Көне грек тілінің иониялық диалектілерінің шығу тегі
Proto-Ionians
Протоионийлер: ежелгі грек тілінің иониялық диалектілерінің бастауы, миграция толқындары, тілдік топтар (дорий, аркадо-кипр, иониялық). Грек лингвистикасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Протоиондар – ежелгі грек тілінің иондық диалектілерін алғашқыда сөйлеген, гипотетикалық халық, негізінен Жан Фаукуноның еңбектерінде кездеседі. Иондық тілдің басқа грек диалектілерімен байланысы туралы пікірлер әртүрлі. Көбінесе ол дорийлік тіліне қарсы Аркадо-Кипрлік тілімен топтастырылады, бұл Протогрек кезеңінен кейін Грекияға қоныс аударудың екі толқынын көрсетеді, бірақ кейде Аркадо-Кипрлік тілінен бөлек, дорийлікпен бірдей деңгейде қарастырылады, бұл қоныс аударудың үш түрлі толқынын көрсетеді.
The Proto Ionians are the hypothetical earliest speakers of the Ionic dialects of Ancient Greek, chiefly in the works of Jean Faucounau. The relation of Ionic to the other Greek dialects has been subject to some debate. It is mostly grouped with Arcadocypriot as opposed to Doric, reflecting two waves of migration into Greece following the Proto Greek period, but sometimes also as separate from Arcadocypriot on equal footing with Doric, suggesting three distinct waves of migration.
Иониялық грек тілінің орны
Негізгі грек тіл білімі грек диалектілерін екі үлкен генетикалық топқа бөледі: біреуі дорийлік гректі, ал екіншісі аркадокипрлік және иониялық гректі қамтиды. Алайда, үш топты ұсынатын баламалы көзқарастар да жиі кездеседі. Thumb және Kieckers (1932) үш топты ұсынып, иониялықты генетикалық тұрғыдан аркадокипрліктен де, дорийліктен де бөлек деп жіктейді. Владимир Георгиев, К. Рюйг, П. Левек сияқты басқа да бірнеше тіл білімі мамандарымен бірге, екі топты жіктеу «Риш-Чадвик теориясы» деп аталады, оның атақты жақтастары Эрнст Риш және Джон Чэдвик есімдерімен аталған. «Прото-иониялықтар» тұңғыш рет Эрнст Курцийдің (1887) еңбегінде кездеседі, ол аттикалық иониялық диалект тобының тарихи дәуірде Иониядан көшіп келген аттикалықтардың «иониялануынан» туындағанын сендірді. Курций Балқаннан Батыс Анатолияға «прото-иониялық» көші-қон болғанын болжады, бұл осы кезеңде Аркадия диалектін (Микен грек тілінің мұрагері, бірақ Курцийдің заманында әлі табылмайтын) Грекияның материгіне әкелген. Курцийдің гипотезасын Джордж Хемпл 1920 жылы қолдады. Хемпл осы гипотетикалық, ерте анатолиялық гректерді «жавондықтар» деп атағанды жөн көрді. Хемпл 1917 жылы Хрозныйдың хетт тілін үнді-еуропа тілдерінің жеке тармағы ретінде белгілеуіне қарамастан, хетт сына жазуын грек тілінде оқуға тырысты.
Mainstream Greek linguistics separates the Greek dialects into two large genetic groups, one including Doric Greek and the other including both Arcadocypriot and Ionic Greek. But alternative approaches proposing three groups are not uncommon; Thumb and Kieckers (1932) propose three groups, classifying Ionic as genetically just as separate from Arcadocypriot as from Doric. Like a few other linguists (Vladimir Georgiev, C. Rhuijgh, P. Léveque, etc. ), the bipartite classification is known as the "Risch–Chadwick theory", named after its two famous proponents, Ernst Risch and John Chadwick. The "Proto Ionians" first appear in the work of Ernst Curtius (1887), who believed that the Attic Ionic dialect group was due to an "Ionicization" of Attica by immigration from Ionia in historical times. Curtius hypothesized that there had been a "Proto Ionian" migration from the Balkans to western Anatolia in the same period that brought the Arcadic dialect (the successor of the Mycenean Greek stage yet undiscovered in the time of Curtius) to mainland Greece. Curtius' hypothesis was endorsed by George Hempl in 1920. Hempl preferred to call these hypothetical, early Anatolian Greeks "Javonians". Hempl attempted to defend a reading of Hittite cuneiform as Greek, in spite of the establishment of the Hittite language as a separate branch of Indo European by Hrozný in 1917.
Фукуануа
Үшжақты теорияны әуесқой лингвист Жан Фауконау қайта жаңғыртты. Оның пікірінше, Грецияға алғашқы қоныстанғандар тарихи аумақтарында (пелагтық) «протоиондар» болды, олар шамамен б.з.д. 3000 жылы протодорийліктер мен протомикендіктерден бөлініп шықты. Фауконау бұл үш толқын моделін 1890 және 1900 жылдары Пол Кречмер ұсынған ұқсас көзқарастарға сүйенеді (яғни, Linear B әлі дешифровкаланбаған кезде), бірақ бір өзгеріспен: (протоиондық) Бірінші толқын теңіз арқылы келді, «протоиондар» алдымен Циклад аралдарында, содан кейін Эвбея мен Аттикада қоныстанды. Соңғы екі толқын – микендік гректердің (аркадокипрлік тілдерді сөйлейтіндердің тілдік алдыңғылары) шамамен б.з.д. 1700 жылы және дорийлік шабуыл б.з.д. 1100 жылы болды. Георгиевтің ізімен Фауконау протоиондық тілдің пайдасына үш аргумент келтіреді. Біріншісі – Грецияда бұрыннан болған протоиондықтардан алынған қарыз сөздер ретінде микендік формалардың кейбір түрлерін түсіндіру: ол дигамманың кейбір микендік сөздерде күтпеген жерден жоқ екенін, индоевропалық дауысты r-дің ar/ra орнына or/ro болып өзгеруін; τράπεζα сөзіне pe za сөзін сәйкестендіруін және микендік pa da yeu сөзін грек тіліндегі παδάω/πηδάω, «секіру, домалау» деп түсіндіреді, ол ағылшын тіліндегі «paddle» сөзімен мағынасы жақын. Екінші аргумент – Майкл Овенден соңғы кезде дамытқан археоастрономиядағы ұзақ уақыт бойы қалыптасқан аргументтің жетілдірілуі, ол күн мен түннің теңдеуіне байланысты солтүстік полюстің жұлдыздарға қатысты қозғалысын қарастырады. Овенден қазіргі аспандағы шоқжұлдыздардың орналасуынан және Арат пен Гиппархтың (оның жұмысы сақталғанша) ежелгі дәстүрді дұрыс және толыққанды бейнелегендігі туралы гипотезадан, біз қазір қолданатын шоқжұлдыздар шамамен б.з.д. 2800 жылы, Полюс Дракода болған кезде ойлап табылған деген тұжырымға келді. Сондай-ақ, ол өнертапқыштардың 34°30' және 37°30' солтүстік ендігінің арасында, көптеген ежелгі өркениеттердің солтүстігінде өмір сүргендігін, сондықтан олар минойлықтар болуы мүмкін деген қорытындыға келді. ФРАС докторы Кроммелин бұл ендікке қарсы шығып, шоқжұлдыз жасаушылардың тек 54° оңтүстікке дейін көре алатындығын, бірақ бұл Александрияның 31° солтүстік ендігімен де үйлесімді екенін айтты; оңтүстік көкжиекті бірнеше градусқа ғана айналдыратын жұлдыздар жақсы көрінбейді. Грек ендігін қабылдасақ, Канопус пен Фомалхаут көрінбейді. Кроммелин шоқжұлдыздарды б.з.д. 2460 жылы деп есептейді; Р. А. Проктор б.з.д. 2170 жылы, ал Е. В. Маундер б.з.д. 2700 жылы деп санайды. Фауконау бұл тұжырымға қосымша, Крит те тым оңтүстікке орналасқан, шоқжұлдыздардың атаулары минойлық емес, (иондық) грек тілінде болғандықтан, шоқжұлдыз жасаушылардың протоиондықтар болғандығын дәлелдейді. Криттің оңтүстік жағалауы 35° солтүстік ендікте, ал Сирос, ол протоиондық өркениеттің орталығы ретінде танылған, 37°20' ендікте орналасқан. Осы негізде ол протоиондықтарды археологиялық ерте циклды II мәдениетімен сәйкестендіреді: олар дөңгелек «жарғылау табаларын» жасады, олардың бірінде спираль ойылған, ал Фаист дискісінде де спираль ойылған. Оның үшінші аргументі Геродоттың Эгей алабындағы грек тілінде сөйлейтін және басқа да халықтарды білдіру үшін пеласки сөзін қолдануына байланысты. Фауконау бұл сөзді пелагос, «теңіз» сөзінен шығарған, ол протоиондықтардың ұрпақтарын білдіреді. Олардың кейбіреулері шетелдіктер арасында қоныстанғандықтан тілдерін жоғалтты; ал афинялықтар сияқтылары тілдерін сақтады. Аттика тілі, көрінеу, протоиондық және басқа да диалекттердің қоспасынан пайда болды. Ол Гомердің неге Додонаны, солтүстік-батыс Грекияның ішкі аймағын, пеласки деп атағанын түсіндірмейді (Илиада, 16,233); сондай-ақ, тарихи Иониядағы бірде-бір жердің пеласки деп аталмауына да түсінік бермейді. Ол жоғарыда келтірілген аргументтерге археологиялық фактілерді қосады. Мысалы, Вилуза мен Хетт империясы арасындағы Алаксанду келісімінде грек аты жазылған, ал Трояда микендік керамикасы болмаған. Фауконау бұл дәлелдердің барлығы оның Фаист дискісін протоиондық деп тану туралы дешифровкалау талаптарын растайды деп санайды. Фауконаудың «Протоиондық диск тілі» Гомер грекінің көптеген қасиеттеріне ие, оның ішінде лабиовелярлар мен тіпті дигамманың жоғалғаны (екеуі де б.з.д. 14 ғасырдың микендік тілінде сақталған). Фауконаудың Фаист дискісін оқуынша, дигамма кейбір жағдайларда y-ға айналған, бұл басқа грек диалекттерінен белгісіз, бірақ ион тілінде кездеседі (мысалы, ион. païs қарсы этим. paus). Фауконау үшін пеласкилер, троялықтар, кариялықтар және филистиндердің бәрі протоиондықтардың ұрпақтары. Фауконаудың бұл тақырыптағы еңбегі екі ғылыми пікірге ие болды. Пауль Форе протоиондық теорияның көптеген бөліктері туралы жылы пікір білдірді. Ол дешифровкалау мәселесіне тоқталмай, келттерді де атамады; сондай-ақ, Орта циклды мәдениетінің мерзімін б.з.д. 2700 жылдан емес, б.з.д. 2900 жылдан бастап есептейді. Ив Духу бұл дешифровкалауға сенбейтінін білдірді, бірақ одан басқа теорияны атамады, тек дискінің Сиростан келмегенін айтты. Фауконаудың қысқа мәтіннен қанша глифтердің жоғалғанын анықтау туралы статистикалық мәселесіне қатысты мақаласы ешқашан сілтеме жасалмаған. Оның көп бөлігі глифтердің тең мүмкіндікке ие болған жағдайды шешкен.
The tripartite theory was revived by amateur linguist Jean Faucounau. In his view, the first Greek settlers in their historical territory were the (Pelasgic) "proto Ionians", who were separated around 3000 BC from both the proto Dorians and the proto Mycenaeans. Faucounau traces this three wave model to similar views put forward by Paul Kretschmer in the 1890s and the 1900s (i. e., before the decipherment of Linear B), with a modification: the (proto Ionic) First wave came by sea, the "Proto Ionians" settling first in the Cycladic Islands, then in Euboea and Attica. The last two waves are the generally accepted arrival of the Mycenaean Greeks (the linguistic predecessors of the Arcadocypriot speakers) in around 1700 BC and the Dorian invasion around 1100 BC. Following Georgiev, Faucounau makes three arguments for the proto Ionic language. The first is the explanation of certain Mycenaean forms as loan words from the proto Ionians already present in Greece: he asserts that digamma is unexpectedly absent from some Mycenaean words, the occasional resolution of Indo European vocalic r to or/ro instead of ar/ra ; to pe za for τράπεζα, and the explanation of Mycenaean pa da yeu as Greek παδάω/πηδάω, "spring leap, bound", which he interprets as both cognate with, and having the same meaning as, English paddle. The second argument is a refinement of a long established argument in archaeoastronomy, developed most recently by Michael Ovenden, which considers the motion of the North Pole with respect to the fixed stars, because of the precession of the equinoxes. Ovenden concluded, from the slant of the constellations in the present sky and the hypothesis that Aratus and Hipparchus (insofar as his work survives) correctly and completely represent immemorial tradition, that the constellations we now use had been devised when the Pole was in Draco, about 2800 BC. He also concluded that the inventors probably lived between 34°30' and 37°30' N., north of most ancient civilizations, and so were likely to be the Minoans. Dr. Crommelin, FRAS, has disputed this latitude, arguing that the constellation makers could only see to 54° S, but that this was compatible with latitudes as low as the 31°N of Alexandria; stars which only skirt the southern horizon by a few degrees are not effectively visible. Assuming a Greek latitude would render Canopus and Fomalhaut invisible. Crommelin estimates the constellators at 2460 BC; R. A. Proctor has estimated 2170 BC. E. W. Maunder 2700 BC. Faucounau's addition to this is the argument that Crete is also too far south, that the names of the constellations are (Ionic) Greek, not Minoan, and therefore that the constellation makers must be the proto Ionians in the Cyclades. The south coast of Crete follows 35°N latitude; Syros, which he identifies as a center of proto Ionian civilization, is at 37°20'. On this basis, he identifies the proto Ionians with the archaeological Early Cycladic II culture: after all, they made round "frying pans," and one of them with an incised spiral, and the Phaistos Disc is round with an incised spiral. His third argument depends on Herodotus's somewhat obscure use of the word Pelasgian for various peoples, Greek speaking and otherwise, around the Aegean basin. Faucounau claims that the word, which he derives idiosyncratically from πελαγος, "sea", means the descendants of the proto Ionians. Some of them lost their language because they settled among foreigners; others, such as the Athenians, preserved their language Attic, apparently, arises from a mixture of proto Ionian and other dialects. He does not explain why Homer speaks of Dodona, inland in north western Greece, as Pelasgian (Il, 16,233); nor why no place in historic Ionia is called Pelasgian. He adds to the above arguments with archaeological facts. For example, the Treaty of Alaksandu between Wilusa and the Hittite empire bore a Greek name at a time when there was no Mycenaean pottery at Troy. Faucounau considers that all these arguments are an indirect confirmation of his own decipherment claim of the Phaistos Disk as proto Ionic. Faucounau's "Proto Ionic Disk Language" has most of the properties of Homeric Greek, including loss of labiovelars and even of digamma (both are preserved intact in the Mycenaean of the 14th century BC). Digamma, in Faucounau's reading of the Phaistos Disk, has in some instances passed to y, a sound shift not known from any other Greek dialect, but suspected in Ionic (e. g. Ion. païs v/etym. paus). For Faucounau, the Pelasgians, the Trojans, the Carians and the Philistines are all descended from the Proto Ionians. Faucounau's work on this subject has received two scholarly notices. Paul Faure, as below, writes warmly of many parts of the Proto Ionian theory. He declines to address the decipherment, and omits the Celts; he also dates the Middle Cycladic culture only from 2700 BC, not 2900. Yves Duhoux expresses his disbelief in the decipherment, but does not mention the wider theory, except to deny that the Disc came from Syros. Faucounau's paper on the statistical problem of how many glyphs are likely to be omitted from a short text has never been cited. Most of it addresses the long solved case in which the glyphs are equally likely.