Кіріспе

Филиппин барабаны. Дабакан – Филиппиннің бір қақпақты барабаны, негізінен кулитанг ансамблінде қолдау көрсету аспабы ретінде қолданылады. Басқа бес негізгі кулитанг аспаптарының арасында, ол Магуинданао ансамблінің гонг емес жалғыз элементі болып табылады.

Сипаттама

Дабақан көбінесе сағат тәрізді немесе конус пішіндес деп сипатталады. Әдетте, дабақанның ұзындығы екі футтан асып, қабықтың ең кең жерінен диаметрі бір футтан аспайды. Содан кейін, әсіресе маранаолық суретшілер қабықтың сыртын күрделі әрі әсем оккиль өрнектерімен кеседі. Ратан жолақтары барабан табанына параллель орналастырылып, одан кейін бас бармақ пен шоқ бармақ арасында білек арқылы иіліп, барабан табанының бүкіл диаметрі бойымен соғу үшін қозғалады. Бұл дыбыстар көбінесе жылдам және басылған болып келеді, ал жолақтардың икемділігінің арқасында оның бетінде тыныштандыру, домалату немесе ашық соққы үлгілерін қолдануға болады. Көптеген суретшілердің батыс мәдениетімен танысуының нәтижесінде, жаңа буын орындаушылар арасында жаңа ойнау стилі пайда болды. Оларға дабақанды барабан табанының үстінде емес, қабырғаларында, тіпті барабан аузының жиегінде ырғақты ойнау кіреді. Бұл көрмелік стильдегі орындаулар көңілді мелодиялық аспап – кулитаңнан басқа, дабақан сияқты басқа да қолдау көрсететін аспаптарға назар аудару үшін қолданылады.

Қолданылуы

Магуинданао және Маранао қоғамында дабаканның негізгі қолданылуы – кулитанг ансамблінде қолдау құралы ретінде, бабендил сияқты ансамбльдің темпін қадағалау. Көптеген ритмдік үлгілерде, мысалы, синулог пен дуйогта, дабакан бабендилден кейін қосылады, бірақ бабендил болмаған тидтода дабакан әрқашан туындыны бастайды. Магуинданао және Маранао дәстүрлі орындау кезінде дабаканды кулитанг ойнаушысының оң жағына, оның жақтауының жанына қояды. Дабаканды ансамбльден өзге де түрлі ойнау үшін қолдануға болады. Мысалы, дабакан филиппин қайық лютнінің бір түрі – кутияпиге сүйемелдеу үшін қолданылады. Дабакан Касорондагонг деп аталатын ойнау түрінде маңызды рөл атқарады. Маранао нұсқасында, олардың батыр ханзадасы, ханзада Бантогенді құрметтеу мақсатында, екі дабакан ойнаушы бір-біріне қарама-қарсы тұрып, дабакандарының артында, екі жұқа бамбук таяқшасымен соғып, өзара байланысқан ритм орындайды. Дәстүр бойынша, Маранао дабаканды еркек аспабы, ал Магуинданао – әйел аспабы деп санайды, бірақ заманның өзгеруімен ерлер мен әйелдердің дабаканды ойнағанын көруге болады. Ағаштан жасалған кулитанг ансамбльдерінде дабакан бөлігін көбінесе Манобо тайпасының бамбук цитрасы – такемба алмастырады. Ескі заманда үлкен, ұзын, екі қапталды дабакан, дадабуан деп аталатын, мешітке көлденең ілінетін (Кенданг қараңыз, бұл барабанның кіші нұсқасы). Имам (рухани көшбасшы) барабанды қайталап соғып, алыс аудандарда намаз уақытының басталғанын хабарлайтын. Қазіргі заманда Минданаодағы дабаканды динамик сияқты заманауи құралдармен алмастырғанмен, бұл практика Сулавеси сияқты жерлерде жалғасуда, онда дабаканға баламасы – мешіт сол мақсатта қолданылады.

Шығу тегі

"Дабакан" атауының шығу тегі, алыс Шығыстан қабылданған және бейімделген деп айтылады. "Дабакан" сөзі "соғу, ұру немесе қағу" мағынасын беретін "дбак" сөзінен туындаған, яғни дабакан – соққы беруге арналған аспап. Ғалымдар сондай-ақ, дабакан арабтың "домбак/томбак" деп аталатын тостаған тәрізді барабанынан алынған және үлкейтілген нұсқа болуы мүмкін деген пікірді айтады.

Басқа туынды атаулар

Сондай-ақ, дбакан, дебакан (Магуинданао), дадабуан, дадабуон (Маранао), либбит (Таусуг), тибубу (Посо) және тивал (Кулауи және Минахаса) деп те аталады.