Кіріспе

Сан-Марко базиликасындағы бас алтарь ретаблосы (Pala d'Oro) – Венециядағы Сан-Марко базиликасының бас алтарінің арқалық бөлігі. Бұл византиялық эмаль өнерінің ең көркем әрі шебер жасалған туындыларының бірі ретінде әлемге танымал, оның алдыңғы және артқы жақтары әсемделген.

Тарих

Pala d'Oro алғаш рет 976 жылы дож Пьетро Орсеолоның тапсырысымен жасалған деп есептеледі, ол құнды тастардан және түрлі әулиелерді бейнелейтін бірнеше эмальдерден тұрды, ал 1105 жылы дож Орделафо Фалиеро оны кеңейтті. 1345 жылы алтын шебер Джованни Паоло Бонесеньяға сол кездегі прокуратор, кейіннен дож болған Андреа Дандоло алтарьдық кескінді аяқтауды тапсырды. Бонесенна бұл туындыға готикалық стильдегі раманы, сондай-ақ тағы да құнды тастар қосты. Дандоло өзінің қосымшаларын, сонымен қатар алдыңғы дождардың еңбектерін сипаттайтын жазуды да қосты. Паоло Венецианоға алтарьдық кескінді көрмеге қоймаған кезде жабатын қақпақ (Pala Feriale) жасау тапсырылды. Венецианоға бұл қақпақты жасауға 1342-4 жылдары тапсырыс берілді, ол 1345 жылы жазылып, оған ұлдары Лука мен Джованни де қол қойды. Қақпақ екі бөліктен тұрады. Жоғарғы бөлігінде ортада Қайғылы Адам бейнеленген, оның айналасында Әзіре Мариям және әулиелер – Иоанн, Георгий, Марк, Петр және Николай суреттелген. Ол алтын мен күмістен, 187 эмаль пластинадан жасалған.

Төменгі бөлім

Төменгі бөлімде Әулие Марк өмірін баяндайтын эмальдер орналасқан. Бұл туындылар 1105 жылы Константинопольде жасалған және дож Орделаффо Фалиердің тапсырысымен орындалған. Бұрын олар негіз бойында орналасқан, бірақ кейіннен осы бөлімнің қабырғалары мен жоғарғы қатарына көшірілген. Фалиердің бейнесі пропорциясыз көрінеді, себебі оның басы денесіне шағын. Алғашқы бас алынып, жаңасы қойылғанына дәлелдер бар. Бұрынғы бас императорды бейнелеген деген болжамдар бар, бірақ бұл түсінікке толық сене алмаймыз. Императорлар көбінесе қызыл аяқ киіммен бейнеленеді, ал бұл суретте қара аяқ киім киген, және ол өзгертілгенінің белгілері жоқ. Аталған эмальде Фалиердің есімі жазылған, оны өзгерту көп еңбекті талап ететін және із қалдыратын шара болар еді. Ең мүмкін түсіндірме – бастапқы бас Фалиердің өзінің басы болған, бірақ оған нимб қойылмаған. Кейіннен шіркеу қызметкерлері, тіпті Фалиердің өзі, оны нимб қосылған жаңа баспен алмастыруға шешім қабылдаған. Оның қолындағы жезл өзгертуге шектеу қойған, сондықтан шеберлер жаңа бейнені сәл кішірейте жасауға мәжбүр болған.

Фильмдер

Ромер, Джон (1997), Византия: Жоғалған империя; ABTV/Ibis Films/The Learning Channel; 4 бөлім; 209 минут. (3-бөлімде ["Әлемнің қызғанышы"], жүргізуші Ромер Pala d'Oro-ны толыққанды зерттейді.)