Хумин-Болимов шайқасы (1915) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Германия мен Ресей арасындағы шайқас. Мазур көлдерінің екінші шайқасына дайындық. Тактика, қару-жарақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1915 жылғы шайқас Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хумин Болимов шайқасы – 1915 жылдың 14 қаңтары мен 28 ақпаны аралығында Императорлық неміс армиясы мен Ресей арасында болған, нәтижесі шешілмеген шайқас. Бұл шайқас Мазур көлдерінің екінші шайқасына дайындық кезеңі деп есептеледі.
Battle in 1915 during the First World War
The Battle of Humin Bolimów was an inconclusive battle of World War I fought between January 14 and February 28, 1915 between the Imperial German Army and Russia. The battle is considered a preliminary to the Second Battle of the Masurian Lakes.
Шайқас
1915 жылдың 16 қаңтарында неміс 4-ші жаяу әскер дивизиясы Болимовтың оңтүстігіндегі фронттың секторына, Хюмин бағытында бірнеше шабуыл жасады. Екі сағаттық артиллериялық дайындықтан кейін (осы уақытта алғаш рет 2200 оқпен жас ағызушы газ қолданылды), орыс 55-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдері төрт неміс полкінің штыкпен шабуылымен траншеялардан ығыстырылды. 2-ші армияның қолбасшысы, генерал-инфантерия В. Смирнов, VI армия корпусының барлық күштерімен қарсы шабуыл ұйымдастыруға бұйрық берді, генерал-лейтенант Василий Гурко (4-ші, 16-шы, 55-ші жаяу әскер дивизиялары және 76-шы жаяу әскер дивизиясының бригадасы – барлығы 42 895 адам, 68 пулемет, 130 зеңбірек). Алайда, түнгі уақытқа дейін орыс әскерлері Вил. Хумин және Доловатка маңындағы жоғалған траншеяларды қайта басып ала алмады. 17 қаңтар түнінде орыс жаяу әскері бірнеше шабуыл жасап, жауды қысқа тұтқындап, бір күн бұрын басып алған траншеялардан ығыстырды. Кешке дейін неміс әскерінің шабуылды жалғастыру әрекеттері пулемет және артиллерия отымен тойтарылды. Неміс әскерлері екі күндік қатал шайқаста 20 метрге ғана алға жылжыды; екі полк 3 офицер мен 297 сарбазды жоғалтты, 14-ші жаяу әскер полкінің командирі қаза тапты, ал оның шабуылы сәтсіз аяқталды. Ресей тарапының жоғалғандары 725 қаза тапқан, 101 жоғалып кеткен, 3019 жараланған және уланған адамдарды құрады. Хюмин және Сучаға жаңа шабуыл үшін неміс 9-шы армиясының қолбасшысы, генерал-полковник Август фон Маккенсен, күшейтілген XVII армия корпусы мен I резервтік корпустың әскерлерін шоғырландырды – 4-ші, 35-ші, 36-шы жаяу әскер дивизиялары және 1-ші, 36-шы және 49-шы резервтік дивизиялар. Сол жақта шабуылды XIII армия корпусының 26-шы жаяу әскер дивизиясы, оң жақта генерал Фридрих фон Шолцтың 11-ші және XX армия корпустарының артиллерия тобы қолдады. Бірақ Млавадан оңтүстікке қарай орыс әскерлерінің шоғырлануы туралы мәлімет алғаннан кейін, Шығыс майданындағы барлық неміс күштерінің Жоғарғы қолбасшысы Пол фон Гинденбург бұл бағытты XX армия корпусының (37-ші және 41-ші жаяу әскер дивизиялары), 1-ші гвардиялық резервтік дивизияның және 5-ші гвардиялық жаяу әскер бригадасының күштерімен нығайтуды бұйырды. 1915 жылдың 31 қаңтарына дейін неміс әскерлері прорыв аймағында алты дивизияны (40 000 адамға дейін) және 596 пушкасы бар 92 батареяны, оның 150-сі ауыр және 2 австриялық 30,5 см минометтерді шоғырландырды. 18 000 снаряд жас және хлор газымен толтырылды. Орыс әскерлері де күшейтілді, бірақ немістер артиллерияда басымдыққа ие болды. Сондай-ақ, соғысқа дейін қорғаныс шайқасының тактикасы екі тараптың да әскерлерінде жетілдірілмегенін атап өткен жөн. Қорғанысқа өту жауды әлсірету және жаңа шабуылға күш жинау құралы ретінде қарастырылды. Осыған сәйкес, тіпті жаудың шабуылы туралы нақты немесе шамамен білсе де, барлық деңгейдегі орыс командирлері бағынышты әскерлерден тек "өз позицияларын барлық жағдайда сақтап тұруды" талап ете алды, ал тереңдігі зор бекініс аймақтарын құру практикаланбады. 31 қаңтарда сағат 8.30-да Хюмин және Вола Шидловска маңындағы орыс позицияларына қатты атыс басталды. Содан кейін, негізінен 4-ші және 55-ші жаяу әскер дивизияларына қарсы шабуылдар басталды. Сағат 16-ға дейін немістер 4-ші, 27-ші және 55-ші жаяу әскер дивизияларының бөлімдерін траншеялардан ығыстырды. Түнде генерал-майор Михаил Соковиннің жасағы қарсы шабуылға дайындалды, бірақ ол сәттілікке жетпеді. Василий Гурко да 13-ші Сібірлік атқыштар дивизиясына ауыстырылды. 2-ші армияның командирі В. Смирнов Солтүстік-Батыс майданы әскерлерінің бас қолбасшысына: "Бөлімдер басшыларының есептері бойынша, 13-ші және 14-ші полк батальондарының кері шегінуі жау снарядтарынан шыққан газдардың улану әсерінен болды, олардан адамдар тұншығып, көздерін аша алмады" деп хабарлады. 1 ақпанда сағат 5-те орыс әскерлері қарсы шабуылға көшті, бірақ 59-шы жаяу әскер және 13-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы соғысқа қатысқанмен, бұл сәтсіз аяқталды. Сағат 9-да немістер ауыр артиллерия мен миномет отын ашты, алдыңғы траншеяларды жойды және сағат 16-да шабуылды қайта бастады, 98-ші Юрьевский жаяу әскер полкінің сол жақ фланкіна шабуыл жасады. Түнге дейін немістердің шабуылдарының көп бөлігі тойтарылды, ал жаңа полктар соғысқа қосылды. Екі неміс корпусының жоғалғандары 5200 адамнан асты, 6232 орыс тұтқынға алды, 7 пулемет және ең бастысы – бірінші орыс желісіндегі маңызды нүктелерді басып алды. 3 ақпанда немістер сектордың генерал-майоры П. Захаровтың фланкіна шабуыл жасады. Гурко тобын күшейту үшін 3-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы жіберілді (өзі ауырып, 6 ақпанда қызметке қайтты, қызметтен алыну қаупі төнген күйде), ал көршілес 1-ші атқыштар армиясының генерал-лейтенант Александр Литвинов 1-ші Сібір корпусының күштерімен, 14-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы және 3-ші Түркістан атқыштар бригадасымен шалқыма шабуыл ұйымдастырды. 4 ақпанға дейін орыс VI армия корпусының жағдайы жақсарды, Вола Шидловска ауылы басып алынды, бірақ немістерден негізгі бекіністерді қайта басып алу мүмкін болмады. Таңда немістер тағы да шабуылға көшті, келген 13-ші Сібірлік атқыштар дивизиясын ығыстырды. Неміс 93-ші резервтік жаяу әскер полкінің батальоны 4-ші жаяу әскер дивизиясының бригадасын күшейтіп, сібірліктерге шешуші соққы берді. II Сібір армия корпусының 4-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы және IV армия корпусының генерал-майор Н. Кареповтің біріктірілген дивизиясы шайқасқа салынды, бірақ олар немістердің шабуылын тоқтатуға ғана қол жеткізді. 93-ші неміс резервтік жаяу әскер полкі 36 қаза тапқан, 152 жараланған және 11 жоғалып кеткен, ал 1556 орыс тұтқынын алды. 21 қаңтардан 4 ақпанға дейінгі 1-ші армия бөлімдерінің әрекеттері табыстырақ болды. Барлық корпус шабуылға қатысты; нәтижесінде, Борзымов пен Витковіцеде немістер ығыстырылды, олардан төрт пулемет (6-шы Сібірлік атқыштар полкі) тартып алынды. Солтүстік фланкідан күтпеген соққы, неміс лейтенант-полковник В. Келлердің резервтік полкінің ауыр жеңілісімен аяқталды, немістерді 2-ші армияға шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті, бірақ Хюминге жіберілген 14-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы күшті қарсы шабуылға тап болды, Бзураны кесіп өте алмады және ауыр жоғалғандарға ұшырады. 21-ші Түркістан атқыштар полкінің командирі қаза тапты. Осы қарсы шабуыл кезінде 8-ші неміс жерді қорғау полкі жеті қаза тапқан және 14 жараланған, ал 325 орыс тұтқынын алды.
January 16, 1915 the German 4th Infantry Division carried out several attacks on the sector of the front south of Bolimów, in the direction of Humin. After a two hour artillery preparation (at the same time, tear gas shells were used for the first time 2200 shots), units of the Russian 55th Infantry Division were knocked out of the trenches by a bayonet attack of the four German regiments. The commander of the 2nd Army, Infantry General V. Smirnov, ordered to organize a counterattack with all the forces of the VI Army Corps, Lieutenant General Vasily Gurko (4th, 16th, 55th Infantry Divisions and a brigade of the 76th Infantry Division a total of 42,895 men, 68 machine guns, 130 guns). However, until nightfall, the Russian troops failed to recapture the lost trenches near vil. Humin and Dołowatka. On the night of January 17, the Russian infantry, having made several attacks, took the enemy in pincers and knocked him out of the trenches he had captured the day before. Attempts by the Germans to resume the offensive until the evening were repulsed by machine gun and artillery fire. The German troops managed to advance only 20 m in two days of stubborn battle; two regiments lost 3 officers and 297 soldiers, in the 14th infantry regiment was killed commander, and his attack failed. The casualties of the Russian side amounted to 725 killed, 101 missing, 3,019 wounded and poisoned. For a new attack on Humin and Sucha, the commander of the German 9th Army, Colonel General August von Mackensen, concentrated the troops of the reinforced XVII Army Corps and I Reserve Corps the 4th, 35th, 36th Infantry and 1st, 36th and 49th reserve divisions. On the left, the attack was to be supported by the 26th Infantry Division of the XIII Army Corps, on the right, forces of the group of artillery general Friedrich von Scholtz, the 11th and XX Army Corps. But in connection with the disclosure of the concentration of Russian troops south of Mlawa, Supreme Commander of All German Forces in the East Paul von Hindenburg ordered to strengthen this direction with the forces of the XX Army Corps (37th and 41st Infantry Divisions), the 1st Guards Reserve Division and the 5th Guards Infantry Brigade. By January 31, 1915, the German troops concentrated six divisions (up to 40,000 men) and 92 batteries with 596 guns, 150 of them heavy and 2 Austrian 30.5 cm mortars, in the breakthrough area. 18,000 shells filled with tear gas and chlorine were prepared. Russian troops were also reinforced, but the Germans managed to create an overwhelming superiority in artillery. It should also be noted that the tactics of defensive combat on the eve of the war were not developed in any of the armies. Going on the defensive was seen only as a means to wear down the enemy and gather strength for a new offensive. Accordingly, even knowing exactly or approximately about the enemy’s offensive, the Russian command at all levels could only demand from subordinate troops “to hold their positions at all costs”, the creation of fortified zones of great depth was not practiced. At 8.30 am on January 31, heavy fire was opened on the Russian positions near Humin and Wola Szydłowska. Then attacks began, mainly against the 4th and 55th Infantry Divisions. By 16 o'clock the Germans knocked out units of the 4th, 27th and 55th infantry divisions from the trenches. At night, a counterattack was prepared by the forces of the detachment of Major General Mikhail Sokovin, but it did not bring success. Vasily Gurko was also transferred the 13th Siberian Rifle Division. The commander of the 2nd Army, V. Smirnov, reported to the commander in chief of the armies of the North Western Front: “According to the reports of the chiefs of the sections, the withdrawal of the battalions of the 13th and 14th regiments is due to the intoxicating effect of gases from enemy shells, from which people suffocated and could not look”. From 5 o'clock on February 1, Russian troops launched a counterattack, which, despite the introduction of the 59th Infantry and 13th Siberian Rifle Divisions into battle, was unsuccessful. From 9 o'clock the Germans opened heavy artillery and mortar fire of great destructive force, destroyed the advanced trenches and from 16 o'clock resumed the offensive, attacking the left flank of the 98th Yuryevsky Infantry Regiment. By nightfall, most of the Germans's attacks were repulsed, and new regiments brought into battle stopped his advance. The casualties of the two German corps exceeded 5,200 men, they captured 6,232 Russian prisoners, 7 machine guns, and most importantly the key points of the first Russian line. On February 3, the Germans attacked the flank of the sector's Major General P. Zakharov. The 3rd Siberian Rifle Division was sent to reinforce Gurko’s group (he himself fell ill and returned to the corps only on February 6 under the threat of dismissal), and the neighboring 1st Army of Cavalry General Alexander Litvinov organized a distracting offensive by the forces of the 1st Siberian corps, reinforced by the 14th Siberian Rifle Division and the 3rd Turkestan Rifle Brigade. By the night of February 4, the position of the Russian VI Army Corps was partially restored, the village of Wola Szydłowska was occupied, but the main strongholds could not be recaptured from the Germans. In the morning, the Germans again went on the offensive, pushing back the 13th Siberian Rifle Division that had arrived. The German 93rd Reserve Infantry Regiment battalion by battalion reinforced the brigade of the 4th Infantry Division and dealt a decisive blow to the Siberians. The 4th Siberian Rifle Division of the II Siberian Army Corps and the combined division of Major General N. Karepov from the IV Army Corps were thrown into battle, but they only managed to stop the onslaught of the Germans. The 93rd German Reserve Infantry Regiment lost 36 killed, 152 wounded and 11 missing and captured 1,556 Russian prisoners. The actions of the units of the 1st Army on January 21 February 4 were more successful. All corps were involved in the offensive; as a result, at Borzymów and Witkowice, the Germans was pushed back, four machine guns were captured from him (6th Siberian Rifle Regiment). An unexpected blow from the northern flank, which ended in a heavy defeat of the German reserve regiment of Lieutenant Colonel V. Keller, forced the Germans to stop attacks on the 2nd Army, but the 14th Siberian Rifle Division sent to Humin was met by a powerful counterattack of reserves, could not cross the Bzura and suffered large losses. The commander of the 21st Turkestan Rifle Regiment was killed. The 8th German Landwehr Regiment during this counterattack lost seven killed and 14 wounded and captured 325 Russian prisoners.
Нәтиже
Қаңтардың соңына қарай Доловатка, Хумин, Вола Шидловская, Болимов және Борзымовтағы шайқастар 1-ші және 2-ші орыс армиясының дерлік барлық құрамаларын қамтыды. 5-ші армия майданында жағдай салыстырмалы түрде тыныш болды, одан жеке полктер де неміс әскерлерінің ұстаған позицияларына шабуылдарды күшейту үшін алынды. Дегенмен, майданның тар секторында күштерді шоғырландыру тек шығындарды арттырып қана қоймай, әскерлердің орналасуында өзгеріс болмады. Дәл Хумин, Борзымов және Вола Шидловскаяда орыс әскерлері 7 911 қаза тапты, 12 248 жоғалып кетті, 20 614 жараланды. 18-ші Сібір атқыштар полкінің командирі генерал-майор С. Москвин және 21-ші Түркістан атқыштар полкінің командирі полковник А. Селядцев қаза тапты. Неміс әскерлері Хумин, Борзымов және Вола Шидловскаяда тікелей 57 офицер мен 2584 сарбазды жойды, 4 офицер мен 1308 сарбаз жоғалып кетті, 79 офицер мен 6811 сарбаз жараланды. Шығыс майданындағы барлық неміс күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы 9-шы армияның міндетін орындалған деп есептейді, ал шайқастың мақсатын Шығыс Пруссиядағы шешуші шабуылға дейін орыс әскерлерін ұстап тұру деп белгілейді. Неміс әскерлері аз ғана қашықтыққа жылжып, маңызды бекіністерді бағындырып, орыс күштерін өздеріне байлап алуға қол жеткізді. 7000-нан астам тұтқынға алынды. 7 ақпанда майданға келген император Вильгельм II әскерлерді жеңісімен құттықтап, наградалар тапсырды. Бірақ әскери жетекшілердің көңілі де толмады. "9-шы армияның Равкадан шығысқа қарайғы шабуылдары ұтымды тактикалық жетістіктерге әкелді, бірақ бұрынғыдай үлкен жетістіктерге қол жеткізілмеді. Алғаш рет қолданылған химиялық оқ-дәрілер күтілген нәтижені бермеді. Тұтқынға алынған орыстар көздерінен жас шығып, бас ауыруын шағындырды, бірақ олар әрекетсіз қалған жоқ", - деді 1-ші резервтік корпус командирі генерал-лейтенант К. фон Морген. Бұрынғыдай қызулық пен белсенділіксіз күрес ақпан айының соңына дейін Бзураның құйылысынан Пилицаға дейінгі барлық майдан бойында жалғасты. Неміс әскерлері орыс позицияларын бұзуға сәттілік таныта алмады, бірақ негізгі қорғаныс нүктелерінің жоғалтылуы орыс басшылығын оларды қайтару үшін барлық күшін салуға мәжбүр ететіні анық болды.
By the end of January, fighting at Dołowatka, Humin, Wola Szydłowska, Bolimov and Borzymów drew in almost all formations of the 1st and 2nd Russian armies. A calmer situation was on the front of the 5th Army, from which separate regiments were also taken to reinforce the attacks on the positions occupied by the Germans. Nevertheless, the build up of forces on a narrow sector of the front only increased losses without leading to a change in the position of the troops. Directly at Humin, Borzymów and Wola Szydłowska Russian troops lost 7,911 killed, 12,248 missing, 20,614 wounded. The commanders of the 18th Siberian Rifle Regiment and the 21st Turkestan Rifle Regiment, Major General S. Moskvin and Colonel A. Selyadtsev, were killed. The German army directly at Humin, Borzymów and Wola Szydłowska lost 57 officers and 2584 soldiers killed, 4 officers and 1,308 soldiers missing, 79 officers and 6,811 soldiers wounded. The Supreme Commander of All German Forces in the East considers the task of the 9th Army completed, while defining the goal of the battle as pinning down the Russian troops before the decisive offensive in East Prussia. The German troops managed to move forward an insignificant distance, gain a foothold in key strongholds, and chain significant Russian forces to themselves. Over 7,000 prisoners were taken. Arrived February 7 to the front, Emperor Wilhelm II congratulated the troops on their victory and handed out awards. But the disappointment of the military leaders was also great. “The attacks of the 9th Army east of Rawka brought excellent tactical success, but there was no breakthrough, however, achieved. For the first time used chemical projectiles did not lead to the expected effect. Captured Russians complained of lacrimation, headache, but were not put out of action” the commander of the 1st reserve corps, Lieutenant General C. von Morgen, was stated. The fighting, without the previous activity and bitterness, continued along the entire front from the mouth of the Bzura to Pilica until the end of February. The German troops failed to break through the Russian positions, but it became clear that the loss of key defense points forces the Russian command to make great efforts to return them, regardless of victims.
Қосымша оқу
Бои на Бзуре и Равке (ноябрь 1914 – январь 1915 года). Перлюстрированные письма, воспоминания, фронтовые корреспонденции / сост., перевод, автор комментарий Н.Д. Постников. – М.: ИИУ МГОУ, 2018 – 238 с.
Бои на Бзуре и Равке (ноябрь 1914 – январь 1915 года). Перлюстрированные письма, воспоминания, фронтовые корреспонденции / сост., перевод, автор коммент. и предисловия Н.Д. Постников. – М.: ИИУ МГОУ, 2018 – 238 с.
Постников Н.Д. Битва на Равке (январь 1915 г.): управление войсками командованием VI армейского корпуса в условиях оборонительного боя // Ключевские чтения – 2014. Россия и русский мир перед лицом глобальных угроз: Материалы Всероссийской научной конференции: Сборник научных трудов. М.: «Спутник +», 2015. С. 217–222. Постников Н.Д. «Великая битва на Равке» в январе 1915 года: взгляд с немецкой стороны // Международная жизнь. Специальный выпуск. История без купюр. Великая война. Начало. 2014. С. 144–159. Постников Н.Д. Воспоминания русских офицеров и фронтовые письма о сражении под Волей Шидловской и Гуминым 18–23 января 1915 года как исторический источник // Первая мировая война и историческая память. Материалы Декабрьских научных чтений, состоявшихся 18 декабря 2014 г. М., 2015. С. 293–307. Постников Н.Д. Забытые страницы Великой войны: Равка, сражение за Гумин и Волю Шидловскую (январь 1915 г.) // Россия в годы Первой мировой войны, 1914–1918: материалы Междунар. науч. конф. (Москва, 30 сентября – 3 октября 2014 г.). / отв. ред.: А.Н. Артизов, А.К. Левыкин, Ю.А. Петров; Ин-т рос. истории РАН; Гос. ист. музей; Федеральное арх. агентство; Рос. ист. о-во. – М.: [ИРИ РАН], 2014. 712 с.: ил., 16 л. ил. С. 667–671. Постников Н.Д. Первая газовая атака на русско-германском фронте в январе 1915 года // Преподавание истории в школе. 2017. № 3. С. 27–31. Постников Н.Д. Последний бой Юрьевского полка // Великая война: сто лет. М., СПб.: Нестор История. 2014. С. 87–108. https://histrf.ru/uploads/media/default/0001/07/2dacf59d881aec5bee5f84d2f5b462c412e5e2f0.pdf
Постников Н.Д. Битва на Равке (январь 1915 г. ): управление войсками командованием VI го армейского корпуса в условиях оборонительного боя // Ключевские чтения – 2014. Россия и русский мир перед лицом глобальных угроз: Материалы Всероссийской научной конференции: Сборник научных трудов. М.: «Спутник +», 2015. С. 217–222. Постников Н.Д. «Великая битва на Равке» в январе 1915 года: взгляд с немецкой стороны // Международная жизнь. Специальный выпуск. История без купюр. Великая война. Начало. 2014. С. 144–159. Постников Н.Д. Воспоминания русских офицеров и фронтовые письма о сражении под Волей Шидловской и Гуминым 18–23 января 1915 года как исторический источник // Первая мировая война и историческая память. Материалы Декабрьских научных чтений, состоявшихся 18 декабря 2014 г. М., 2015. С. 293–307. Постников Н.Д. Забытые станицы Великой войны: Равка, сражение за Гумин и Волю Шидловскую (январь 1915 г.) // Россия в годы Первой мировой войны, 1914–1918: материалы Междунар. науч. конф. (Москва, 30 сентября – 3 октября 2014 г.). /отв. ред. : А.Н. Артизов, А.К. Левыкин, Ю.А. Петров; Ин т рос. истории Рос. акад. наук; Гос. ист. музей; Федеральное арх. агентство; Рос. ист. о во. – М.: [ИРИ РАН], 2014. 712 с.: ил., 16 л. ил. С. 667–671. Постников Н.Д. Первая газовая атака на русско германском фронте в январе 1915 года // Преподавание истории в школе. 2017. No.3. С. 27–31. Постников Н.Д. Последний бой Юрьевского полка // Великая война: сто лет. М., СПб. : Нестор История. 2014. С. 87–108. https://histrf. ru/uploads/media/default/0001/07/2dacf59d881aec5bee5f84d2f5b462c412e5e2f0. pdf
Постников Н.Д. «Те, кто был в эти дни под Гуминым, вряд ли забудет их». Русские офицеры 97-го Лифляндского и 98-го Юрьевского полков о сражении 18–31 января 1915 г. // Исторический архив. 2014. № 3. С. 40–62. Постников Н.Д. Убитые на Равке. М.: ИИУ МГОУ, 2016. 286 с.
Постников Н.Д. «Те, кто был в эти дни под Гуминым, вряд ли забудет их». Русские офицеры 97 го Лифляндского и 98 го Юрьевского полков о сражении 18–31 января 1915 г. // Исторический архив. 2014. No.3. С. 40–62. Постников Н.Д. Убитые на Равке М.: ИИУ МГОУ, 2016. 286 с.
Постников Н.Д. Убитые на Равке. 2-е изд., испр. и доп. М.: ИИУ МГОУ, 2018. – 296 с.
Постников Н.Д. Убитые на Равке. 2 е изд., испр. и доп. М.: ИИУ МГОУ, 2018. – 296 с.
Постников Н.Д. «Куда ни взгляни – всюду носится призрак смерти». Бои на Бзуре и Равке в фронтовых письмах (декабрь 1914 – январь 1915) // Международная жизнь. № 8. Август. 2015. С. 167–185. Постников Н.Д. Фронтовые письма как исторический источник Первой мировой войны. На примере боев на реке Равке в январе 1915 г. // Преподавание истории в школе. 2016. № 5. С. 25–30. Постников Н.Д. «Этот бой напоминал Бородинское сражение». Бои на Равке в письмах с фронта (декабрь 1914 – январь 1915) // Вестник Московского государственного областного университета. Серия «История и политические науки». 2014. № 4. С. 8–19. https://vestnikmgou.ru/Articles/View/7737
Постников Н.Д. «Куда ни взгляни всюду носится призрак смерти». Бои на Бзуре и Равке в фронтовых письмах (декабрь 1914 январь 1915) // Международная жизнь. No.8. Август. 2015. С. 167–185. Постников Н.Д. Фронтовые письма как исторический источник Первой мировой войны. На примере боев на реке Равке в январе 1915 г. // Преподавание истории в школе. 2016. No.5. С. 25–30. Постников Н.Д. «Этот бой напоминал Бородинское сражение». Бои на Равке в письмах с фронта (декабрь 1914 – январь 1915) // Вестник Московского государственного областного университета. Серия «История и политические науки». 2014. No.4. С. 8 19. https://vestnik mgou. ru/Articles/View/7737
Kaliński, Stanisław Ataki gazowe w bitwie pozycyjnej 9 Armii Niemieckiej nad Rawką i Bzurą 1914–1915. Przemyśl. 2010.
Kaliński, Stanisław Ataki gazowe w bitwie pozycyjnej 9 Armii Niemieckiej nad Rawką i Bzurą 1914–1915. Przemyśl. 2010.