Екінші дүниежүзілік соғыс және тыңшылық ойындары

Кіріспе

Майкл Фрэйннің романы.

«Шпион» (2002) – ағылшын жазушысы және драматургы Майкл Фрэйннің психологиялық романы. Оны қазіргі уақытта әртүрлі мектептердегі A Level және кейбір GCSE бағдарламаларын оқыған әдебиет студенттері зерттейді. Сондай-ақ, Австралиядағы кейбір 12-ші сынып VCE ағылшын тілі пәнін оқыған студенттер де осы романды зерттейді.

Қысқаша мазмұны

Бюльдунг романы түрінде әңгімелеп отырған қарт адам Стефан Вайцлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өмірін еске түсіріп, ол бір кездері үй деп атаған қазіргі заманғы Лондон cul de sac-ын кезіп жүр. Мектепте үнемі қорлық көрген және үйдегі өмірден шаршаған Стивен есімді жас балаға оның ең жақын досы Кит Хейвард, снобтық және үстем көрші, Киттің анасы немістер үшін жұмыс істейтін жасырын оперативші екенін айтады. Екі жігіт миссис Хейвардты тікенектегі жасырын жерден тыңдап отырғанда, оның әдеттегідей күнделікті өмір салтын байқайды: Киттің үйінен тамақ толы пикник себетімен шығып, Ди әпкесі (Хейвардтың апасы, көрші және ең жақсы досы, күйеуі Пэт ағасы RAF-те) терезесін қағып, ол жақын қалаға жоғалып кететін cul de sac аяғына дейін жүріп барады. Жігіттер оны іздеп жүргенде, оны дүкендердің ешқайсысынан таба алмайды; және олар жасырынған жеріне оралғанда, миссис Хейвард олардың алдында, Киттің үйіне қайта оралады. Киттің анасының бөлмесінде шым-шытырық жүріп, олар кішкентай 'x' әр айдың бір күніне (айыз циклына қатысты) белгіленген күнделігін табады. Балалардың нағыз ақылсыздығы оларды "Х" - Халифа Хейвардтың ай сайын кездесетін құпия агенті деп ойлауға итермелейді. Бір күні жігіттер Киттің анасы қалаға күн сайын солға бұрылмайтынын, оның орнына пайдаланбайтын жерге апаратын кірпіш туннельге оңға бұрылуын түсінеді. Сол түні Стивен туннель арқылы өтіп, даладан бір қорап темекі табады. Кит пакетке кіргенде, бір қағазды табады. Тағы бір түнде Стивен тымызын тоннельге шығып, қорапқа қайтадан кіреді. Ол оларды аша қарап тұрғанда, бір адам оның артына келіп тұрды. Стивен бұрылып қарауға қорықпайды, ешкімге көрінбеуін үміт етіп, демін тыйғандай болады. Стивен әлі де шұлық ұстап, артында тыныс алуды естімеген кезде қашады. Отбасы оны сыртта іздеп, ашуланып тұр. Келесі күні Кит үй тапсырмасын орындап жатқанда, миссис Хейвард Стивеннің бұталардағы жасырынған жеріне келіп, оған өзінің артынан келе жатқанын білетінін және өзін жарақаттамай тұрып тоқтату керектігін айтады. Осыған қарамастан, Стивен Китке Хауардтың ескертулері туралы айтпай, шұлық көрсетеді және Киттің анасы "Х"мен келесі кездесуден бұрын шындықты ашу керектігін айтады. Келесі күні жігіттер алаңға қайта оралып, қораптың бос екенін көреді. Бірнеше метр қашықтықта олар темір табақтың астында жасырынған бір нәрсені - босқындарды көреді. Кейт пен Стивен торларды алып, жайманы ұрып-соғып, ақырында босқындарды өлтірген болуы мүмкін екенін түсінеді. Олар жүгіріп барып, туннельде Киттің анасына тап болады. Ол Стивенді ұстап, оған оның тыңдауын тоқтатпайтынын, даладағы адамға оның жақсылығын жасауы керек екенін айтады. Стивен Хауардтың неміс тыңшысы емес екенін, оның өз қамқорлығына алған босқындарға көмектесетінін түсінеді. Стивен оған жұмыртқа мен сүт әкеліп жатқанда, босқындардың өліп жатқанын біледі және ханыма Е.Хейвардқа оның сүйіспеншілігін көрсету үшін жібек картасын беруді сұрайды. Алайда Стивен бұған тым қорқады және сол түні полиция оны пойыз соққысынан қатты қираған бетін таспамен алып кетіп жатқанын көреді. Елу жылдан кейін Стивен бос ұштарын байлап, босқындар шынымен Питер аға деп түсіндіреді, ол Киттің анасымен қарым-қатынас жасап, соғыста алған жарақаттарынан қайтыс болды. Сонымен қатар, Стивеннің әкесі, ол шын мәнінде британдықтар үшін жұмыс істесе де, ол жерде тұрып жатқан неміс шпионы бар екені анықталды. Романда Стивен Барбара Берриллден жұбаныш табатын қосалқы сюжет бар. Ол Стивеннің жасымен қатар, көршілес ауданында тұратын қыз. Стивенге ол ашып отырған құпияларды түсінуге көмектесетін өте маңызды ақпаратты ашу үшін сюжет құралы ретінде қолданылады. Барбара сонымен қатар Стивеннің Китпен бөліскен балалық әлемнен күрделіліктерге толы, бірақ түсіністікке толы ересектер әлеміне өтуінің маңызды бөлігі.

Narrating in the form of a bildungsroman, an elderly man, Stefan Weitzler, reminisces about his life during the Second World War as he wanders down the now modernised London cul de sac that he once called home. Now a young boy, Stephen, regularly bullied at school and bored with his home life, is informed by his best friend Keith Hayward, a snobbish and domineering neighbour, that Keith's mother is an undercover operative working for the Germans. As the two boys spy on Mrs. Hayward from a hiding place in the hedges, they notice her unusual daily routine: leaving Keith's house with a picnic basket full of food, tapping on the window of Auntie Dee (Mrs. Hayward's sister, next door neighbour and best friend, whose husband, Uncle Peter, is away in the RAF), and walking through to the end of the cul de sac where she disappears into the nearby town. When the boys follow her, they cannot find her in any of the shops; and when they get back to their hiding place, Mrs. Hayward is already ahead of them, walking back into Keith's house. When snooping in Keith's mother's room, they find her diary which contains a small 'x' marked on a day of every month (in reference to her menstrual cycle). The boys' naïveté leads them to believe that 'x' is another secret agent that Mrs. Hayward has meetings with each month. One day, the boys realise that Keith's mother does not turn left into the town every day, but instead turns right into a grimy tunnel that leads to a disused field. Later that night, Stephen goes through the tunnel and finds a box in the field that contains a pack of cigarettes. When Keith opens the packet, a slip of paper pops out with a single letter written on it: X. Another night, Stephen sneaks out to the tunnel and goes to the box once again; this time some clean clothes are inside. As he is looking through them, somebody appears behind him. Stephen is too scared to turn around and holds his breath hoping that he isn't noticed. Still holding a sock, Stephen runs away as soon as he cannot hear the sound of breathing behind him. His family are outside looking for him and are furious. The next day, when Keith is doing homework, Mrs. Hayward visits Stephen in his hiding place in the bushes and tells him that she knows he is following her, and that he should stop now before he gets hurt. Despite this, Stephen shows Keith the sock, not telling him about Mrs. Hayward's warnings, and says that they need to uncover the truth before Keith's mother's next meeting with 'x'. The next day, the boys revisit the field where they find the box empty. A few feet ahead of them they see something hiding under an iron sheet – a vagabond. Keith and Stephen take bars and smash at the sheet until finally realising they may have killed the vagabond. They run and bump into Keith's mother in the tunnel. She holds back Stephen and tells him since he is not going to stop spying on her, he will have to do her favours for the man in the field. Stephen realises that Mrs. Hayward is not a German spy, but in fact helping the vagabond whom she has taken under her care. Stephen discovers the tramp is dying while taking eggs and milk to him, and is asked to give a silk map to Mrs. Hayward to show the man's love for her. However, Stephen is too scared to do so and later that night sees the police taking him away on a stretcher, his face badly mutilated after being hit by a train. Fifty years later, Stephen ties up the loose ends, explaining that the vagabond was in fact Uncle Peter who had gone AWOL and was carrying out an affair with Keith's mother while dying from war wounds. As well as this, it turns out that there was a German spy living in the cul de sac: Stephen's father, although he was actually working for the British. A subplot is also included in the novel, where Stephen finds comfort in Barbara Berrill – a girl Stephen's age living in his neighbourhood – who is used as a plot device for revealing very important information that helps Stephen understand the mysteries he is uncovering. Barbara is also an important part of Stephen's transition from the childish world that he shared with Keith to the adult world, filled with complications but also understanding.

Кейіпкерлер

Стивен Уитли – Ұялшақ бала, Киттің ойындарына тартылып, мектептегі бұрымталардың жиі нысаны болады. Кітапта Стивеннің ОКР-дан (обсессивтік-компульсивтік бұзылыс) зардап шегетіні және Барбараға тартылысы айтылады. Джефф Уитли – Стивеннің үлкен ағасы. Кит Хейвард – Әкесінің жаман мінез көрсетуі кезінде оған жасаған қатыгездігінен туған, билеуші, қатыгездікке толы бала. Оның туа біткен снобизмі көптеген балаларды алшақтатты, ал ата-анасы оған көп көңіл бөлмейді, сондықтан ол серіктес ретінде Стивенге сенеді, бірақ оны жиі кемсітіп, жамандық жасайды. Миссис Хейвард – өте тартымды, құпия кейіпкер. Ол күні бойы себепсіз түрде әртүрлі уақытқа жоғалып кетеді, бұл оның ұлын жасырын агент екеніне сендіреді. Ол күйеуімен сырттай қарым-қатынаста және одан қорқатын сияқты көрінеді. Мистер Хейвард – көп уақытын шедінде әртүрлі механикалық жобалармен өткізетін, өте жабық адам. Ол Китке көбінесе назар бөлмейді және Стивеннің білуі керек емес нәрсені білетіні анық болғанда ғана оның бар екенін мойындайды. Оның әйеліне ерекше ықпалы бар және ол жаман, қатыгез адам ретінде көрінеді. Соғыста басқалар сияқты шайқаса алмауына деген ашуы өте тыныш (бірақ одан да қауіпті) мінезге айналады. Барбара Беррилл – Кит пен Стивеннің мектептегі құрдасы, Стивенге қызығушылық танытып, кейде оны оқиғаларына ертіп жүреді. Ол көбінесе басқаруға ұмтылады және Стивенді ашуландырады, бірақ ол оған сәл ғашық болуы мүмкін. Барбара романның белгілі бір сәттерінде маңызды ақпаратты ашу үшін сюжеттік құрал ретінде қолданылады. Дидре Беррилл – Барбараның үлкен әпкесі, ол Джеффпен "кездеседі". Ди әпкем – Миссис Хейвардтың күнделікті көрісетін әпкесі. Ол өте көңілді және жиі күлімдейтін адам ретінде сипатталады. Питер аға – Ди әпкесінің күйеуі, қазір шетелде соғысып жүрген әдемі жігіт. Ол соғыс батыры ретінде танымал. Милли – Ди мен Питердің кішкентай қызы.

Stephen Wheatley – A shy boy who finds himself drawn into Keith's games and is a frequent target of school bullies. The book hints at that Stephen suffers from OCD, and seems to be sexually attracted to Barbara. Geoff Wheatley – Stephen's older brother. Keith Hayward – A snobbish, domineering child with a worryingly vicious streak, possibly inspired by the cruelty his father bestows upon him whenever he misbehaves. His inherent snobbery has alienated most other children and his parents seem to largely ignore him, so in a sense he relies on Stephen for companionship, although he frequently condescends to and mistreats him. Mrs. Hayward – A mysterious character, implied as being very attractive. She vanishes for various amounts of time throughout the day for no apparent reason, leading her son to believe that she may be an undercover operative. She has a distant relationship with her husband and seems vaguely scared of him. Mr. Hayward – A deeply introverted man, who spends most of his time in his shed working on various mechanical projects. He mostly ignores Keith, and only acknowledges Stephen's existence when it is apparent that he knows something he should not. He has a peculiar hold on his wife and is subtly conveyed as quite a nasty, mean spirited individual. His anger at being unable to fight in the war like the rest of the men is channelled into a very calm (but all the more threatening) persona. Barbara Berrill – A school peer of Keith and Stephen, who shows an interest in Stephen and occasionally accompanies him on his adventures. She often appears bossy and annoys Stephen, although it appears that he may have a slight crush on her. Barbara serves as a plot device for revealing important information at certain times during the novel. Deirdre Berrill Barbara's older sister who "meets up" with Geoff. Auntie Dee – Mrs. Hayward's sister, whom she sees every day. Described as very bubbly and a frequent smiler. Uncle Peter – Auntie Dee's husband, a handsome young man currently fighting abroad. He has garnered a reputation as a war hero. Milly The baby daughter of Dee and Peter.

Сыншыл пікірлер

"Шпион" романы әдеби ортада жылы қабылдалды, көптеген сыншылар Фрэйннің шығармашылық және жаңашыл көзқарасын жоғары бағалады. Жарияланғаннан кейін "Шпион" 2002 жылы әдебиеттегі үлкен жетістіктері үшін "Whitbread Novel of the year" сыйлығына және 2002 жылы оқырмандарды күлдіретін әдебиет саласында "Bollinger Everyman Wodehouse" сыйлығына ие болды.