Кіріспе

449 жылы христиан шіркеуінің синоды

Ефестегі екінші кеңес – 449 жылы император Феодосий II Александриялық Папа Диоскор I төрағалығымен шақырған, Христологиялық шіркеу синоды болды. Халкидон шіркеулері, әсіресе Рим католиктері және Шығыс православиелік қауымдары бұл атауды қабылдап келеді, ал Шығыс православиелік шіркеулер оны жоққа шығарады. Бұл кеңес пен Халкидон кеңесінің екеуі де негізінен Христологиямен айналысты және бүгінде Шығыс православиесі деп танылатын, алты автокефальдық шіркеулік қауымның біріктігін құрайды: Александрияның копт православиелік шіркеуі, Эфиопияның православиелік тевахедо шіркеуі, Эритреяның православиелік тевахедо шіркеуі, Маланкара православиелік сириялық шіркеуі, Сирия православиелік шіркеуі және Армения апостол шіркеуі. Халкидон ілімін қабылдаған, бірақ Шығыс православиелік епископтардың басымдығындағы аймақтарда тұратын халықты халкидондықтар емес, «мелькиттер» («патша адамы») деп атады, себебі императорлар көбінесе халкидондықтар болатын. Евтих Константинопольдегі архимандрит болды. Несториандыққа қарсы күресінде, ол сонымен қатар, керісінше болғанымен, біршама радикалды көзқарас білдірді. 448 жылы Константинополь епискобы Флавиан синод өткізді, онда Дорилей епискобы Еусевий Евтихке қатысты діни бұзықпен айыптау жасады. Евтих Мәсіхтің мәнін түсіндіру үшін шақырылды. Оның жауабы қанағаттандырмайтын деп танылғандықтан, синод Евтихті соттап, жер аударды, ол Папа Лео I-ге шағым түсірді. Лео кеңестің актілерін алғаннан кейін, Евтихтің білімсіздігінен туған қателік жасаған ақымақ қарт екеніне және өкініш білдірсе, жазылуы мүмкін деген қорытындыға келді. Александриялық Диоскур өзінің ізашарларының үлгісімен Константинополь үстінен билік етуге тырысып, Флавианның үкімін жойды және Евтихтің кінәсін кешірді. Диоскур мен Евтих 449 жылдың тамызында Ефесте өтетін экуменикалық кеңестің шақырылуын императордан сұрады.

Бірінші сессия

Екінші Ефес кеңесінің протоколы (іс-әрекеттері) сирия тіліне бір монахтың аудармасы арқылы белгілі, ол Британ мұражайында жарияланды (MS. Addit. 14,530) және 535 жылы жазылған. Бірінші отырыс жоғалған.

Қол қоюға қатысқан мемлекеттер

Батыс епископтарының қатысуға уақыты жетпеді, тек Путеоли епискобы Юлий, Рим діни қызметкері Ренатпен (жолда қайтыс болды) және диякон Илариуспен (кейін Папаның өзі болды) бірге Папа Лео I-ді білдірді. Император президенттікті Александриялық Диоскорға (грекше) берді. Кейін Юлий есімді елші аталады, бірақ Халкидонда оның есімі оқылғанда епископтар: «Оны қуылды; Лео атынан ешкім келген жоқ», - деп айқайлады. Келесі кезекте Иерусалимнің Ювеналы, Антиохиялық Патриарх Домнус II мен Константинопольдық Патриарх Флавианнан жоғары тұрды. Содан кейін сенім мәселесі талқыланды. Папа (Александриялық патриарх) Диоскор бұл мәселе тергеу үшін емес, тек соңғы оқиғаларды қарастыру керектігін мәлімдеді, өйткені барлық қатысушылар сенімге қатаң берік екенін мойындады. Ол Шығыс православиесінің қорғаушысы және жақтаушысы ретінде танылды. Содан кейін Еутихийді таныстырып, ол Никеялық сенімге ештеңе қосылмағанын және алынбағанын айтты. Ол Никея мен Ефестегі сенімді мойындағанына қарамастан, Флавианның сөзінде қателік болды деп айыпталып сотталғанын және осы кеңеске шағым жасағанын мәлімдеді. Өмірі қауіпте болғандықтан, өзіне қарсы жасалған жалған айыптаманы сотқа беруді сұрады. Еутихийдің айыптаушысы, Дорилеум епискобы Евсевийді тыңдауға рұқсат етілмеді. Епископтар 448 жылғы Константинополь соборындағы Еутихийдің айыпталу актілерін оқып беруге келісті, бірақ Римнің легаттары алдымен Леоның хатын тыңдауға рұқсат сұрады. Еутихий сөзін бөлген соң, елшілерге сенбейтінін айтты. Олар Флавианмен бірге тамақтанып, көп сый-құрметке ие болды. Папа Диоскор сот актілеріне басымдық беруге шешім қабылдады, сондықтан Лео I-нің хаты оқылмады. Содан кейін актілер толық оқылды, сондай-ақ 13 сәуірде жасалған Еутихийдің синодтық актілер дұрыс емес жазылғаны туралы тергеу есебі, содан кейін 27 сәуірде Еутихий Флавиан оған қарсы алдын ала үкім шығарды деген айыптама бойынша тағы бір тергеу есебі оқылды. Сот барысында қатысушылар бір табиғатқа сенетінін, екі табиғаттың несториандыққа ұласатынын, «Евсевийді өртеңдер» және т.б. айқайлады. Флавиан өзін қорғауға мүмкіндік берілмегеніне наразылық білдірді. Екінші Ефес соборының актілері Еутихийді ақтаған 114 дауыстың тізімін берді; оның бұрынғы үш судьясы да оны ақтады, бірақ императордың бұйрығымен дауыс беруге рұқсат етілмеді. Соңында Барсумас өз ойын айтты. Флавианның қаһарынан құтылған Еутихий монастырының өтініші оқылды. Монахтар Еутихиймен және Киелі Әкелермен толығымен келісетінін айтып, соған байланысты синод оларды кінәларынан ақтап берді. Бұдан кейін Ефестегі бірінші собордың (431 ж.) алғашқы сессиясының актілерінен үзінді оқылды. Көптеген епископтар, сондай-ақ диякон Илариус келісімдерін білдірді, кейбіреулері бұл сенімнен басқа ештеңеге жол берілмейді деп қосты. Диоскор сөз сөйлеп, Флавиан мен Евсевийді биліктен шығару керектігін айтты, егер анафема әділетсіз берілсе, оны қабылдаған адам сол арқылы сотталуы керек. Флавиан мен Евсевий Рим Папасына және оның ұйымдастырған синодына шағымданған болатын. Халкидондағы экуменикалық сотта берілген дәлелдер сессияның соңғы сахнасындағы актілердегі есеппен қайшы келеді. Халкидоннан біліп отырғанымыздай, епископтардың хатшыларына жазба жазуға тыйым салынды, сондай-ақ Барсумас пен Диоскор Флавианды ұрып соққандары туралы хабарланды. Көптеген епископтар Флавианға Диоскордан мейірімділік сұрап тізе бүкті, кейбіреулері бос қағазға қол қойды, ал басқалары мүлдем қол қоймады, содан кейін іс жүзінде қатысқандардың барлығының есімдері толтырылды. Бос қағаздар туралы мәлімдеменің ешқандай дәлелі жоқ. Бұл туралы ешкім айтпады, екі жылдан кейін собордан (449-451 жж.), тіпті император Феодосий II 450 жылы қайтыс болғаннан кейін де. Халкидонның бірінші сессиясының ашылуында (451) Диоскорға қарсы көптеген айыптаулар тізімделді; олардың ешқайсысы бос қағаздар болған жоқ. Пап өкілі Илариус латын тілінде «Contradicitur» деген бір сөзді айтып, Лео атынан шығарылған үкімді жоққа шығарды. Содан кейін ол қиындықпен құтылды. Флавиан мен Дорилеумнан Евсевий Папаға өтініш жасады, ал олардың жақында ғана ашылған хаттарын Хилар Римге алып кеткен болса керек. Бұл процесте кейінірек ересей ретінде айыпталған бірнеше басқа шиғыстар мен ілімдер пайда болды, мысалы, моноэнергизм және монотелетизм, олар Халкидондық және Халкидондық емес тараптар арасындағы келіссөздер ретінде ойластырылды (мысалы, Генотикон және Үш тарау – соңғысы бір ғасырдан астам созған тағы бір шиғдарды тудырды, Үш тараудың шиғары).