Кіріспе

Абдул Маджид Гиака (/audio=En us Абдул Маджид Гиака Ливия акцентімен айтылуы (Voice of America). ogg/'/ɑː//b//d////ʊ//l// //m//ə/'/dʒ//iː//d// /'/dʒ//aɪ//ɑː//k//ə/ AHBduul məJEED JYahkə; 1960 жылы туған) – Жамахирия әл-Мухабараттан (Ливияның барлау қызметі) дезертир болған, күмәнді қос агент. 1988 жылдың тамызында ЦРУ-дың желісіне өткен. 2000 жылдың қыркүйегінде Pan Am 103 рейсіне жасалған бомбалау ісі бойынша сотта Гиаканың көрсетмесі, 1988 жылдың 21 желтоқсанында Абдельбасет әл-Меграхиді Pan Am 103 рейсін саботажға кінәлі деп тануға себеп болды. Алайда, 2007 жылдың маусым айында Шотландияның қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы осы көрсетмеге күмән тудырды.

Өмірбаян

1984 жылы Гиака Жамахария қауіпсіздік ұйымына (JSO) қосылды, кейіннен Сыртқы қауіпсіздік ұйымы деп аталды. Оның алғашқы жұмысы шамамен он сегіз ай көлік құралдарын жөндеу бөлімінде өтті. 1985 жылдың желтоқсанында Гиака Мальтадағы Лука әуежайында Ливия Араб Әуе Жолдары (LAA) станциясының басқарушысының көмекшісі болып тағайындалды, бұл қызмет әдетте JSO мүшесімен толтырылатын еді. 1988 жылдың тамызында Гиака Мальтадағы АҚШ елшілігіне хабарласып, оларға ақпарат беруге дайын екенін мәлімдеді. Ол Ливияның терроризмге қатысуына қарсы екенін айтты, бірақ соңғы шешімге келген себебі, ол әуежайдағы египеттік әйелге қатысты оқиғаға байланысты Триполиге шақырылған еді. Гиака сол кезде АҚШ-қа баруды қалағанын, бірақ американдықтарға террористік қызмет туралы ақпарат беру үшін Лука әуежайында қызметін жалғастыруға келіскенін айтты. Одан кейін ол ай сайын ЦРУ өкілдерімен кездесіп тұрды. 1990 жылы американдықтар оған төлем тоқтатып, ол Ливияға оралды. Бірақ 1991 жылдың шілдесінде ол Ливиядан Мальтаға кетіп, онда АҚШ әскери кемесіне отырғызылды. Шамамен үш апта бойы АҚШ Әділет министрлігінің өкілдерімен сұраққа тартылып, оларға белгілі бір ақпарат берді. Содан бері ол АҚШ-та куәгерлерді қорғау бағдарламасында. Гиака бастапқыда JSO ішіндегі маңыздылығын жоғары көрсетуге тырысты, ЦРУ-ны болашақта құнды ақпарат бере алатын маңызды актив екеніне сендіруді мақсат етті. Осылайша, ол JSO-ға қосылғанда құпия файлдар бөлімінде болғанын айтты, бірақ шындығында ол көлік құралдарын жөндеумен айналысты; ол Идрис патшамен туыс екенін мәлімдеді, бірақ ол рас емес еді. Сондай-ақ, ол Муаммар әл-Қаддафи мен Мальтаның бұрынғы президенті Гвидо де Марконың халықаралық масондық құпия қоғамында екенін айтты. Оның американдық билікпен байланысын жалғастыруының басты себебі қаржылық мәселелер болды. Айлыққа қоса, бастапқыда 1000 доллардан 1500 долларға дейін көтерілген төлемнен өзге, ол ЦРУ-ны Ливияда әскери қызметке бару қаупін болдырмау үшін қолына жасалма операция жасауға көндірді, сондай-ақ Мальтада көлік жалға беру бизнесін ашуды қаржыландыруға көндіруге тырысты.

Локербидің соты

Локербидегі сот процесінде Джаканың куәлігінің көп бөлігі сотпен қабылданбағанымен, оның мәлімдемесінде бомбалауға айыпталған екі ливиялықтың бірі – Абдельбасет әл-Меграхидің JSO барлау қызметінің офицері болғаны айтылды. 1988 жылдың қазан айында ЦРУ-мен болған кездесуде Джакадан Мальтадағы қару-жарақ туралы білетінін сұрады. Ол 8 килограмм жарылғыш заттың бірнеше ай бойы LAA кеңсесінде сақталғанын білетінін айтты. Олардың 1985 жылы Меграхи Мальтада болған кезде әкелінгенін түсіндірді. Олар сейфте емес, тек үстелдегі құлыпталған шухпада сақталған. Ол Ливия елшілігіне оларды тасымалдауға көмектесуді сұрады. Біршама уақыттан кейін жасалған басқа бір хабарламада олар Валеттадағы кеңседе сақталғаны айтылды. 1991 жылдың шілдесінде ол екінші айыпталушы ливиялық Ламин Халифа Фхима осы жарылғыш заттардың сақтаушысы болғанын қосты. Бұл оқиғаның толық мәліметтері бастапқы куәліктен екі жарым жылдан кейін ғана пайда болды және алғашқы куәлікпен қарама-қайшылықтарды қамтыды. Джака тергеушілерге Меграхи мен Фхиманы багаждық лентада көргенін, Фхиманың қоңыр түсті Samsonite үлгісіндегі чемоданды алып, кеденнен өткенін, содан кейін екі айыпталушымен кездескенін, олардың екеуіне екі адам сүйемелдегенін, ал біреуін бірінші айыпталушы Абугела Масуд, техник ретінде таныстырғанын, Винсент Вассаллоның (екінші айыпталушының серіктесі) екінші айыпталушының жаңа машинасымен келгенін және олар кетіп қалғанын айтты. Басқа дәлелдер бойынша екінші айыпталушының машинасы 1988 жылдың 14 желтоқсанында жеткізілген, сондықтан егер Джаканың айтқаны рас болса, бұл оқиға 1988 жылдың 20 желтоқсанында болған болуы керек. Ол бұл оқиға туралы ЦРУ-ға хабарлағанын мәлімдеді. Осы кезеңдегі ЦРУ-дың хабарламаларында бұл оқиға туралы ешқандай ақпарат жоқ. Сонымен қатар, Вассалло 1988 жылдың 20 желтоқсанында әуежайда болмағанын және екі айыпталушы сол күні кешке оның үйіне келгенін айтты. Джака 1986 жыл шамасында JSO операциялық бөлімінің басшысы Саид Рашидпен болған әңгімесі туралы айтты, онда соңғысы британдық ұшаққа тіркелмеген сөмкені салуға бола ма деп сұрады. Джака зерттейтінін айтты және өзінің көмекшісі Ахмед Салахтан, ол да JSO офицері деп есептеледі, мұны істеуге бола ма деп сұрады. Салах кейіннен мұны істеуге болатынын хабарлады, ал Абдул Маджид Саид Рашидке осы мақсатта есеп жазып, оны өзінің жоғары тұрған басшысы, бірінші айыпталушы арқылы жіберді. Куәлігінде Джака бұл туралы ЦРУ-ға ешқашан хабарлағанын мойындады. Ол жеке қауіпсіздігі үшін хабарламағанын айтты. Сот өзінің үкімінде: "Біз Абдул Маджид Джаканы JSO ұйымы мен оған қатысқан қызметкерлерді сипаттауынан басқа ешқандай мәселе бойынша сенімді және дәйекті куә ретінде қабылдай алмаймыз" деді.