Кіріспе

Эстерхаза сарайы – Венгрияның Фертод қаласындағы сарай. Оны князь Николаус Эстерхази салған. Кейде «Венгрия Версалі» деп аталатын бұл Венгрияның ең ұлы рококо стиліндегі құрылысы. 1766 жылдан 1790 жылға дейін мұнда Йозеф Гайдн мен оның оркестрі тұрған.

Тарих

Эстерхаза Эстерхази отбасының негізгі немесе ата-бабаларының үйі емес еді; ол жақын маңдағы (қашықтағы) Schloss Esterházy сарайы болды, Кисмартон (қазіргі Айзенштадт, Австрия). Миклош Эстерхази 1762 жылы ағасы Пауль Антонның қайтысынан кейін билікке келгеннен кейін көп ұзамай жаңа сарай салу жоспарларын бастады. Осыған дейін Миклош (Николас) көп уақытын 1720 жылдары Антон Эрхард Мартинеллидің жобасымен салынған Суттор аңшылық үйінде өткізген. Аңшылық үй – Эстерхазаның құрылысының бастауы болды. Х.К. Роббинс Лэндон «австриялық үлгілерден, әсіресе Венадағы Шёнбрунн сарайынан» тікелей әсер болғанын айтады. Бас кіреберіс үстіндегі үш терезе скрипка, альт және виолончель аспаптарына құрмет көрсету ретінде жасалған. Сарай ханзадаға 13 миллион австриялық гульденге түсті, Роббинс Лэндон бұл соманы «астрономиялық» деп атады. Эстерхазаға алғаш рет 1766 жылы қоныстанды, бірақ құрылыс тағы да көп жылдар бойы жалғасты. Опера театры 1768 жылы аяқталды (алғашқы қойылым – Жозеф Гайднның «Lo speziale» операсы), ал қуыршақ театры – 1773 жылы. Гайдн сарайдан бөлек, қызметшілердің пәтерлері орналасқан екі қабатты үлкен ғимаратта төрт бөлмелі пәтерде тұрды. Гайдн симфонияларының көп бөлігін ханзаданың оркестрі үшін жазды. Эстерхазада екі опера театры болды: 400 орындық негізгі театр (1779 жылы өрттен қирады) және қуыршақ театры. Гайдн өзінің және басқа композиторлардың операларын қойды, көбінесе жылына жүзден астам қойылыммен. Сарай географиялық тұрғыдан оқшауланған еді, бұл музыканттардың жалғыздық пен көңілсіздікке ұшырауына себеп болды. Мұны Гайднның хаттарында, сондай-ақ «Қоштасу симфониясы» туралы әйгілі әңгімеде көруге болады.