісі Жан Хуро де Буастельдің сұлтан Сулейман I-ден бұл кітапты сатып алған кезден басталады. Кітапты сатып алу және оның бағасы fol. 1r бетіндегі жазуда тіркелген: Ex bibliotheca Jo. Huralti Boistallerii. Habui ex Constantinopoli pretio coronatorum 100. Хуроль отбасының кітапханасы 1622 жылы Bibliothèque du Roi үшін сатып алынды, ол Франция Ұлттық кітапханасының негізгі қорына айналды.

Дәуіт Забур жырларын құрастыруда, 1 том

Дәуіт Забурларды жазу (немесе Дәуіт арфашы) миниатюрасында Дәуіт Забурларды жазу кезінде Саздың (Мелодияның) бейнесімен бірге отырғаны көрсетілген. Дәуіттің оң жағында нимфа Эхо оның арфада ойнағанын стеланың артынан қадағалайды. Суреттің төменгі оң жақ бұрышында лавр гүлдерімен әмбегеленген, жартылай жалаңаш Бейт-Лехем тауының бейнесі жатыр. Дәуіттің төңірегінде қойлар, ешкілер мен бақташы иті жүр. Бұл көрініс Орфей мифін еске түсіреді, ол өзінің музыкасымен жануарларды баурап алатын. Көрініс табиғи, классикалық ландшафтта орналасқан. Миниатюрада ағаштар, түрлі бұталар және биік қамыстар сияқты әртүрлі өсімдіктер бейнеленген. Суретте сондай-ақ таулар, шатқалдар мен ағыс сияқты табиғи нысандар бар. Бұл орта Киликиядағы Тарс қаласынан табылған ежелгі рим мозаикасына сілтеме болуы мүмкін, онда Орфей таулы жерде жануарларды баурап алады. Дегенмен, Дәуіттің сол жақ жоғарғы бұрышында Бетлехем қаласының бейнесі бар, ол табиғи ортамен контраст жасап тұр. Суреттегі Саз бен Дәуіттің үйлесімі классикалық өнерді еске салады. Екі тұлға біріккен, махаббатқа толы жұптарды бейнелеу дәстүрін жалғастырады, бірақ бұл бейнелер христиандық оқиғаны көрсету үшін қайта қолданылады. "Дәуіт арфашы" миниатюрасы саяси және діни мағынасы бар туынды болып табылады. Суретте Дәуіт Мәсіх сияқты бейнеленген. Сонымен қатар, туындыда Дәуіт идеалды патша немесе саяси лидер ретінде көрсетілген. Сурет сонымен қатар Македония билеушілеріне арналған мақтау немесе енкомиумды білдіреді. Бірақ рухани контекстте, императорлық ұйымның Құдайдың құлықтығымен бекітілгені туралы түсінік қалыптасады. Суретті Мәсіхтің Шайтанды (рухани) жеңгені немесе билеушінің қарсыласын (әлемдік) жеңгені туралы аллюзия ретінде қарастыруға болады. Париж псалтыры ежелгі Византия өнерінде өте танымал, және жетпіс бес жарықтанған Византия псалтырының ішінде ең танымал болып табылады. Париж псалтырындағы кең таралған тақырып – идеалды билеушілердің бейнесі, бұл бейне олардың дәуіріндегі маңыздылығын көрсету және оларды даңқтау үшін жасалған. Париж псалтырының және оның ішіндегі Дәуіт пен Ғолиат суретінің авторы белгісіз болғанымен, Дәуіт пен Ғолиат арасындағы қақтығыстың тарихы Дәуіттің Ғолиатты жеңгенін бейнелеуге шабыттандырды.