Кіріспе

Фин шығыстанушысы, зерттеуші және профессор Георг Август Валлин (Гержё Аукусти Валлин, Абд әл-Вали; 24 қазан 1811 - 23 қазан 1852) – 1840 жылдары Оңтүстік-Батыс Азиядағы саяхаттарымен танылған фин шығыстанушысы, зерттеуші және профессор. Валлиннің хаттарын фин тіліне аударғандар оны «фин шығыстану зерттеулерінің меценаты» деп санайды. Фин шығыс қоғамы жыл сайынғы жиналысын оның туған күніне арнайды. Халықаралық деңгейде Валлин Арабияға барып келген ең қабілетті еуропалықтардың бірі деп есептеледі. Оның біліктілігі У.Ж. Сейцен және Ж.Л. Бёркхардт есімдерімен салыстырылады, себебі ол араб ғалымы ретінде болашақ зерттеушілерге жаңа айтарлық ештеңе қалдырмау ниетімен миссиясына мұқият дайындалған тұңғыш заманауи саяхатшы ретінде танымал. Валлиннің жазбалары толыққанды болғанымен, ол басқа зерттеу құралдарын алып жүрмеген. Кейдж Эрнберг өзінің кітабында Валлиннің халықаралық беделі зерттеу сапарларынан кейін ең биік деңгейге жеткенін айтады. Ол бедуин поэзиясын жинап, бедуин диалектілерін зерттеген алғашқы адам болды; оның араб фонетикасы туралы байқаулары 20 ғасырға дейін маңыздылығын сақтап келді; ол тұңғыш рет сөйлеу тіліндегі араб тілін зерттеуге кірісті. Дегенмен, қазіргі таңда Валлин зерттеулер одан асып кеткендіктен, оқулықтардағы есімдер тізімінде ғана кездеседі.

Өмірбаян

Валин 1811 жылы Аланд аймағының Сунд коммунасында дүниеге келді. Ол Турку қаласындағы Або кафедралық мектебінде оқыды және 1827 жылы Туркудағы Ұлы өрттен кейін мектеппен бірге Раумаға көшіп барды. Бірақ, келесі жылы ол мектепті тастап, жеке оқыды. 1829 жылы Хельсинки университетінде Шығыс тілдерін оқуға түсып, 1836 жылы магистр дәрежесін алды. Содан кейін университет кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеп жүріп, араб және парсы тілдері бойынша диссертация жаза бастады. 1839 жылы Санкт-Петербургке сапар шегіп, шейх Мұхаммед Аyyад әл-Тантавимен танысып, Таяу Шығыс туралы көп нәрсе білді. Ол бұл аймаққа алғашқы экспедициясын 1843 жылы жасады. Валин экспедицияларына барғанда өзін мұсылман ретінде көрсетіп, жергілікті халыққа жақындасу үшін Абд әл-Вали деген атты қабылдады. Көптеген адамдар Валиннің ислам дініне кіргенін айтады, бірақ оның күнделіктері мен хаттарында мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ. Хельсинкидегі Хиетаниеми зиратындағы оның қабірінде арабша есімі араб әріптерімен жазылған. Ол христиан зиратына жерленген. 1845 жылы ол алғашқы экспедициясы барысында мұсылман емес адамдарға тыйым салынған Мекке қаласына барды. Бұл саяхат оны Каирден Маан, Әл-Жоуф, Джубба, Хайль, Медина, Мекке және Джидда қалаларына жеткізді. 1846-1848 жылдар аралығындағы екінші экспедициясында Палестина мен Парсы елдерін зерттеді. Осы кезеңде ол ислам дінін қабылдаған болуы мүмкін, бірақ оның жазбалары дінге қатысты күмәнді көзқарасын көрсетеді. 1850 жылы Валин Еуропаға оралды, онда Корольдік географиялық қоғам оның Солтүстік Арабия арқылы жасаған саяхаты туралы жазбаларын жариялады және оның жаңалықтарын мойындап, 25 гинеялық сыйлықпен марапаттады. Валин 1851 жылы докторлық диссертациясын қорғады және кейіннен Хельсинки университетінің Шығыс әдебиеті профессоры болып тағайындалды. Корольдік және Ресей географиялық қоғамдары оған Таяу Шығысқа тағы бір экспедиция ұйымдастыруды ұсынды, бірақ ол денсаулығының нашарлауына байланысты бас тартты. Ол еуропалық мәдениеттің қысымшылық екенін айтып, "өзін Еуропаға бейімдей алмайтынын" жазды. Валин 1852 жылдың 23 қазанында күтпеген жерден қайтыс болды.